Qirg‘iziston elchisi: Zangezur yo‘lagi ochilishi bilan yuk tashish hajmi oshishiga tayyor bo‘lishimiz kerak - INTERVYU

Qirg‘iziston Respublikasining Ozarbayjondagi elchisi Maksat Mamitkanovning APA-ga bergan intervyusi Qirg‘iziston va Ozarbayjonning maqsad va vazifalari ko‘plab platformalarda mos keladi — So‘nggi yillarda Ozarbayjon va Qirg‘iziston o‘rtasidagi iqtisodiy va siyosiy munosabatlar qanday rivojlanmoqda? — Ozarbayjon va Qirg‘iziston o‘rtasidagi siyosiy munosabatlar eng yuqori darajada qo‘llab-quvvatlanadi va bu munosabatlar kelajakda izchil rivojlantirishga qaratilgan. Prezidentlarimiz bunga katta ahamiyat berishadi. Buni Qirg‘iziston Prezidenti janob Sadir Nurgojoyevich Japarovning Ozarbayjonga tez-tez amalga oshirayotgan tashriflari ham tasdiqlaydi. Strategik hamkorligimiz chuqur ildizlarga va katta istiqbolga ega. Qirg‘iziston ham, Ozarbayjon ham munosabatlarni rivojlantirishdan manfaatdor. Xususan, yaqinda bo‘lib o‘tgan oliy darajadagi muloqotlar maqsad va vazifalarimiz ko‘plab platformalarda hamohang ekanini ko‘rsatmoqda. Bu qadamlar faqat yaxshilanadi Shu o‘rinda aytishim kerakki, bu yil biz Ozarbayjon Prezidenti janob Ilhom Aliyevning Qirg‘izistonga davlat tashrifini kutmoqdamiz. Prezident Ilhom Aliyevning Qirg‘izistonga javob tashrifi biz uchun muhim voqea. Safarga puxta tayyorgarlik ko'rilmoqda. Tashrif doirasida Davlatlararo kengashning davlat rahbarlari darajasidagi majlisi boʻlib oʻtishi kutilmoqda. Ozarbayjon Prezidentining tashrifidan siyosiy, iqtisodiy va boshqa sohalardagi aloqalarni yanada rivojlantirishni kutamiz Shuningdek, Qirg‘iziston va Ozarbayjon o‘rtasidagi munosabatlarni rivojlantirish haqida so‘z borar ekan, Davlatlararo kengash doirasida ikki davlat hukumatlari o‘rtasida 2024-2029 yillarga mo‘ljallangan hamkorlik dasturi imzolanganini alohida ta’kidlash joiz. Mazkur dastur doirasida tomonlar turli yo‘nalishlarda aloqalarni rivojlantirish bo‘yicha rejali ishlarni amalga oshirmoqda. Dastur tuzilmasida 14 ta muhim yo‘nalish belgilandi. Ular iqtisodiyot, ijtimoiy hayot, ta’lim va tomonlarga tegishli boshqa sohalarni qamrab oladi. Shunday qilib, bizning taraqqiyotimiz ham prezidentlar, ham hukumatlar darajasida tizimli va rejalashtirilgan Qirgʻizistonda ishlab chiqarilgan gilam Qorabogʻni rekonstruksiya qilish va modernizatsiya qilishni qoʻllab-quvvatlash doirasida Ozarbayjonga joʻnatilgan eksport mahsulotiga aylanadi — Ushbu ikki tomonlama dasturlarni amalga oshirishda Ozarbayjon-Qirg‘iziston taraqqiyot jamg‘armasining rolini qanday baholaysiz? Jamg'arma liniyasi tomonidan qanday loyihalar moliyalashtiriladi? — Ozarbayjon-Qirg‘iziston taraqqiyot jamg‘armasini jadal rivojlanayotgan va mamlakatlarimiz o‘rtasidagi dasturlarni amalga oshirishni qo‘llab-quvvatlovchi samarali moliya instituti deyish mumkin. Jamg‘arma kapitallashuvini 