Özgül Çelik ýazdy: Syýasy Yslamyň güýç synagy we intellektual çatryk .... - Gawadis gazet | Kipr habarlary

21-nji asyrda Türkiýede häzirki zaman konserwatiwiniň we syýasy yslam däpleriniň iň uly dargamagy, AK partiýasynyň esaslandyryjy talaplaryndan daşlaşmagy we partiýanyň intellektual daýanjyny düzýän ýazyjy işgärleriň paralel köpçülikleýin bölünmegi. 2002-nji ýylda 28-nji fewralda býurokratik we harby terbiýeçilik enjamlary tarapyndan daş-töwerege iteklenen dini köpçüligiň hukuklaryny talap etmek maksady bilen 2002-nji ýylda döredilen bu kadr jemgyýetçilik pudagynda bolmak we döwleti demokratiýalaşdyrmak; Universalhliumumy kanunlary, EUB ölçeglerini we parlament ylalaşygy özleri üçin "durmuş ýoly" hökmünde saýladylar. “Milli görüş köýnegini çykarmak” yslamçylygyň radikal / içerki goşlaryndan filosofiki taýdan dynmak we uniwersal demokratiýa bilen sinhronlaşmak synanyşygydy Şeýle-de bolsa, harby terbiýe peselenden soň, dolandyryjy mehanizmiň bir tarapdan häkimiýeti jemlemek islegi, institusional gözegçiligiň ýatyrylmagy (ygtyýarlyklaryň bölünmegi) we netijede 2017-nji ýyldaky referendum bilen köp asyrlyk parlament genetikasyny hasaba almaýan Prezidentiň hökümet ulgamyna geçmek bu intellektuallar üçin duýduryş boldy. Häzirki ýagdaýyň anti-demokratik enjamlaryndan zeýrenmek bilen başlanan hereket, döwlet enjamlarynyň iň berk, gözegçiliksiz we howpsuzlyga gönükdirilen görnüşine öwrülýär; Konserwatiw intellektuallary düýpli ekzistensial soraga iterdi: Dindarlar gözegçiliksiz güýç bilen ýüzbe-ýüz bolýan ahlak synagyny ýitirýärmi? Häzirki wagtda bu ýazyjylar (Fehmi Koru, Ali Bulaç, Ahmet Taşgetiren, Mustafa Karaalioğlu, Mehmet Okaktan, Akif Beki we Etyen Mahçupýan); Syýasy yslamyň we jemgyýetiň dini gatlaklarynyň plýuralistik ýurtda ahlak, syýasy we intellektual taýdan ýaşamagynyň ýeke-täk kepilliginiň doly we arassa demokratiýa bolandygyny öňe sürýär. Häkimiýetiň, adalatyň we ahyrky netijede dini ahlagyň çökmegini hut özi başdan geçiren bu kadr üçin demokratiýa indi taktiki gural däl, eýsem zerur zerurlyk Ilkinji möhlet goldaw goldawy) Aýrylyşmagyň sebäbi we demokratiýa ünsi Esasy makala mysallary / Çeşme Akyldarlyk, maslahat medeniýeti, halypalara garşy plýuralizm Syýasy genetikanyň, mejlisiň ýatyrylmagynyň tersine bir adamlyk model Şeni Şafak (2002): “AK Party 1 ýaşynda ...” Fehmikoru.com (2017): “Saýlaw gutusyndan habar” * Jemgyýetçilikde Yslamyň adalat ýörelgesiniň demokratik gurluşygy Häkimiýetiň bozulmagy, başarnyksyzlyk, gözegçiliksiz güýjüň ahlak taýdan çökmegi Zaman (2002): “AK partiýasy we yslamçylygyň geljegi” Zaman (2014): “Häkimiýetiň we adalatyň jemlenmegi” * Milli erkiň artykmaçlygy, Mejlisiň mertebesi, halypalara garşy göreş Institusional eroziýa, maslahat bermezlik, dindarlar güýç synagyny ýitirýärler Şeni Şafak (2007): “Milli erk we Mejlisiň abraýy” Karar (2019): “Hakiniň gymmatlyklaryny ýitirdikmi?” * ReformsB