Şah Deniz 30 ýaşady: Hazaryň açyşlaryndan Europeanewropanyň energiýa üpjün edijisine (FOTO)

BAKU, Azerbaýjan, 4-nji iýun. Azerbaýjanyň Şah Deniz gaz we kondensat ýatagy 2026-njy ýylda 30 ýyllygyny belleýär 30 ýyl ozal, 1996-njy ýylyň 4-nji iýunynda Bakuda SOCAR bilen bir topar daşary ýurt kompaniýalarynyň arasynda Şah Deniz önümçiligini paýlaşmak şertnamasy (PSA) gol çekildi. PSA Azerbaýjanyň mejlisi tarapyndan tassyklandy we şol ýylyň 17-nji oktýabrynda güýje girdi. Şah Deniz PSA başda 30 ýyl gol çekildi we 2013-nji ýylyň dekabrynda 2048-nji ýyla çenli uzaldyldy. Şah Deniziň gatnaşýan gyzyklanmalary: bp (operator - 29.99%), LUKOIL (19.99%), TPAO (19.00%), SGC (16.02%), NICO (10.0%) we MVM (5.00%) Şah Deniz, Bakuwyň 70 km günorta-gündogarynda, Hazar deňziniň çuň suw tekjesinde, 50 metrden 600 metre çenli çuňlukda ýerleşýär. Meýdanyň meýdany 140 inedördül kilometre barabardyr. 1999-njy ýylda tapyldy - takmynan 1 trillion kub metr gaz we başda 2 milliard barrel kondensat. Şah Deniz dünýädäki iň uly gaz-kondensat ýataklaryndan biridir we bp tarapyndan amala aşyrylan iň uly gaz açyşydyr Şah Deniziň tapylmagy we ösüşi, Azerbaýjanyň esasy sebit we halkara gaz üpjün ediji hökmünde geljekdäki onýyllyklaryň dowamynda ýurduň nebit we gaz girdejilerini artdyrýan roluna esas boldy. Taslama Azerbaýjana iň uly daşary ýurt göni maýa goýumlaryny getirdi we ýurduň ykdysadyýetini has-da berkitdi. Azerbaýjan täze deňiz baýlyklaryna eýe boldy, deňiz desgalary eksport infrastrukturasyny soňlaýar - bularyň hemmesi ösen tehnologiýalary ulanyp halkara ülňülerine esaslanýar Şah Deniz takmynan 20 ýyl bäri Günorta Kawkaz turbageçirijisi (SCP) arkaly Azerbaýjana, Jorjiýa we Türkiýä ygtybarly we ygtybarly gaz üpjün edijidigini subut etdi. Günorta gaz koridorynyň (SGC) 2020-nji ýylyň dekabrynda tamamlanmagy bilen, Şah Deniz müňlerçe kilometr uzaklykda ýerleşýän Hazar ýurtlaryndan Europeanewropaly müşderilere tebigy gaz berýän Europeewropa üçin täze energiýa çeşmesine öwrüldi bp maglumatlary 2025-nji ýylda bu ýatagyň 27 milliard töweregi kub metr gaz we Şah Deniz Alfa we Şah Deniz Brawo platformalaryndan jemi 4 million tonna (32 million barrele golaý) kondensat öndürendigini görkezýär 2026-njy ýylyň 1-nji aýynyň ahyryna çenli önümçilik başlaly bäri Şah Deniz 271 milliard kub metr gaz we 53 million tonna töweregi kondensat öndürdi Şah Deniz guýulary, bp-iň global portfelinde iň ýokary orny eýeleýär, şereketiň iň köp öndürýän 20 guýusynyň 17-si meýdançadan gelýär we suw howdanynyň ajaýyp hilini we amaly kämilligini görkezýär. Häzirki wagtda iň ýokary öndüriji Şah Deniz guýy günde 28 müň barrel nebit ekwiwalentini öndürýär. Şu güne çenli jemi 34 guýy - Şah Deniz 1-de 11 we Şah Deniz 2-de 23 guýy burawlandy. Olardan 32 guýy häzirki wagtda öndürilýär. Şah Deniz gazynyň 271 km töweregi içerki bazary goşmak bilen 2006-njy ýyldan bäri SCP we SCPx arkaly eksport edilýär. 