100 million AQSh dollariga yetkazgani uchun Prezident Ilhom Aliyev va Ozarbayjonga minnatdorchilik bildiramiz. Buning samarasida 2025-yilda Jamg‘arma tomonidan umumiy qiymati 17,8 million AQSH dollari bo‘lgan 6 ta loyiha moliyalashtirildi Jamg‘arma Issiqko‘l va O‘sh viloyatlarida ikkita kichik GES qurilishini, “Mening uyim 2021-2026” davlat uy-joy qurilishi dasturi doirasida ijtimoiy uylar qurilishini, O‘sh shahrida zamonaviy tibbiy kardiomarkazni qurishni, “Bishkek” erkin iqtisodiy zonasi hududida gilam ishlab chiqarishni qurishni, Chuvin shahrida zamonaviy fabrika qurilishini moliyalashtiradi Bu loyihalar Qirg‘izistonda nafaqat ish o‘rinlari yaratish, balki mamlakatning eksport ishlab chiqarish salohiyatini ham qo‘llab-quvvatlaydi. Xususan, “Bishkek” EIZdagi qoplama ishlab chiqarish zavodini eslatib o‘tmoqchiman. Bilishimcha, maqsad Qorabog‘da ushbu mahsulotga bo‘lgan talabni qondirishdir. Shunday qilib, Qirg‘izistonda Ozarbayjonning moliyaviy ko‘magida ishlab chiqarilgan gilam Qorabog‘ni qayta tiklash va modernizatsiya qilishni qo‘llab-quvvatlash doirasida Ozarbayjonga jo‘natilgan eksport mahsulotiga aylanadi Shuningdek, Qirg‘izistonning ozod qilingan hududlarni tiklashga ko‘rsatayotgan yordami doirasida o‘tgan yili Agdam tumanining Xidirli qishlog‘ida Qirg‘iziston tomonidan qurilgan Ayko‘l Manas nomidagi to‘liq o‘rta maktab foydalanishga topshirildi. Bu maktab qardoshlik aloqalarimiz mustahkamlanib, rivojlanib borayotganining aniq qadamlar, tadbirlar va loyihalar bilan tasdiqlangan ko‘rsatkichlaridan biridir Qirg‘iziston Ozarbayjonga Boku kemasozlik zavodida kemalar qurishni qo‘llab-quvvatlash imkoniyatini ko‘rib chiqish iltimosi bilan murojaat qildi — Ikki davlat oʻrtasidagi hamkorlikni yanada mustahkamlash boʻyicha qanday aniq rejalar mavjud? — Ozarbayjon va Qirgʻiziston oʻrtasidagi iqtisodiy hamkorlikni kelgusida rivojlantirish haqida gapirar ekanmiz, shuni taʼkidlab oʻtishim kerakki, biz Ozarbayjon hukumatiga murojaat qilib, Ozarbayjon-Qirgʻiziston taraqqiyot jamgʻarmasi doirasidan tashqari, boshqa resurslar va imkoniyatlar hisobiga ayrim investitsiya loyihalarini maqsadli, tajriba tariqasida moliyalashtirish imkoniyatlarini koʻrib chiqishni taklif qilgan edik O'tgan yilning dekabr oyida Ozarbayjon-Qirg'iziston hukumatlararo Komissiyaning navbatdagi yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Savdo-iqtisodiy, logistika, transport va boshqa aloqalarni mustahkamlashdan manfaatdor bo‘lgan qator vazirlik va muassasalar rahbarlaridan iborat delegatsiyamiz Bokuga keldi. Uchrashuv doirasida, masalan, Qirgʻiziston tomoni Ozarbayjonga kelajakda yuk tashish va tashishni taʼminlash maqsadida Boku kemasozlik zavodida kemalar qurishni qoʻllab-quvvatlash imkoniyatini koʻrib chiqish iltimosi bilan murojaat qildi Biz hozirda Ozarbayjonning AZAL