“Yer meni nafasimdan tanidi...” – deb yozadi Bayram Mammadov

Tog‘larni tuman qoplaganida yo‘lovchining cheksiz yo‘li chigal bo‘lib qoldi. O'ngga ketayotgan edi, yo'lni tugatdi, chapga ketayotgan edi, yo'lni tugatdi. U yo'lning yo'nalishini taxmin qila olmadi. Shamol esadi tumanni tarqatishni, bir oftob charog‘on oppoq yo‘lga tuman tushishini istardi. Shamol esadi, biroz esdi. Osmon bo‘ylab shamollar esgach, tuman siyraklashdi. U yo'l bo'ylab tortildi U hayotni hamisha yo‘l, orzu va niyat deb bilardi. Endi o‘q ovozlari tinar ekan, tuman tarqab ketdi. 27 yil bu yerga kelib, shu yerda to‘xtab, chuqur nafas olib, tog‘ga umid bog‘lagan yo‘lovchi inson insoniyat uchun yashashiga ishondi. U ishonadi va qo'lini ko'ziga qo'yadi va 27 yil davomida bormoqchi bo'lgan kvartiraga qaraydi. O‘sha xonadonning oxirida Zangilon bor, yillari bilan noz-karashma qilgan, Zangilon 27 yildan beri muvaffaqiyat qozongan, tumandan tiniq yo‘l endi Zangilonga yetaklaydi Uning qalbida G‘alaba bayrog‘i hilpirab turgandek tuyuladi Yo‘l ko‘z ko‘rgudek cho‘zilgan. Yo‘lchu umrining 27 yili Zangilondan uzoqda yashagan Isgender o‘g‘li O‘g‘tay edi. Danning joyi buzib tashlanganidan beri uning ruhi tumanni yorib, Zangilonga sarg'ish kvartirani kiyib yurgan edi; Ishg‘olni qora tumandek ko‘rgan bu ishbilarmon 27 yil davomida har kuni tushida shu tuyg‘ularni yashab, tuman ko‘tarilishini – ishg‘ol tugashini tilagan. Shamollar essa, bosqinning arqonini kesib tashlashini orzu qilgan va ishongan. 2020-yil 20-oktabrda O‘g‘tay Iskandar o‘g‘li ham shukronalik bilan osmonga qaradi O‘g‘tay Isgender 1939 yil 19 yanvarda Zangilon tumanining Vejnali qishlog‘ida tug‘ilgan. Qishloq tabiati uning qalbining erkalashiga aylangan. U ham buloqlar sadosini, ularning g‘uvillashini, barglarni tebratgan shabada nafasini, gullab-yashnagan o‘tloqlarni, tog‘larning mahobatli qiyofasini, bahor yomg‘irini, chaqmoqni yaxshi ko‘rardi... Tabiat uni shu tuyg‘u, o‘ziga xos tuyg‘ular bilan o‘smir qildi. Hali she’riyatga aylanmagan bo‘lsa-da, she’r va she’r orqali bu narsalarni boshidan kechirgan O‘g‘tay Isgenderning o‘g‘li Minjivon qishlog‘idagi o‘rta maktabda o‘qir edi. Yaxshi o‘qidi, yaxshi talaba edi. Xurshud Valiyev ularga geografiyadan dars bergan. Uning bilimi, bilimi, go‘zal fe’l-atvori maktab o‘quvchilarining fikr-mulohazalariga to‘la edi. Otalar farzandlarining hayotida bu nurni ko'rishni xohlardilar; Iskandar o‘g‘li O‘g‘taga yaxshi o‘qing, muallim bo‘l, Xurshud domladek muallim bo‘l, der edi. Ulug‘ Nizomiy aytganidek, otaning nasihati hamisha foydali ekanini O‘g‘toy ham bilardi. Domlaning so‘zlariga ko‘ra, Xurshud o‘qituvchilikni ham, geografiyani ham yaxshi ko‘rardi Oʻrta maktabni tugatgach (1957) Ozarbayjon Davlat universiteti (hozirgi Boku