2026-njy ýylyň ahyryna çenli “Şah Deniz” taslamasyndaky maýa çykdajylary 31 milliard dollar boldy Şah Denizden ilkinji önümçilik 2006-njy ýylda gazanyldy we şu ýyl 20 ýyllyk ädimine ýetdi. 2013-nji ýylyň 17-nji dekabrynda Şah Deniz konsorsiumy Şah Deniz 2 ösüşi üçin iň soňky maýa goýum kararyny (FID) yglan etdi. Şah Deniziň ösüşiniň ikinji tapgyry 2018-nji ýylda onlaýn boldy Deňiz kenarynda, “Şah Deniz 2” taslamasy 26 sany suwasty guýyny, 500 km suwasty turbageçirijileri we akym liniýalaryny we köpri bilen baglanyşykly goşa platformany öz içine alýar. Şah Deniz 2 häzirki wagtda ýylda 17 milliard kub metr töweregi gaz öndürýär. Ösüşiň birinji tapgyryndaky önümler bilen bilelikde Şah Deniz ýatagyndan öndürilýän önümiň umumy mukdary 27 kubma gaz we bir günde 80 000 barrel kondensat. Häzirki wagtda Şah Deniziň önümçilik kuwwaty bir günde 76 million kub metrden gowrak gaz ýa-da 28 kubma Umuman alanyňda, 2026-njy ýylyň birinji çärýeginiň ahyryna çenli Şah Deniz 2 üçin 23 guýy burawlandy.Olara Demirgazyk kenarda bäş guýy, Günbatar kenarda bäş guýy, Gündogar Günorta kenarda dört guýy, Günbatar Günorta kenarda bäş guýy we Gündogar Demirgazyk kenaryndaky dört guýy bar Şah Deniziň ösüşiniň indiki tapgyry - Şah Deniz gysyş taslamasy (SDC) - 2025-nji ýylyň iýun aýynda sanksiýa berildi 2,9 milliard dollarlyk SDC taslamasy pes basyşly gaz ätiýaçlyklaryna girmäge we öndürmäge we çeşmeleriň dikeldilmegini ýokarlandyrmaga kömek etmek üçin döredildi. 50 milliard kub metr töweregi goşmaça gaz we takmynan 25 million barrel goşmaça kondensat öndürmek we ýatakdan eksport etmek mümkinçiligine garaşylýar. Taslama gurnamagy göz öňünde tutýar täze gysyş desgasy - elektrik bilen işleýän pilotsyz gysyş platformasy ýa-da adaty gözegçilik edilmedik gurnama (eNUI) we Şah Deniz şertnama sebitindäki deňizdäki birnäçe desgalar. Mundan başga-da, “Shah Deniz Alpha” we “Bravo” platformalarynda, şeýle hem “Sangachal” terminalynda edilmeli goňur meýdan işlerini öz içine alýar SDC taslamasy üçin gurluşyk işleri häzirki wagtda 30% töweregi tamamlanyp, howpsuz we tertipli dowam edýär 2026-njy ýylyň birinji çärýeginde SDC platformasynyň üstleri we penjekleri ýasamak, Baýil önümçilik howlusynda we Haýdar Alyýew Baku çuň suw penjekleri zawodynda meýilleşdirilişi ýaly ösdi, esasy polat we gurluş bölekleri boýunça berk ösüş gazandy. Desganyň 2029-njy ýylda “Shah Deniz Alpha” platformasyndan we 2030-njy ýylda “Shah Deniz Bravo” platformasyndan gysyş üçin ilkinji gazy almaga taýyn bolmagy üçin 2029-njy ýylda tamamlanmagyna garaşylýar Şah Deniz ajaýyp howpsuzlyk rekordyna eýe boldy we daşky gurşaw taýdan arassa taslama hökmünde 16 töweregi daşky gurşawa täsire baha bermek we 98 deňizde, gury ýerde we kenar ýakasynda gözegçilik gözleglerini geçirdi