milliy aviakompaniyasi bilan Bokudan Issiqkoʻlga toʻgʻridan-toʻgʻri mavsumiy charter reyslarini tashkil etish boʻyicha muzokaralar olib bormoqdamiz — Gap nima haqida? — Qirgʻizistonda oʻtgan yildan buyon eng yirik va eng ulkan transport loyihasi “Xitoy-Qirgʻiziston-Oʻzbekiston” temir yoʻli qurilishi boshlandi. Bu yoʻl Xitoydan Yevropaga Qirgʻiziston va Oʻzbekiston orqali Turkmanistonga, keyin esa Kaspiy dengiziga yuk tranziti uchun qoʻshimcha va eng qisqa yoʻnalish yaratadi. Transport yo‘nalishlarimiz kengaytiriladi. Zangezur yo‘lagini amalga oshirish imkoniyatlarini hisobga olgan holda, Kaspiy va Markaziy Osiyo bo‘ylab yuk tashish Ozarbayjon portlari orqali amalga oshiriladi, bu esa imkoniyatlarni yanada oshiradi. Biz bugun yuk tashishning muqarrar ravishda oshishiga tayyor bo'lishimiz kerak. Mazkur loyihalarni muhokama qilish doirasida birgalikda kemalar qurish, ushbu ishlarni birgalikda moliyalashtirish, shuningdek, qo‘shma kemachilik kompaniyasini tashkil etish imkoniyatlari ko‘rib chiqilmoqda. Bu tashabbuslar qo‘llab-quvvatlansa, Ozarbayjondan juda minnatdor bo‘lamiz Savdo sohasida hozirda mahsulot nomenklaturasi va yetkazib berish hajmini oshirish ustida ishlayapmiz. Hukumatimiz ishbilarmon doiralar va faol tadbirkorlar o‘z rejalarini amalga oshirishning eng samarali va qisqa yo‘llarini topishlari uchun Ozarbayjon va Qirg‘iziston o‘rtasida Ishbilarmonlar kengashini tashkil etish tashabbusi bilan chiqdi. Buning uchun davlat darajasida tegishli imkoniyatlar yaratib, o‘zaro tovar ayirboshlash hajmini rag‘batlantirmoqdamiz Turizm sohasi jahon miqyosida jahon iqtisodiyoti rivojlanishining asosiy harakatlantiruvchi kuchlaridan biridir. Qirg‘iziston ham, Ozarbayjon ham turizm imkoniyatlarini rivojlantirishdan manfaatdor. Ozarbayjonda turizmni modernizatsiya qilish va rivojlantirish tajribasi Qirg‘iziston uchun juda foydali. Umid qilamizki, bizning davlat muassasalari va xususiy sayyohlik kompaniyalari bu ijobiy tajribani Qirg‘izistonda joriy etish uchun o‘zlashtira oladi. Qirg‘izistonda turizmni tegishli darajaga olib chiqish uchun maxsus agentlik tashkil etildi. Prezidentimiz mazkur muassasa oldiga turizmni iqtisodiyotimizning jiddiy tarkibiy qismiga aylantirish vazifasini qo‘ydi Turizm imkoniyatlarini rivojlantirish doirasida Ozarbayjon samolyotlarining Qirg‘izistonga parvozlari chastotasini oshirish bo‘yicha muzokaralarni davom ettirmoqdamiz. Biz haftada bir reys bilan boshladik, endi uchta reysga yetdik, lekin u erda to'xtamasligimiz kerak. Hozirda biz Ozarbayjonning AZAL milliy aviatashuvchisi bilan Bokudan Issiqkoʻlga toʻgʻridan-toʻgʻri mavsumiy charter reyslarini tashkil etish boʻyicha muzokaralar olib bormoqdamiz. Ozarbayjon va boshqa mamlakatlardan kelgan sayyohlar uchun shunday to‘g‘ridan-to‘g‘ri reyslarni tashkil eta olsak, bu bir tomondan ko‘lda