davlat universiteti) geologiya-geografiya fakulteti geografiya boʻlimiga hujjatlarini topshiradi. Qabul qilingan. O‘g‘tay Iskender o‘g‘li oradan 67 yil o‘tib ustozi Xurshud Valiyevning tabriklarini unutmaydi va unutmaydi. "Tun zulmatini erituvchi oy nurini, yulduzlar nurini unutish mumkinmi? Ruhingni mashaqqatlardan xalos etuvchi shabadani, o'ylar olamiga qaytgan shudringni, hayotingning temir ramkasi bo'lgan yoy-quyoshni qanday unutish mumkin?..." Bu so'zlar hayot falsafasining talqini emasmi? Oʻgʻtay Isgender oʻgʻli universitetni tamomlagach, Zangilon tumanining Minjivon qishlogʻiga yuboriladi va Minjivon qishlogʻidagi 36-sonli temir yoʻl oʻrta maktabiga oʻqituvchi etib tayinlanadi. Shubha yo‘qki, u otasining qanchalik xursand bo‘lganini esga olsa, qizarib ketdi va Xurshud domlaga pichirladi: “Bir kuni shunday bo‘ldi, otaning xohishi, o‘g‘ilning xohishi...” Bu quvonch bir qanotli quvonch emas edi. U o‘qituvchi bo‘lib ishlasa ham, o‘qituvchisini tanigan Xurshud bilan bir maktabda o‘qiydi! U o'rganganlarini o'rgatishni yaxshi ko'rardi. Klassik pedagogikada pedagogik mahorat darslarda shakllanadi, o‘qituvchining dars mashg‘ulotlari sinflarda takomillashtiriladi, deydi. Abdulla Shoiq aytadilarki, domlaning o‘giti birinchi o‘quv kunining birinchi soatidan bilinadi; Minjivon 36-sonli temir yo‘l o‘rta ta’lim maktabi jamoasi maktabning yangi o‘qituvchisini ilk o‘quv kunining ilk soatlaridanoq tan oldi, e’tirof etdi va sevdi. Bu muhabbat O‘g‘toy domlaning talabalik yillaridagi muhabbati bilan bir xil edi; O‘g‘toy domla Xurshud domlani qanday sevgan bo‘lsa, shogirdlari ham shunday sevardilar O‘g‘tay aka o‘qituvchilik kasbiga sadoqati bilan maktab direktori o‘rinbosari lavozimini egalladi. Bu tayinlash maktabdagi pedagogik jarayonning yangi bosqichi bo‘ldi. Maktabda intizom mustahkamlandi, mahorat oshdi; Maktabga direktor etib O‘g‘tay domla tayinlandi Mutaxassisligi o‘qituvchi bo‘lgan O‘g‘tay Alakbarov ijtimoiy hayotning ziyolisi edi. Maktab va sinflardan tashqari hayot U saxiylik bilan e'tiborini Zangilon (Ozarbayjon) va Zangilon (Ozarbayjon) uchun yashagan zangilliklarga qaratdi. Yoshlarning Zangilani tanib, milliy-axloqiy qadriyatlarimiz bilan shakllanishini, tariximizni, madaniyatimizni, adabiyotimizni, san’atimizni sevishini istadi. Bu muqaddas niyat bilan ishladi. O‘g‘tay aka tuman “Bilik” jamiyati a’zosi va ayni paytda siyosiy ta’lim tizimida o‘qituvchilik qilgan. U idora va korxonalarda turli mavzularda ma’ruzalar o‘qidi. O‘g‘tay afandining har bir ma’ruzasida Vatanga muhabbat bor edi, har bir ma’ruzasi mohiyatan Vatan haqida yurakdan-yurak so‘z bo‘lib, Vatan haqidagi fuqaro nasihati sifatida tinglanar, tinglovchilar esa vatanparvarlik tuyg‘ularining og‘zaki tasviri sifatida