reformalary, ähliumumy hukuk kadalary, raýat kanunylygy Düzgüne esaslanýan kanunylykdan ýüz öwürmek, ykdysadyýetde we adalatda çökmek Şeni Şafak (2004): “EUB ösüş hasabaty…” Karar (2019): “Ulgamyň genetikasy bilen oýnamak” * Enjam syýasaty, parlamentiň mutlak üstünligi bilen arakesme Partiýanyň özi mejbury döwlet enjamyna öwrülýär we nesiller dinden daşlaşýarlar Şeni Şafak (2007): “Milli görüşden konserwatiwlige” Karar (2021): “Dini adamlaryň demokratiýa aladasy ýokmy?” * Dini adamlary daş-töwereginden merkeze rasional we demokratik daşamak Rasionalizmi ýitirmek, intellektual peslik we dar kadrizm Zaman (2010): “Mugallymyň soňy…” Karar (2018): “Täze reimeimiň geljegi…” * Radikal goşlardan dynmak, ortada sagda aç-açan dolandyryş wadasy Pidalar täze enjamlar, polýarizasiýa bilen garşydaşlaryny ýeňýärler Radikal (2006): “AK partiýanyň şahsyýet şertnamasy” Karar (2020): “Köne AK partiýasy näme?” * Jikme-jik intellektual portretler we makalanyň bölekleri (Aboveokardaky tablisada, awtorlaryň öz tekstleriniň üsti bilen jemlenen taryhy üýtgeşmeleriň hronologiki yzarlamasy aşakda görkezilýär :) • Esaslandyryş teksti (Şeni Şafak, 2002-nji ýylyň 14-nji awgusty - 3-nji paragraf):> "AK partiýasy dartgynlylygyň partiýasy bolmazlygy ýüregine düwdi. Türkiýä zerur zat aýratyn bir dini gepleşik däl-de, eýsem ähliumumy demokratik kadalaryň bu ýurduň ýerli gymmatlyklary bilen garyşmagy. Konserwatiw demokratik şahsyýet ulgamy bilen göreşmegiň deregine ulgamy giňeltmegiň wadasydyr." • “Break Text” (Fehmikoru.com, 2017-nji ýylyň 17-nji apreli - 5-nji paragraf):> "Türkiýäniň syýasy genetikasy parlament ulgamyna esaslanýar. Parlamenti we geňeş mehanizmlerini gowşadýan, bir erkine esaslanýan täze ulgam dizaýny, konserwatiwleriň ençeme ýyllap goran" umumy düşünjesi "ýörelgesine ters gelýär. Dini adamlara zyýan berýär. "Demokratiýa we gözegçilik mehanizmleri rahatlyk däl, dindar adamlar üçin halas ediji." • Goşmaça tankyt (Fehmikoru.com, 2016-njy ýylyň 23-nji maýy - 4-nji paragraf):> "AK partiýasynyň döredilen günlerinde bu partiýanyň" kadrlar hereketi "bolandygyna buýsanýardyk. Abdullah Gül, Bülent Arynç we esaslandyryjy pikir ýalňyşlyk goýberende lideriň tormozlanan mehanizmleri bolupdy. maýyp. ” • Esaslandyryş teksti (Zaman, 2002-nji ýylyň 20-nji noýabry - 4-nji paragraf):> "Milli garaýyş baradaky dar we gapma-garşylykly döwlet düşünjesinden daşlaşmak zerurlygy ýüze çykdy. Musulmanlaryň bu ýurtda öz ynançlaryny erkin durmuşa geçirmegi ýoly döwleti ele almak we ideologiýa enjamyna öwürmek däl-de, jemgyýetçilik pudagyny demokratiýalaşdyrmak." AK partiýasy üçin iň uly synag raýat jemgyýetini we plýuralistik demokratiýa. " • “Break Text” (Zaman, 2014-nji ýylyň 15-nji sentýabry - 3-nji paragraf):> “Yslamçylar hökmünde geçmişde günbatar görnüşindäki demokratiýa we güýçleriň bölünmegine ýalňyş baha berdik. Şeýle-de bolsa, häzirki wagtda gözegçiliksiz güýç mehanizminiň