turizm klasterining rivojlanishiga yordam bersa, ikkinchi tomondan, Ozarbayjon tomonidan qurilgan va joriy yilda foydalanishga topshiriladigan mehmonxonaning tezroq shakllanishi va rivojlanishiga xizmat qiladi Hozirda aviakompaniyalarimiz va aeroportlarimiz tranzit vositalaridan foydalanish bo‘yicha yordam so‘rashmoqda. Xitoy ulkan sayyohlik salohiyatiga ega va biz Xitoydan Qirg‘izistonga uchadigan sayyohlar Ozarbayjonga va boshqa yo‘nalishlarga bemalol tranzit qilishlarini istaymiz — Qirgʻizistonning “Markaziy Osiyo – Ozarbayjon” Transkaspiy yashil energiya yoʻlagi loyihasiga qoʻshilish istiqbollarini qanday baholaysiz? — Ozarbayjon Qozog‘iston va O‘zbekiston bilan birgalikda amalga oshirayotgan yashil yo‘lak loyihasiga Qirg‘iziston ijobiy munosabatda. Biz ushbu loyihaga qo'shilish imkoniyatlari haqida bilishni xohlayotganimizni aytdik. Biz ushbu loyihaga qo‘shilish variantlarini ham qonunchilik, ham institutsional jihatdan ko‘rib chiqishimiz va Qirg‘iziston uni amalga oshirishda qanday ishtirok etishini aniqlashimiz kerak — Qirgʻiziston Ozarbayjon bilan koinot sohasida hamkorlik qilishdan manfaatdor ekanligini bildirdi. Ayni paytda bu boradagi maslahatlashuvlar qaysi bosqichda? — Koinot sohasidagi vakolatlarimizni rivojlantirish uchun Ozarbayjondan yordam so‘radik. Ozarbayjonning, xususan, “Azerkosmos” tajribasi Qirg‘izistonda aerokosmik imkoniyatlardan foydalanish bo‘yicha xuddi shunday yuqori texnologiyali infratuzilmani yaratishda juda foydali. foydali bo'ladi. O‘ylaymanki, Ozarbayjon tajribasi biz uchun talab qilinadigan va foydali bo‘ladigan sohalar ko‘p. Imkoniyatlarimizni mustahkamlash, birodarlik va do‘stlik asoslarini mustahkamlash uchun o‘zaro hamkorligimizni va birodarlik yordamimizni kengaytirishga e’tibor qaratmoqdamiz Qirg‘iziston prezidentining WUF13 ga tashrifiga tayyorgarlik ko‘rilmoqda — May oyida Bokuda boʻlib oʻtadigan 13-Umumjahon shaharsozlik forumida (WUF13) Qirgʻiziston qay darajada vakillik qiladi? — Qirgʻiziston tomoni ishtirok eng yuqori darajada boʻlishini allaqachon maʼlum qilgan. Ayni paytda Prezidentimizning mazkur forumga tashrifiga qizg‘in hozirlik ko‘rilmoqda. Mamlakatimiz uchun ushbu platforma muhim ahamiyatga ega, chunki Qirg‘izistonda so‘nggi besh yildagi islohotlar natijasida yirik iqtisodiy o‘zgarishlar va ulkan qurilish bumi kuzatilmoqda. Qurilish sektori rekordlarni yangilamoqda. Mamlakatda ishchi kuchi, armatura va sement yetishmaydi. Mamlakatimiz zamonaviy urbanistika, arxitektura, ko‘hna shaharlarni zamonaviy voqelikka mos ravishda ta’mirlash, ayniqsa, ekologiya, fuqarolar hayoti va salomatligini muhofaza qilish borasida xalqaro tajribani qo‘llashdan manfaatdor. Shuning uchun Bokudagi forum biz uchun juda muhim Harbiy sohadagi hamkorlik bundan keyin ham izchil rivojlanadi — Davlatlar oʻrtasidagi harbiy-texnik