bilardilar. O‘g‘tay domla shoir edi. Bu ma’ruzalar she’r bilan bezatilgani bois tinglovchilarning tuyg‘ulari vatanparvarlik tuyg‘usi uyg‘onib, “Bilim” jamiyati yo‘nalishida zarur missiyani ado etdi Yaxshi ish, kerakli ish hech qachon e'tibordan chetda qolmaydi. O‘g‘toy domlaning bu faoliyati zaruriy g‘oyaviy ish bo‘lib, o‘sha yillarda partiya bunday faoliyatni yuksak baholagan. Zangilon tuman partiya qo‘mitasi domla O‘g‘tayni uzoq yillar o‘qigan marksizm-leninizm universitetiga o‘qishga yubordi. Bu katta ishonch edi. O‘sha paytda hamma ham partiya ishonchini qozona olmasdi. Bu e’tiqod, ishonch ertangi kunning garovi hisoblanardi O‘g‘tay Alakbarov o‘qituvchilik kasbini yaxshi ko‘rardi, sevardi, shu muhabbat bilan ishladi. Xurshud o‘z shogirdlarini o‘z shogirdlariga mehri bilan sevardi. Ana shu muhabbati bilan ularning geografiya fanini o‘zlashtirishlarini, go‘zal xarakter shakllanishini tartibga solgan. “Bilim o‘z o‘rnida, o‘qituvchi o‘qitish usullarini bilishi, o‘z uslublarini topishi, fanni qanday o‘qitishni o‘zi belgilashi kerak. Shunday mavzular borki, ular boshqa fanlar bilan bog‘lanib o‘qitilsa, samaraliroq bo‘ladi. O‘qituvchi aytgani – o‘rgatgani esda qolishiga, shogirdlari fikriga kirib borishiga ishonch hosil qilishi kerak...”, dedi o‘qituvchi Ogtayaning suhbati davomida. Bu fikrlarning mohiyati pedagogik fikrlar edi O‘g‘toy domla shogirdlarini faxr va ehtirom bilan yodga oladi. Bu g'urur ham sevgi, bu hurmat. AMEA akademik H.Aliyev nomidagi Geografiya instituti katta ilmiy xodimi, geografiya fanlari nomzodi, marhum Maharram Hasanov xotirasi ustozga sadoqatdek yangraydi: “...O‘g‘tay domla shogirdlarimizda har qanday nihol eshitgan zahoti uni rivojlantirgani menga keyinroq ma’lum bo‘ldi. Bugun geograf bo‘lganim O‘g‘toy ustozning mehnati samarasidir...” 1990-yilda O‘g‘tay Alakbarovga “Metodist o‘qituvchi” unvoni berildi. U bu quvonchni ko‘plab bitiruvchi talabalarning tabriklari bilan boshdan kechirdi Ko‘p marta Zangilon tuman partiya qo‘mitasining “Shon-sharaf” ordeni bilan taqdirlangan. Bu o‘sha davrning qimmatli mukofoti edi. Uning nomi Zangilon tuman partiya qo‘mitasining “Faxriy kitobi”ga yozilgan O‘g‘tay domla Zangilon urush holatida bo‘lganida ham, urush paytida ham, mudofaa paytida ham jangchilar bilan vaqti-vaqti bilan to‘xtab, suhbatlashardi. Ularning suhbatlari Zangilonga muhabbatini ifodalovchi she’rlar bilan yakunlanar edi. “Zangilaliklarning oyog‘i shu zamindan, ko‘zi Zangil osmonidan, ruhi Zangilaning muqaddasligidan mahzun bo‘lmasin, deb xandaqdasizlar. Sizning eng ishonchli xandaqingiz – yuragingiz, Vatanga muhabbatingiz, shuningdek, zangilaligingiz edi...” – ustoz O‘g‘taylet, ustoz oqsoqol, duoxonning bu so‘zlarini askarlar bilar edi. g'alaba. Bu Zangilaning