Isroilning "Arman genotsidi" deb atalgan qarori: Ozarbayjon yana birinchi bo'lib Turkiyaning yonida bo'ldi - TAHLİL

Isroil hukumatining “arman genotsidi” deb atalgan qarori nafaqat Ozarbayjon-Turkiya strategik sheriklik manfaatlariga zid, balki mintaqada yuzaga kelayotgan yangi geosiyosiy voqeliklarga ham mos kelmaydi. Tarixiy voqealarni siyosiy qarorlar mavzusiga aylantirish xalqaro huquq ruhiga, tarixiy tadqiqotlarning xolislik tamoyiliga, davlatlar o‘rtasidagi ishonchni mustahkamlash maqsadlariga xizmat qilmaydi. Ozarbayjon Tashqi ishlar vazirligining ushbu qarorga nisbatan operativ va prinsipial pozitsiyasi Bokuning nafaqat bayonotlarida, balki eng nozik xalqaro masalalarda ham “bir millat, ikki davlat” tamoyiliga sodiqligini yana bir bor namoyish etdi Tarixiy masalalarni siyosiylashtirish: xavfli pretsedent Ozarbayjon Tashqi ishlar vazirligining bayonoti xalqaro huquqning asosiy tamoyillariga asoslangan nihoyatda prinsipial pozitsiyadir. Bayonotda Isroil hukumatining “arman genotsidi” bilan bog‘liq qarori jiddiy xavotirga sabab ekani aniq ta’kidlangan. Qayd etilishicha, 1915 yil voqealari bilan bog‘liq tarixiy haqiqatlarni buzib ko‘rsatish, murakkab tarixiy jarayonlarni huquqiy va ilmiy asoslardan uzoqda siyosiy qarorlar mavzusiga aylantirishga yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi "Bunday qadamlar yarashuv va oʻzaro tushunishga emas, balki mavjud qarama-qarshiliklarni chuqurlashtirishga, mintaqada barqaror tinchlik va yarashuv saʼy-harakatlariga toʻsqinlik qilishga xizmat qiladi. Ozarbayjon tarixiy haqiqatlarni himoya qilish, xalqaro huquq tamoyillarini hurmat qilish, mintaqada barqaror tinchlikni mustahkamlash yoʻlidagi izchil pozitsiyasini davom ettiradi", — deyiladi bayonotda Ozarbayjon Tashqi ishlar vazirligi Isroil hukumatini ushbu qarorni qayta ko‘rib chiqishga chaqiradi Tashqi ishlar vazirligi bayonotida nafaqat Turkiyaga, balki umuman xalqaro munosabatlar tizimiga yondashuvda xavfli presedent yaratilishi mumkinligidan xavotir bildirilgan. Tarix siyosatchilarning emas, tarixchilarning o'rganish mavzusidir. Parlamentlar yoki hukumatlar yuzlab yillar avval sodir bo‘lgan voqealar yuzasidan siyosiy hukm chiqarishlari ilmiy yondashuv ham, xalqaro huquq tamoyillari ham emas. Tarixiy voqealarni geosiyosiy vositaga aylantirish davlatlar o‘rtasidagi ishonchni mustahkamlamaydi, aksincha, yangi ziddiyatlarni keltirib chiqaradi. Ozarbayjon Tashqi ishlar vazirligi bayonotida bunday qadamlar murosaga va oʻzaro tushunishga emas, balki mavjud qarama-qarshiliklarni yanada chuqurlashtirishga xizmat qilishi toʻgʻri taʼkidlangan. Shuning uchun Ozarbayjonning pozitsiyasi prinsipial va xalqaro huquqqa asoslangan Ozarbayjon pozitsiyasi “bir millat, ikki davlat” tamoyilining yana bir tasdig‘idir Isroil hukumatining qaroridan so'ng Ozarbayjon Turkiyani ochiq qo'llab-quvvatlagan holda rasmiy davlat bayonoti bilan chiqqan yagona davlat bo'ldi. Bu tasodifiy emas. Ozarbayjon va Turkiya oʻrtasidagi munosabatlar uzoq vaqtdan beri klassik ittifoq doirasidan chiqib, strategik birodarlik darajasiga koʻtarilgan. “Bir millat, ikki davlat” tamoyili allaqachon siyosiy xulq-atvorning konkret modelidir. Ushbu modelning asosiy mohiyati shundaki, tomonlar qiyin damlarda bir-birining yonida turadilar. Tashqi ishlar vazirligi bayonoti ana shu siyosiy yo‘nalishning navbatdagi amaliy ifodasi bo‘ldi. Ozarbayjon Turkiyaning milliy manfaatlariga daxldor masalalarda hamisha prinsipial pozitsiyani namoyon etib kelgan. Turkiya 44 kunlik Vatan urushining birinchi kunidanoq Ozarbayjonning yonida bo'lgani kabi Ozarbayjon ham Turkiya manfaatlarini nishonga olgan masalalarda ochiq va qat'iy pozitsiyani egallaydi. Bu o‘zaro ishonch strategik ittifoqning asosiy tayanchidir Turkiyada Bokuga qarshi tashviqotga javob Oxirgi yillarda ayrim doiralar Turkiya jamoatchiligida Ozarbayjonni asossiz ravishda “Isroilparast” sifatida ko‘rsatishga harakat qilishdi. Afsuski, ayrim siyosiy