hamkorlik sohasidagi vaziyat qanday? — Ayni paytda tegishli ishlarni amalga oshirish vakolatiga ega vazirliklarimiz o‘rtasidagi aloqalar doirasida harbiy-texnikaviy hamkorlik amalga oshirilmoqda. O‘tgan yilning noyabr oyida Boku shahrida bo‘lib o‘tgan G‘alaba paradida mudofaa vazirimiz ishtirok etgani hamkorligimiz bu yo‘nalishda yaqindan rivojlanib borishidan dalolatdir. Bu Qirg‘izistonning harbiy sohadagi hamkorlikni yanada rivojlantirishdan qanchalik manfaatdor ekanini ko‘rsatadi. Bu boradagi hamkorlik bundan keyin ham izchil rivojlanadi — Qirg‘izistonning Turkiy davlatlar tashkilotidagi rolini qanday baholaysiz? Kelajakda ushbu tashkilot doirasida qanday yangi tashabbus va loyihalar kutilmoqda? — Turkiy davlatlar tashkilotiga aʼzo boʻlgan Qirgʻizistonning ushbu platformada amalga oshirish uchun oʻziga xos maqsad va vazifalari bor. Biz uchun asosiy masala – iqtisodiy, madaniy-gumanitar va ijtimoiy imkoniyatlarni rivojlantirish. Qirg‘iziston ushbu ittifoq doirasidagi barcha afzalliklardan maksimal darajada foydalanish niyatida Qirg‘iziston ko‘plab tashabbuslar bilan chiqmoqda. Bir muddat avval Boku TDTga aʼzo mamlakatlar hukumat rahbarlari/vitse-prezidentlarini qabul qildi. Bu tashabbus Qirg‘izistondan chiqdi: maqsad tashkilot ichida qo‘shimcha platforma yaratish. Hukumat rahbarlari/vitse-prezidentlarining birinchi uchrashuvi Bishkekda, ikkinchi uchrashuvi esa Bokuda bo‘lib o‘tdi. Ushbu tashabbusni qo'llab-quvvatlagan barcha a'zo davlatlarga minnatdorchilik bildiramiz. Ushbu platforma doimiy ravishda rivojlanib bormoqda va umid qilamizki, bu bizning tashabbuslarimiz va qo'shma loyihalarimiz rivojlanishiga yanada turtki beradi TDT doirasidagi harbiy hamkorlik haqida gapirishga hali erta — Turkiy davlatlar tashkilotining harbiy hamkorlik sohasidagi istiqbollarini qanday ko‘rasiz? — Tashkilotning taʼsis hujjatlarida harbiy hamkorlik koʻzda tutilmagan. Shuning uchun huquqiy nuqtai nazardan, TDT doirasidagi harbiy hamkorlik haqida gapirishga hali erta. Biroq Qirg‘iziston Ozarbayjon va TDT tarkibiga kiruvchi barcha davlatlar bilan juda yaxshi ikki tomonlama munosabatlarga ega. O‘ylaymanki, kelgusida harbiy muassasalar o‘rtasidagi aloqalarning izchil rivojlanishi hamkorlik darajasini oshirish uchun keng imkoniyatlar yaratadi. Ammo bu haqda gapirishga hali erta — Hukumatingizdagi so‘nggi kadr o‘zgarishlarini, buning sabablari va mamlakat siyosiy hayotiga ta’sirini qanday baholaysiz? — So‘nggi kadrlar o‘zgarishlarini davlat institutlarining yanada mustahkamlanishi sifatida tavsiflash mumkin. Davlat shaxslarga qaram bo'lmasligi kerak. Muassasalar barqaror ishlashi, o‘z vazifalarini bajarishi kerak. 