hatda iň dini kadrlary hem zaýalap biljekdigini görýäris. Mejlis ýatyrylan we kazyýet ulgamy garaşsyzlygyny ýitiren şertlerde ne yslam, ne ahlak galar. "Syýasy yslam, barlygy we jemgyýetiň abadançylygy üçin çörek we suw ýaly ähliumumy kanunlara mätäç." • Esaslandyryş teksti (Şeni Şafak, 2007-nji ýylyň 10-njy maýy - 2-nji paragraf):> "Prezident saýlawy wagtynda jenap Abdullah Güliň öňünde goýlan päsgelçilikler köne status-kvo ugrundaky soňky göreşler. AK partiýasynyň güýji diňe bir dini köpçülik däl, eýsem-de bolsa, parlamentiň artykmaçlygyna ynanýan demokratik jemgyýetçilik wy consciencedany." • Teksti bozmak (Karar, 2019-njy ýylyň 21-nji apreli - 5-nji paragraf):> "outolda ýola çykanymyzda" umumy many "diýdik," maslahat "diýdik. Bu gün biz bir merkeziň kabul eden kararlaryny makullaýan gurluşa öwrüldik. Bir gijede parlament ulgamynyň ýüz ýyllyk tejribesini terk etmek gaty gymmat boldy. Dini adamlar güýç gazandylar, ýöne adalat, merhemet we aç-açanlyk ýaly hakyky şahsyýetimizi emele getirýän gymmatlyklary ýitirdik. "Döwlet enjamlaryny ele almak bizi dindar etmän, häkimiýetiň guly etdi" 4. Mustafa Karaalioğlu • Dörediji tekst (Şeni Şafak, 2004-nji ýylyň 25-nji oktýabry - 4-nji paragraf):> "Dini kadrlar tarapyndan amala aşyrylan reformalar, Türkiýede ençeme ýyl bäri höküm sürýän zalym döwlet çemeleşmesini ýok edýär. Syýasy yslamyň ýa-da konserwatiwiň bolup biläýjek ýeke-täk kanuny esas ähliumumy hukuk ülňüleri." Demokratiýanyň ösmegi bilen ynanç azatlygy hem ygtybarly bolýar. " • Teksti bozmak (Karar, 2019-njy ýylyň 12-nji noýabry - 2-nji paragraf):> “Yza seredenimizde, AK partiýasynyň döremeginiň adaty kanunylyk we ygtyýarlyklaryň bölünmegini ýatdan çykaran administrasiýany görýäris. Gözegçiliksiz model, parlament ulgamynyň köp asyrlyk tejribesini bir gapdala süýşürip, "çalt karar bermek" üçin guruldy. Netijede ne ykdysadyýet, ne-de adalat saklanýar. Syýasy yslamy öňe sürýän kadrlar güýç synagyny ýitirdi we demokratiýanyň möhüm zerurlygyny äsgermezlik etdi. " • Esaslandyryş teksti (Şeni Şafak, 2007-nji ýylyň 3-nji noýabry - 3-nji paragraf):> "AK partiýanyň iň uly üstünligi, kanunyň kadalaryna ygrarly bolmak bilen köne re apparat enjamlary tarapyndan döredilen" dünýewiligiň ýitirilmegi "gorkusyny ýatyrdy. Apparat syýasatyndan daşlaşanymyzda, parlamentiň artykmaçlygyna ynanýarys we demokratiýa bu ýurtda hemişelik bolup biler • Bölüm teksti (Karar, 24 Baýes 2021 - 4-nji paragraf):> "Her pursatda jenap Abdullah Güliň aýdan" parlament ulgamyna gaýdyp gelmek we institusional üstünlik "çagyryşlary aslynda esaslandyryjy ruhumyzyň gykylygydyr. Gynansagam, häzirki wagtda AK partiýasy biziň aýrylan döwlet enjamymyza öwrüldi. Demokratiýany saýlaw gutusyndan başga zat diýip hasaplaýan bu täze düşünje, dini nesilleri adalatdan we dinden daşlaşdyrýar. " • Dörediji tekst (Zaman, 2010-njy ýylyň 12-nji sentýabry - 3-nji paragraf):> “AK partiýasy