hujum operatsiyasida ham, so‘nggi mudofaa janglarida ham sodir bo‘ldi O‘g‘tay Alakbarov do‘stlikka sodiq ozarbayjonlik. Shu yoshda ham, ular orasida ancha yosh farqi bo‘lsa-da, farmatsevt-shifokor Alasgar Pashayev ozarbayjon tili va adabiyoti o‘qituvchisi Ollohverdi Hasanovni “so‘zning so‘zlisi, o‘z mutaxassisligini mukammal biladigan, o‘rgatishning zo‘r” (iboralar O‘g‘tay domlaga tegishli) sifatida tanilgan (va sevilgan) Ollohverdi Hasanovni sadoqat bilan eslaydi O‘g‘tay Alakbarov silliq odam edi. U musiqani yaxshi ko'radi va uni sevdiradi. O‘z mehrini tinglovchilarga akkordeon va akkordeon bilan yetkazardi. Zangilonlik yillarida u ijrosida nozik (va maftunkor) ma’noni eshitgan: “Suvidan ichgan, qalbingda gullari hidi, gulbarglari shudringi, daraxt barglarining bronza shabadasi sevgan yurt oldidagi eng katta burching uni asrash edi, o‘g‘lim, qo‘limizning o‘g‘li...” U musiqa orqali yetkazmoqchi bo‘lgan fikrlar edi. Zangilaning mudofaa va mudofaa janglarida hayotga bunday falsafiy qarash naqadar zarur edi! Hali ham yuzlab she'rlar! O'nlab she'rlar! Ozarbayjonda va xorijda nashriyot Bu she’rlar O‘g‘tay Zangilanlining ruhiy olamining xaritasi edi O‘g‘tay domla shoir edi. Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi. “Vatan”, “Vatan”, “Oltin qalam” media mukofotlari laureati, “Gaydar Aliyevning 100 yilligi” yubiley medali bilan taqdirlangan. 2016-yilda Prezident stipendiyasini qo‘lga kiritgan. Uning she’rlari Ozarbayjon va Turkiyaning turli matbuot organlari va adabiy to‘plamlarida muntazam chop etiladi. O‘quvchilarning mehrini qozongan “Tog‘lar mendan yuz o‘girdi”, “Yolg‘izlikni izlayman”, “O‘z dardingni ol dunyoga”, “Ichki dunyomga sayohat” va boshqa kitoblar muallifi O‘g‘tay Zangilanli she’riyatida asosiy o‘rinni egallaydi O‘g‘tay afandi tabiatni sevardi, o‘zi sevgan tabiatni o‘z maqolalarida, she’rlarida tanishtirdi, bu muqaddima odamlarga uni sevish uchun edi. 2014-yilda Qozog‘istonda “Dunyodagi eng katta chinor o‘rmoni” ilmiy maqolasi, 2015-yilda “Zangilon: tarix, geografiya, iqtisod” monografiyasi, 2021-yilda “Minjivon: sirli va shubhali olamimiz” kitobi nashr etilgan. Bir qancha she’rlar kitoblarida tabiat buyuk fuqarolik muhabbati bilan tasvirlangan O‘g‘tay domla ajoyib oila boshlig‘i edi. Uning rafiqasi Tamara xonim oliy ma’lumotli o‘qituvchi bo‘lib, u ham nafaqada edi. Qizi Kamala, o‘g‘illari Nomiq, Samir, Shoiq, Elmir oliy ma’lumotli mutaxassislar edi O‘g‘tay domlaning aytishicha, zangilonlik aslini xotiradan ajrata olgan. O‘smirlik va yoshligimda o‘zim ham zaminga bog‘langanman, so‘zim ham, she’rim ham bog‘langan. Odamlar eshitsin! O‘g‘tay domla yoshligimda sarson-sargardon bo‘lgan joylarni ziyorat qilganimda, tuproq meni nafasimdan tanidi, deb osmonga shivirlaydi