2020-yilda biz davlat barqarorligini himoya qiluvchi siyosiy ustunlarni yaratish maqsadida konstitutsiyaviy islohotlar o‘tkazdik. Prezidentlik boshqaruv shakliga qaytish hech qanday siyosiy kataklizm institutlar barqarorligiga ta'sir qilmasligi uchun aniq maqsad qilingan edi. Ko‘rib turganingizdek, bugungi kunda barcha davlat muassasalari barqaror ishlamoqda. Rejalashtirilgan kadrlarni yangilash ishlari olib borilmoqda. Yangi rahbarlar kelyapti, chunki Prezident, hukumat va xalq mamlakat uchun ulkan rejalar tuzmoqda. Ularni amalga oshirish uchun zamon voqeligiga mos rahbarlar kerak. Buning uchun Prezident barcha vakolatlarga ega va u bu vakolatlardan Konstitutsiyaga to‘liq mos ravishda foydalanadi. Mamlakatda bo‘layotgan voqealarning barchasi davlat tuzumimiz barqarorligining ko‘rsatkichidir — Qirgʻiziston va Tojikiston oʻrtasidagi chegara mojarosini hal qilish boʻyicha qanday choralar koʻrilmoqda? natijalarni berdi va bu muammoni to'liq hal qilishga olib keldimi? — Markaziy Osiyoda tinchlik, farovonlik va farovonlik makoni yaratilganining isboti shundan iboratki, Qirg‘iziston, Tojikiston va O‘zbekiston prezidentlari uch davlat chegaralari tutashgan joyda do‘stlik va tinchlik monumentini ochdilar. Hozirda barcha chegara masalalari hal bo‘ldi va biz munosabatlarni rivojlantirishning keyingi bosqichiga o‘tmoqdamiz. Tinchlik qaror topdi, iqtisodiyot, madaniyat va xalqlar hayotining boshqa jabhalarida hamkorlik, o‘zaro hamkorlik va qardoshlik munosabatlarini ijodiy va izchil rivojlantirmoqdamiz Biz tog'li mamlakatlarmiz. Muzliklarimiz Markaziy Osiyoning deyarli barcha daryolarini tashkil etadi va ular nafaqat odamlarga, balki mamlakatlar va iqtisodiyotlarga ham hayot baxsh etadi. Butun mintaqaning hayoti, tinchligi va farovonligi bizning suv resurslarimizga bog'liq. Bugungi kunda mamlakatlarimiz o‘rtasida suv resurslarini muhofaza qilish, ulardan Markaziy Osiyoning barcha mamlakatlari va xalqlari farovonligi yo‘lida maksimal darajada samarali foydalanish bo‘yicha yagona siyosatni ilgari surish yo‘lida jadal ishlar amalga oshirilmoqda. Shu munosabat bilan biz Qambarota SES-1 loyihasini amalga oshirishni boshladik, bu esa suv xo‘jaligida barqarorlikning yanada katta zaxirasini yaratadi. Loyiha Norin daryosi, keyin esa Sirdaryo ustidan yil davomida suv oqimini tartibga solishni ta'minlaydi. Qirg‘iziston, Qozog‘iston va O‘zbekiston hamkorligida amalga oshirilayotgan mazkur loyiha mamlakatlarimiz birodarlik, yaxshi qo‘shnichilik va do‘stlik sharoitida murakkab masalalarni birgalikda hal qilishini ko‘rsatadi — Oxirida nima demoqchisiz? — Fursatdan foydalanib, shuni maʼlum qilmoqchimanki, biz Ozarbayjon hukumatiga Boku shahrida toʻlaqonli elchixona qurish uchun yer uchastkasi ajratish boʻyicha murojaat qilganmiz. Tegishli bino va inshootlarga ega elchixona qurish niyatimiz ikki davlat o‘rtasidagi hamkorlikni kengaytirish va chuqurlashtirishdan manfaatdor ekanligimizdan dalolat beradi va bu masala ijobiy hal etilishiga umid qilamiz