Türkiýedäki dini we konserwatiw köpçüligi ulgamyň daş-töwereginden merkeze alyp barýar. Bu ädim harby we býurokratik enjamlaryň ýatyrylmagy bilen mümkin boldy. Konserwatorlar EUB standartlarynda rasional hökümete we kanuny tertibe wada berýändigi sebäpli, ýurduň beýleki dünýewi gatlaklary bilen iň az umumy pikirde duşuşyp bilerler. " • Break Text (Karar, 2018-nji ýylyň 8-nji iýuly - 4-nji paragraf):> "Häzirki wagtda döredilen täze dolandyryş modeli, paýhasly döwlet aňyna däl-de, öz güýjüni goramak üçin dar işgärleriň instinktine esaslanýar. AK partiýasy, Päsgelçilik hökmünde görüp, ony döreden kanunylygyň institusional esaslaryny (ýagny parlament gözegçiligi we kanun) ýatyrdy. "Syýasy yslam, häkimiýet başyna gelende aýrylan zalym döwlet enjamynyň täze eýesi bolmagy saýlady." • Esaslandyryş teksti (Radikal, 2006-njy ýylyň 15-nji awgusty - 2-nji paragraf):> "AK partiýasy, Milli Görüşiň radikal we aýratyn goşlaryny elinden alyp, merkezde özüni görkezdi." Üstünligiň syry, ideologiki dartgynlylykdan daşda durmagy we ýurduň dolandyryş mehanizmlerini aç-açan we demokratik ugurlara çekmegi wadasydyr. " • “Break Text” (Karar, 2020-nji ýylyň 4-nji noýabry - 6-njy paragraf):> “Geçmişde terbiýeçilik enjamlarynyň pidasy bolan dindarlar, täze ulgam enjamlary bilen şu gün garşydaşlaryny ýeňýärler. "Abdylla Güliň ýygy-ýygydan belläp geçýän parlament gözegçiligi, başarnykly býurokratiýa we erkin metbugat gurşawy bolmasa, bu ýurduň dindarlary rahatlyk tapyp bilmez" Giň arakesmäniň sebäpleri, "Howuz" strategiýasy we parlament ulgamyny gözlemek Bu intellektual kadryň dargamagyny ýönekeý “hökümet oppozisiýasy” ýa-da şahsy nägilelik hökmünde okamak suraty doly däl galdyrýar. Meselä has giň nukdaýnazardan seretseň, bu kadryň näme etjek bolýandygy, nirede ýerleşýändigi we Türkiýäniň syýasy geljegine nähili täsir etmek isleýändigi aşakdaky dinamika bilen düşündirilip bilner: A. Özlerini nirede ýerleşdirýärler we näme etjek bolýarlar? • “Dörediji ýat” we “Wyciencedanyň sazlaşygy”: Bu ýazyjylar özlerini partiýadan uzakda görseler-de, özlerini “hakyky we kanuny AK partiýa filosofiýasynyň” goragçylary hökmünde görkezýärler. Etjek bolýan zady, dini köpçüligiň ýadyny täzelemek we olara "Biz bu adalatsyzlyklary we bu ukypsyzlygy etmedik" habaryny bermek • Syýasy yslamyň dikeldilmegi: Güýç bilen synagyny ýitiren konserwatiw pikiriň (korrupsiýa aýyplamalary, institusional çökmegi, adalata bolan ynamyň ýitmegi) intellektual derejede dikeltmäge synanyşýarlar. Olar jemgyýete yslamyň we dindarlygyň diňe bir döwlet amallary däldigini, dindarlaryň demokratik tertipde has arassa we adalatly bolup biljekdigini subut etmegi maksat edinýärler B. Abdullah Gülüň "Kartlary howuza zyňmak" we paýhasly akyl hökmünde roly • Syýasy aktýordan "Araçy" -a çenli: 11-nji Prezident Abdullah Gül, işjeň syýasy sahna gönüden-göni partiýanyň lideri hökmünde girmän, intellektual we syýasy "özüne çekiji / ätiýaçlyk merkezi" bolmagyny isledi. Güliň kartoçkalaryny howuza taşlamagy, ýagny polemika bilen gönüden-göni gatnaşmazdan adyny fonda saklamak, bu intellektual kadr üçin strategiki bir saýawan döredýär • Maslahat we köpri wezipesi: Bu ýazyjylar bilen yzygiderli aragatnaşyk saklamak bilen, Gül hakykatdanam döwletiň býurokratik ýadyny we esaslandyryjy aňyny saklaýar. Ol özüni göni oppozisiýa lideri hökmünde görkezmeýär, ulgam petiklenende ylalaşyk "döwlet aňy" we "emin" hökmünde görkezýär C. Mejlis ulgamyna gaýdyp gelmek we AK partiýanyň işgärleri bilen aragatnaşyk Bu toparyň (we gytaklaýyn Abdullah Gül liniýasynyň) Türkiýedäki institusional özgerişlere eden iň uly täsiri, olaryň "arka gapy diplomatiýasy" we AK partiýasynyň bagtsyz / sessiz kadrlary bilen intellektual aragatnaşyklarydyr: • Görünmeýän döwük meýdany: "Karar" gazetiniň we raýat intellektual sebäpleriniň üsti bilen amala aşyrylýan parlament ulgamyna berlen ünsi häzirki AK partiýasynyň býurokratiýasy, deputatlar we öňki ministrler arasynda çynlakaý seslenýär. Ulgam tarapyndan döredilen krizisleri (ykdysady kynçylyk, adalat krizisi) prezidentiň modeli bilen gönüden-göni baglanyşdyrmak bilen, awtorlar AK partiýasynyň içindäki rasional şahsyýetlere intellektual gaçmagy teklip edýärler • Geçiş prosesi in Engineeringenerligi: Bu toparyň esasy maksady; Türkiye bir gün hökmany suratda parlament ulgamyna gaýdyp geler (ýa-da güýçlendirilen, täzeden seredilen parlament modeli), bu gaýdyp gelmegiň konserwatiw köpçülik üçin "arassalamak ýa-da ar almak" prosesine öwrülmeginiň öňüni almakdyr. AK partiýanyň kadrlary bilen döredilen bu intellektual köprüler, geçiş döwründe dini adamlaryň ulgamdan kowulmajakdygyna kepillik bermegi maksat edinýär, tersine, parlament ulgamy dini adamlary hem goraýan kepillik bolar Jogapkärçiligi almak isleýän niýetiň gapma-garşylygy Bu giňeldilen sanawdaky ähli ýazyjylaryň intellektual başdan geçirmeleri gözden geçirilende, geçmişiň hasabatyny ýöretmek bilen parlamenti ýurduň ýeke-täk genetik kody hökmünde görýär we Abdullah Güliň institusional agramyny bu üýtgeşiklige girizýär. Balansyň elementi hökmünde ulanmak isleýän strategiki aň. Bu aşakdaky ýaly: 2002-nji ýylda Adalat we Galkynyş partiýasyna berlen karz Yslam döwletini gurmak üçin däl-de, Türkiýäni demokratiýalaşdyrmak we dindar adamlar üçin kanuny ýer açmak üçin karzdy. Wagtyň geçmegi bilen ýazyjylar hökümetiň bir tarapdan häkimiýeti jemläp, esaslandyryjy ýörelgelerden daşlaşyp, Abdullah Gül liniýasy ýaly parlament ulgamyna wepaly kadrlary ýok edýändigini görüp, "oppozisiýa" pozisiýasyna ýüz tutdular. Bu işgärleriň şu gün ýazan makalalarynyň esasy pikiri; syýasy yslamyň gözegçiliksiz güýç bilen synagyny ýitirendigi we dini adamlaryň jemgyýetçilik barlygynyň we ahlak taýdan kanunylygynyň ýeke-täk kepilligi "bilelikde ýaşamak medeniýeti", ýagny arassa demokratiýa we güýçli parlament