Buyuk yetakchi Haydar Aliyev tavalludining 103 yilligi

Bugun Ozarbayjon xalqi milliy yetakchisi Haydar Aliyevning tavallud topgan kuni 525.az saytining yozishicha, bugun Haydar Aliyev tavalludining 103 yilligi Haydar Alirza oʻgʻli Aliyev 1923-yil 10-mayda Ozarbayjonning Naxchivan shahrida tugʻilgan 1939 yilda Naxchivan pedagogika texnikumini tugatgach, Ozarbayjon sanoat institutining (hozirgi Ozarbayjon davlat neft va sanoat universiteti) arxitektura fakultetiga o‘qishga kirdi, biroq Ikkinchi jahon urushining boshlanishi o‘qishni tugatishga imkon bermadi Haydar Aliyev dastlab Naxchivon Muxtoriyati Ichki Ishlar Xalq Komissarligida arxiv boʻlimi maxfiy boʻlimi boshligʻi, soʻngra Naxchivon MSSR Xalq Komissarlari Sovetida umumiy boʻlim boshligʻi boʻlib ishlagan 1944 yil may oyida u davlat xavfsizlik organlariga ishga yuborildi 1950-yilda SSSR Davlat xavfsizlik qoʻmitasining Leningrad (hozirgi Sankt-Peterburg)dagi boshqaruv kadrlarini tayyorlash maktabida tahsil olib, 1950-yilda Ozarbayjon SSR Davlat xavfsizlik qoʻmitasining boʻlim boshligʻi etib tayinlanadi 1957 yilda Ozarbayjon davlat universiteti (hozirgi Boku davlat universiteti) tarix fakultetining sirtqi bo‘limini tamomlagan 1958-yilda Ozarbayjon SSR Davlat xavfsizlik qoʻmitasining kontrrazvedka boshqarmasi boshligʻi, 1964-yilda esa Davlat xavfsizlik qoʻmitasi raisining oʻrinbosari etib tayinlangan 1966 yilda Moskvadagi Davlat texnika universiteti qoshidagi F. E. Dzerjinskiy nomidagi oliy maktabning boshqaruv kurslarini muvaffaqiyatli tamomlagan 1967-yilda Ozarbayjon SSR Vazirlar Kengashi huzuridagi Davlat xavfsizlik qoʻmitasi raisi etib tayinlangan va oʻsha yili unga general-mayor unvoni berilgan 1969-yil 14-iyulda bo‘lib o‘tgan Ozarbayjon Kompartiyasi Markaziy Qo‘mitasining plenumida Haydar Aliyev Ozarbayjon Kompartiyasi Markaziy Qo‘mitasining birinchi kotibi etib saylandi Haydar Aliyev 22 yil davomida Ozarbayjon SSR Oliy Soveti va SSSR Oliy Soveti deputati bo‘lgan. va SSSR Oliy Kengashi Ittifoq kengashi raisining o'rinbosari lavozimida ishlagan 1976-yilda Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi Siyosiy byurosi aʼzoligiga nomzod, 1982-yil dekabrida esa Siyosiy byuro aʼzosi boʻlgan Haydar Aliyev SSSR Vazirlar Soveti raisining birinchi oʻrinbosari etib tayinlandi. Bu lavozimda ishlagan Haydar Aliyev SSSR iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy hayotining eng muhim sohalarini boshqargan 1987 yil oktyabr oyida Haydar Aliyev Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi Markaziy Qo'mitasining siyosiy yo'nalishi va Bosh kotib Mixail Gorbachyov tomonidan kiritilgan siyosiy yo'nalishga qarshi norozilik sifatida o'z lavozimidan iste'foga chiqdi Haydar Aliyev 21 yanvar kuni Ozarbayjonning Moskvadagi vakolatxonasida 1990 yil 19 yanvardan 20 yanvarga o‘tar kechasi Bokuda sovet qo‘shinlari tomonidan sodir etilgan qonli fojia yuzasidan bayonot berib, Ozarbayjon xalqiga qarshi sodir etilgan jinoyat tashkilotchilari va aybdorlarini jazolashni talab qildi. U SSSR rahbariyatining Tog‘li Qorabog‘dagi keskin mojaro vaziyatiga nisbatan ikkiyuzlamachilik siyosatiga norozilik belgisi sifatida 1991 yil iyul oyida Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi safini tark etdi 1990-yil 20-iyulda Bokuga qaytgan Haydar Aliyev ikki kundan soʻng Naxchivanga joʻnab ketdi va oʻsha yili Ozarbayjon SSR xalq deputati va Naxchivan MSSR xalq deputati etib saylandi 1991-yil 3-sentabrda Haydar Aliyev Naxchivon Muxtor Respublikasi Oliy Kengashining raisi etib saylandi, tegishli qonunchilikka ko‘ra, Ozarbayjon Respublikasi Oliy Kengashi raisining o‘rinbosari ham bo‘lgan. Bu lavozimda 1993 yilgacha ishlagan 1992-yil 21-noyabrda Naxchivanda boʻlib oʻtgan taʼsis konferensiyasida Haydar Aliyev “Yangi Ozarbayjon” partiyasining raisi etib saylandi 1993-yilning may-iyun oylarida fuqarolar urushi xavfi va mustaqillikni yoʻqotish xavfi tufayli Ozarbayjon xalqi Haydar Aliyevni hokimiyat tepasiga keltirishni talab qildi va oʻsha paytdagi mamlakat rahbariyati uni Bokuga taklif qilishga majbur boʻldi Haydar Aliyev 1993 yil 15 iyunda Ozarbayjon Respublikasi Oliy Kengashining raisi etib saylandi va 24 iyundan boshlab Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti vakolatlarini amalga oshira boshladi 1993-yil 3-oktabrda umumxalq ovoz berish natijasida Haydar Aliyev Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti etib saylandi 1998-yil 11-oktabrda jamoatchilikning yuqori ishtiroki sharoitida o‘tkazilgan saylovlarda 76,1 foiz ovoz to‘plab, Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti etib qayta saylandi 2003 yil 15 oktyabrda bo'lib o'tgan Prezident saylovida uning nomzodini ko'rsatishga rozilik. Sog'ligi bilan bog'liq muammolar tufayli Haydar Aliyev Ilhom Aliyev foydasiga o'z nomzodini qaytarib oldi 2003-yil 12-dekabrda Ozarbayjon xalqining milliy yetakchisi Haydar Aliyev Amerika Qo‘shma Shtatlarining Klivlend klinikasida vafot etdi va 15-dekabr kuni Bokudagi Faxriy xiyobonda dafn etildi Haydar Aliyev besh marta sobiq SSSRning Lenin ordeni, Qizil Yulduz ordeni va ko'plab medallar bilan taqdirlangan, ikki marta Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, shuningdek, turli mamlakatlarning oliy mukofotlari va nufuzli oliy o'quv yurtlarining faxriy unvonlari bilan taqdirlangan