Merkezi bank: Aýry-aýry kredit kartoçkalarynyň karzy 26 göterime çenli azaldy

Şeýle hem hasabatda täze hasap açylmagy we täzelenmeler bes edilenden soň, alyş-çalyş goralýan goýum (KKM) hasaplarynyň 1,5 milliard TL-e çenli azalandygy bellenildi Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Banky (CBRT) ýylyň ilkinji maliýe durnuklylygy hasabatyny neşir etdi, bu hasabatda dünýä we ýerli maliýe bazarlarynda bolup geçen soňky wakalar, makroykdysady balanslar we bank pudagynyň umumy gurluşy barada hasabat berilýär Hasabatda dünýä ykdysady dünýägaraýşyna we halkara bazarlarynda bergiler ýagdaýyna baha berlende, ösen ýurtlarda döwlet karzlarynyň dowamlylygy we inflýasiýa gurluşynyň ýaramazlaşmagy baradaky aladalar sebäpli döwlet obligasiýalarynyň göterim derejeleriniň ýokary derejede galýandygy mälim edildi. Global maliýe hasabatynda aşakdaky netijeler bar: "Soňky geosyýasy ösüşler sebäpli haryt bahalary ýokarlandy we global inflýasiýa perspektiwasyndaky näbellilik ýokarlandy. Ösen ýurtlarda döwlet karzlarynyň durnuklylygy we inflýasiýanyň dünýägaraýşynyň ýaramazlaşmagy baradaky aladalar sebäpli EM hökümet obligasiýalarynyň göterim derejesi ýokary galdy. Energetika bazarlarynda dowam edýän näbellilikler we ösýän ýurtlaryň (EM) daşarky maliýeleşdirişe bolan täsiri ýokarlanýar. inflýasiýa dünýägaraýşy we töwekgelçilik işdäsiniň üýtgemegi. " Hasabat, karzyň umumy ösüşiniň öňki hasabat döwri bilen deňeşdirilende güýçli ugruny dowam etdirendigini, ýöne goşmaça makroprudensial çäreleriň täsiri bilen karz düzüminiň üýtgändigini mälim etdi Maliýe çykdajylarynyň ýokarlanmagy sebäpli täjirçilik we aýry-aýry karz göterim derejelerinde ýokary ösüşiň bolandygyny bellän hasabatda: "Karz düzümi TL täjirçilik karzynyň ösüşi we daşary ýurt walýutasynyň (FX) karz ösüşiniň pes derejesi sebäpli türk lirasynyň (TL) peýdasyna ösýär. Aýry-aýry karzlar üçin kabul edilen goşmaça makroprudensial çäreler (BKK). bank pudagynyň çäkli ýaramazlaşýandygyny görkezýär, aýry-aýry karzlaryň töwekgelçiliginiň ýokarlanmagy haýallady Hasabatda, şeýle hem, KOK karzlaryndaky möhleti geçen bergileriň (NPL) nyrhlarynyň olaryň artýan tendensiýasyny saklaýandyklary, ýöne täjirçilik karzlarynyň umumy töwekgelçiliginiň bölek satuw karzlaryndan oňyn tapawutlanýandygy, täze NPL goşmaçalarynyň haýalladygy, NPL-lerden ýygnalanlaryň birneme ýokarlanandygy habar berildi Hasabatda berk maliýe şertleriniň hakyky sektora edýän täsiri barada durup geçdi we kompaniýalaryň daşary ýurt karzlarynyň täzelenmeginiň global näbelliliklere we geosyýasy töwekgelçiliklere garamazdan güýçli ugruny dowam etdirýändigi bellenildi Hasabatda kompaniýalaryň maliýe derejesiniň we daşary ýurt walýutasynyň açyk pozisiýalarynyň eksport görkezijilerine bolan gatnaşygynyň öňki ýyllaryň ortaça derejesinden pesdigi aýdylýar we "Maliýe şertleriniň kynlygy sebäpli hakyky pudagyň bergileri taryhy ortaça pesliginde galmagyny dowam etdirýär. FX karzlary iri kompaniýalarda jemlenen bolsa, TL maliýeleşdirmesi