doiralar va ba'zi media platformalar ham Ozarbayjonni go'yoki Isroilga yaqinlikda ayblab, buni Turkiyadagi jamoatchilik fikriga ta'sir o'tkazish vositasiga aylantirishga harakat qilmoqda. Hatto “musulmon birdamligi” argumentidan foydalanib, Bokuni tanqid qilganlar ham bo‘ldi. Vaholanki, Ozarbayjon tashqi siyosatining asosini doimo milliy manfaatlar, xalqaro huquq va strategik ittifoq tashkil etadi. Isroil hukumatining qaroridan so'ng darhol Ozarbayjonning Turkiyani ochiq qo'llab-quvvatlagani bu da'volarning mutlaqo asossiz ekanligini ko'rsatdi. Bugun Turkiyaning yonida Ozarbayjon birinchi bo'ldi. Bu turli taxminlarga eng izchil javob Nega Falastin Isroilning “Arman genotsidi” qaroriga sukut saqlamoqda? Mavjud vaziyat Turkiya uchun muhim siyosiy xulosalar chiqarish nuqtai nazaridan ham muhim. Turkiya oxirgi yillarda Falastin masalasida nihoyatda prinsipial pozitsiyani namoyon etdi qildi. Anqara xalqaro platformalarda doimiy ravishda Falastin xalqining huquqlarini himoya qildi, jiddiy siyosiy va diplomatik yordam ko'rsatdi, yirik gumanitar yordam dasturlarini amalga oshirdi, Turkiya va Isroil o'rtasidagi munosabatlar Falastin va G'azo tufayli uzildi va hatto dushmanlik darajasiga yetdi. Biroq Isroil hukumatining Turkiyaga qarshi bu qadamidan so‘ng Falastin tomoni Anqarani himoya qilib, o‘xshash rasmiy pozitsiyani taqdim etmadi. Bu omilni e'tiborsiz qoldirib bo'lmaydi. Xalqaro munosabatlarda do‘stlik faqat bayonotlar bilan emas, aniq qadamlar bilan o‘lchanadi. Haqiqiy ittifoqchi - qiyin paytlarda siz bilan bo'lgan kishi. Ozarbayjon buni yana bir bor namoyish etdi Tarixiy fakt: Yosir Arofatning arman rasmiylari bilan yaqin munosabatlari Mintaqaning siyosiy tarixida unutmaslik kerak bo'lgan muhim faktlar mavjud. Falastinning sobiq rahbari Yosir Arofatning Armaniston rasmiylari bilan yaqin aloqalari borligi hech kimga sir emas. Shu bilan birga, Falastinning amaldagi tashqi ishlar vaziri asli arman millatiga mansub ekanligi aniq. Bundan tashqari, turli davrlarda Falastin va Livandagi arman terrorchi tashkilotlari lagerlari faoliyati haqida yetarlicha faktlar mavjud. O‘sha terrorchi guruhlar o‘tgan asrning turli davrlarida turk diplomatlariga qarshi ko‘plab terrorchilik harakatlarini amalga oshirgan. Bularning barchasi mintaqaning murakkab siyosiy tarixining bir qismidir va ularga baho berishda e'tiborga olish kerak. Tarixiy faktlarni ob'ektiv o'rganish hissiy yondashuvdan ko'ra muhimroqdir Turkiya uchun o'zining haqiqiy do'stlari va hamkorlarini qayta baholash imkoniyati Isroil hukumatining bu qarori Isroil-Turkiya munosabatlariga hamda Isroilning Ozarbayjon bilan strategik sherikligiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin bo'lgan qadamdir. Ozarbayjon bilan Isroil o‘rtasida turli sohalarda muvaffaqiyatli hamkorlik yo‘lga qo‘yilgan. Turkiya va Isroil o'rtasidagi munosabatlarning normallashishi mintaqa uchun katta ahamiyatga ega ekanligi ko'p marotaba ta'kidlangan. Bunday sharoitda tarixiy bahslarni siyosiy qaror darajasiga ko‘tarish hech bir tomon manfaatlariga xizmat qilmaydi. Ozarbayjon Tashqi ishlar vazirligining Isroil hukumatini qarorni qayta ko‘rib chiqishga chaqirishi konstruktiv va mas’uliyatli yondashuvdir. Isroil rahbariyatining bu masalani qayta ko'rib chiqishi eng yaxshi qadam bo'ladi. Tarixiy voqealar siyosiy kurash vositasiga aylanmasligi kerak. Davlatlar o'rtasidagi munosabatlar o'zaro hurmat, xalqaro huquq va strategik sheriklik tamoyillariga asoslanishi kerak. Ozarbayjon tarixiy haqiqatlarni himoya qilish, xalqaro huquq tamoyillarini hurmat qilish va mintaqada barqaror tinchlikni ta’minlash yo‘lidagi izchil siyosatini davom ettiradi. Bu pozitsiya ham Ozarbayjonning milliy manfaatlariga, ham mintaqada barqarorlikni himoya qilishga xizmat qiladi Yaratilgan rasm va voqelikni Turkiya uchun o'zining haqiqiy do'stlari va o'zi ishonishi mumkin bo'lgan sheriklarini qaytadan baholash imkoniyati sifatida ham qabul qilish mumkin