giňden ýaýrandyr. Hakyky pudagyň maliýe aktiwlerinde TL-iň paýy öz agramyny saklasa-da, fond hasaplarynyň ösüşi dowam etdi. Köpçülikleýin satylýan kompaniýalaryň düşewüntliligi we likwidligi bilen baglanyşykly görkezijilerde birneme pese gaçdy. " Hasabatda, CBRT-iň likwidligi ädimleri sebäpli bazar göterim nyrhlarynyň syýasat pozisiýasy bilen sazlaşygynyň saklanandygy nygtaldy we daşary ýurt walýuta goýumlaryna meýilli çäkli bolsa-da, goýum hasaplarynda TL-e bolan islegiň güýçlidigi aýdylýar. Bank pudagynyň likwidligi, düşewüntliligi we maýa gurluşy bilen baglanyşykly aşakdaky baha berildi: "Suwuk aktiwleriň gatnaşygy taryhy ortaça derejeden ep-esli ýokary bolsa-da, likwidligi gurşap almagyň gatnaşygynyň (LCR) kanuny çäklerden ýokary bolmagy banklaryň gysga möhletli pul akymlaryny kanagatlandyrmak ukybynyň güýçlidigini görkezýär. Banklaryň daşary ýurt maliýeleşdiriş şertlerinde oňyn dünýägaraýyş galsa-da, geosyýasy töwekgelçilikler olaryň daşary ýurt karz mümkinçiliklerine täsir edýär. " Onuň şertlere täsiri çäklidir. Bank pudagynyň daşarky karz dolanyşygy ýokary bolmagynda galýar. Aslynda, ýylyň ikinji çärýeginde geçirilen karz amallarynda çykdajylar birneme azalsa-da, täzeleniş nyrhlary 100 göterimden ýokarydy. Mart aýyndan bäri maliýeleşdiriş çykdajylarynyň ýokarlanmagy sap göterim marjasynyň ýokarlanmagyny haýallatdy. "Karz töwekgelçiligi çykdajylary düşewüntlilige pes täsir edýän hem bolsa, ýygym we komissiýa girdejileri pudagyň girdejiligini goldaýar." Öý hojalygynyň ösüşleri gözden geçirilýän bölümde soňky döwürde Türkiýede öý maliýe karzynyň jemi içerki önüme bolan gatnaşygynda ortaça ýokarlanmanyň bardygy paýlaşyldy. Bu gatnaşygy şuňa meňzeş ýurt toparlary we Türkiýedäki maşgalalaryň bergiler gatnaşygy boýunça öňki ortaça görkezijiler bilen deňeşdirilende gaty pes derejede galmagyny dowam etdirýändigi mälim edildi. Öý hojalygynyň bergileri baradaky hasabatda: "Türkiýedäki öý karzynyň jemi içerki önüme bolan gatnaşygy 2026-njy ýylyň birinji çärýeginde 10,1 göterim bilen deňeşdirilen ýurt gymmatlyklaryndan we uzak möhletli ortaça derejesinden ep-esli pes bolmagynda galýar. 2024-nji ýylyň soňky çärýegine çenli azalýan karz gatnaşygy 2025-nji ýyla çenli ortaça ýokarlandy. Hususan-da, kepillendirilmedik şahsy karzlardan gelip çykýan karzlaryň köpelmegi milli girdejiniň ösüşini dowam etdirýär Hasabatda, öý karzy düzümindäki gysga möhletli we kepillendirilmedik karzlaryň paýynyň artýan tendensiýasynyň togtadylandygy, sarp ediş karzlarynyň, overdraft hasaplarynyň (KMH) we şahsy karz kartalarynyň (BKK) çärýekleýin ösüş depgininiň haýallandygy, ýyllyk ösüşiň aşagynda galýandygy we ýaşaýyş jaý karzlarynyň ösüşiniň çaltlaşandygy bellenildi Hasabatda, sarp ediş karzlaryndaky ortaça möhletiň uzak möhletli ortaça derejeden pes bolup galýandygy we BKK-da möhletleriň möhleti bölekleýin çykdajylaryň täsiri sebäpli uzalýandygy we taryhy ortaça derejeden ýokarydygy aýdylýar. Kart bergileri üçin üýtgedip gurmak ädimleriniň täsiri hasabatda şeýle düşündirilýär: "Bank düzgünleşdiriş we gözegçilik gullugy (BDDK), 2025-nji ýylyň iýulynda we 2026-njy ýylyň ýanwarynda möhletli karzy bölekleýin ýa-da doly tölenmedik BKK karz galyndylary üçin üýtgedip gurmak mümkinçiliklerini hödürledi. Maliýe ýagdaýy kyn bolan häzirki döwürde, BKK bergileriniň iň pes nyrhynyň 20-den ýokary bolmagyna garamazdan gijikdirilýär. Geçen hasabat döwründe möhleti geçen töleg 26 göterime çenli azaldy we taryhy ortaça derejeden ýokary bolmagyny dowam etdirýär. " Hasabatda belli bir wagtdan bäri ýaşaýyş jaý bazarynda hakyky nukdaýnazardan pese gaçýan bahalaryň we demografiki zerurlyklaryň ýaşaýyş jaý söwdasyna goldaw berýändigi we ýaşaýyş jaý karzlarynyň we ipoteka söwdasynyň ýanwar aýynda BRSA tarapyndan berlen öý çeýeligi bilen öýüň ilkinji satyn alyş nyrhynda ortaça galkynyşyň bolandygy mälim edildi. Hasabatda awtoulag karzy ulanylyşynyň gowşak tendensiýasynyň dowam edýändigini we awtoulag söwdasynyň ýylyň birinji çärýeginde azalandygyny, ýöne uzak möhletleýin ortaça derejeden ýokarydygyny we aşakdaky beýannamalary öz içine alandygyny aýtdy: "Housingaşaýyş jaý we ulag karzlarynda durmuşa geçirilýän makroprudensial çäreler bank pudagy arkaly karzlaryň ulanylyşyny haýalladýan hem bolsa, tygşytlaýyş maliýe kompaniýalary arkaly ulag we ýaşaýyş jaý maliýeleşdirmesiniň ýokarlanmagyna sebäp boldy. Bu nukdaýnazardan, 2026-njy ýylyň mart aýyna çenli tygşytlaýyş maliýe kompaniýalarynyň umumy ýaşaýyş jaý maliýeleşdirişindäki paýy takmynan 10 göterim boldy. "Awtoulag karzlarynda, tygşytlaýyş maliýe kompaniýalarynyň 2025-nji ýylyň sentýabr aýyna çenli bank pudagyndaky karzlaryny yzda galdyrjakdygy görünýär." Hasabatda TL goýumlarynyň we maýa goýum gaznalarynyň öý hojalygynyň maliýe aktiwlerinde ileri tutulýandygyna ünsi çekýär we maşgalalaryň maliýe aktiwleriniň takmynan 60 göteriminiň bu gurallara maýa goýlandygy habar berilýär Hasabatda, soňky ýyllarda maliýe aktiwleriniň dörtden bir bölegine eýe bolan KKM hasaplarynyň möhleti uzaltmazlyk we täze hasap açylmagyny togtatmak syýasaty sebäpli simwoliki derejä düşendigi we KKM-de soňky ýagdaýyň şu görnüşde berlendigi aýdyldy: "2023-nji ýylda maliýe aktiwlerinde 25 göterim paýy bolan KKM hasaplary, 2025-nji ýylyň awgust aýynda hasap açmak we täzelemek amallarynyň ýatyrylmagy bilen 1,5 milliard TL-a çenli azaldy. Mundan başga-da, fewral aýynyň ahyryna çenli ýüze çykan geosyýasy töwekgelçiliklerden soň gazna Pul bazaryndaky gaznalarda, aktiwlerine goşulan DBS-lerde amortizasiýa sebäpli üýtgäp durýan hereket bolýar. Soňky ýyllarda gymmat bahaly metal bahalarynyň çalt ýokarlanmagy netijesinde gymmat bahaly metal ýataklarynyň paýy 15,2 göterime ýetdi. Öý hojalygynyň jemi maliýe aktiwleriniň jemi içerki önüme bolan gatnaşygy häzirki hasabat döwründe ýokarlanmak tendensiýasyny dowam etdirdi we uzak möhletleýin ortaça ýakynlaşdy. Gaty berk pul pozisiýasy we goldaw ädimleri sebäpli TL goýumlarynyň öý maliýe aktiwlerinde paýy 30 göterimden ýokary bolup galýar. ”