Mehmet Emin Buğra aradan çykmagynyň 61 ýyllygy mynasybetli hormat we rehimdarlyk bilen ýatlanýar. - QHA - Krym habar gullugy

Gündogar Türküstan işiniň simwoliki şahsyýetlerinden biri bolan Mehmet Emin Buğra, Gündogar Türküstanyň hytaý ýesirliginden azat edilmelidigine we garaşsyzlyk üçin Hytaýa garşy ýaragly garşylygyň möhümdigine ynanýardy Buğra 1932-nji ýylyň sentýabr aýynda 1931-nji ýylda 6 aýlyk Türküstana eden saparyndan Hotene gaýdyp gelende, Milli ynkylap guramasyny döretdi. 1932-nji ýylyň 20-nji fewralynda Hoteniň Karakaş şäherçesinde Wagtlaýyn Hoten hökümetini döretmek kararyna gelende, Buğra bu hökümetiň baş serkerdesi wezipesine bellendi Gündogar Türkistanyň Yslam respublikasynyň BIRINJI PREZIDENTI boldy Buğra, şeýle hem 1933-nji ýylyň 12-nji noýabrynda Kaşgarda yglan edilen we ilkinji prezident bolan Gündogar Türküstan Yslam Respublikasynyň döredilmegine uly goşant goşdy. Gysga wagtyň içinde respublikanyň dargamagy sebäpli Buğra watanyň we milletiň işini amala aşyrmak üçin 1934-nji ýylda Hindistana göçmeli boldy Hindistan bilen Owganystany Gündogar Türküstan bilen serhetleşýän Pamir we Vahan sebitlerinde agzybirligi täzeden gurmaga synanyşdy MESUT SABRİ BAYKOZİ İSA YUSUF ALPTEKİN we KADİR EFENDI BILEN Raýatlaryň birleşmesini tapdy 1942-nji ýylda Owganystandan Hindistana geçen Buğra, şol döwürde sebite gözegçilik edýän Iňlisler tarapyndan Peşawarda alty aý türmede oturdy. 1943-nji ýylyň 8-nji ýanwarynda Hytaýa gitmek şerti bilen boşadylan Buğra 1943-nji ýylyň 4-nji aprelinde Hytaýyň Ikinji jahan urşuna iberildi. Ikinji jahan urşunyň paýtagty Çongçine gitdi we doktor Mesut Sabri Baýkozi bilen İsa Yusufusuf Alptekin we Kadir Efendi bilen raýatlar birleşigini esaslandyrdy Beýleki tarapdan, Gündogar Türküstanyň syýasy, ykdysady we medeni meselelerine çözgütleri hödürlemäge taýýarlanan we adyny üýtgetmek ýaly möhüm teklipleri öz içine alýan on dokuz makalanyň teksti Şondan soň Buranyň hökümet gazetiniň “Congyang Ribao” -nyň 1944-nji ýylyň 21-nji oktýabrynda çap edilen “Gündogar Türküstan, Sinszýan / Sinszýan däl” we “Gündogar Türküstanlylar türkler” atly makalalary Hytaýda uly täsir galdyrdy. Buğra we onuň dostlary tarapyndan geçirilen bu lobbi tagallalary, Gündogar Türküstan meselesine has aram çemeleşmäge ep-esli goşant goşdy Gündogar Türkistanyň respublikasy ýene-de yglan edildi Gündogar Türküstanyň demirgazygyndaky Gulka, Tarbağataý we Altaý welaýatlarynda geçirilen “Üç welaýat rewolýusiýasy” diýlip atlandyrylýan milli göreş hereketi netije berdi. 1944-nji ýylyň 12-nji noýabrynda merkezi Gülkada ýerleşýän Gündogar Türküstan Respublikasy Ali Han Töre Sağuniniň ýolbaşçylygynda yglan edildi Bu ösüşiň netijesinde Gündogar Türküstan göreşine bolan umytlary has-da güýçlenýän Mehmet Emin Buğra, 1945-nji ýylyň 17-nji oktýabrynda Mesut Sabri Baýkozi we İsa Yusufusuf Alptekin ýaly käbir dostlary bilen Urumki şäherine gaýdyp geldi. Ahmet Can Kasyminiň ýolbaşçylygyndaky Gulka delegasiýasy bilen geçirilen gepleşikleriň netijesinde dürli syýasy toparlaryň wekilçilik edýän 1946-njy ýylyň 6-njy iýunynda Birleşen welaýat hökümeti döredildi Bu hökümetde möhüm wezipeleri öz üstüne alan Buğra 1946-njy ýylyň iýulynda Gurluşyk ministri we 1948-nji ýylyň 29-njy dekabrynda wise-prezident boldy Buğra, şol ýyl İsa Yusufusuf Alptekin bilen bilelikde neşir edýän aýlyk “Altay” Magazineurnaly we gündelik “Erk” gazet bilen göreşini dowam etdirdi. Şeýle hem, İsa Yusufusuf Alptekin bilen bilelikde döreden Ylym jemgyýetiniň çäginde ylmy gözlegler geçirdi we Türküstan Türk Milletçi Partiýasynyň esasyny düzmäge synanyşdy MEHMET EMİN BUĞRA TÜRKI .ADA GÜNLERI Gündogar Türküstanyň lideri 1951-nji ýylyň dekabrynda dostlary we bir topar watandaşy bilen Türkiýä geldi. Buğra; Premýer-ministr Adnan Menderes, Türkiýäniň Beýik Milli Assambleýasynyň başlygy Refik Koraltan, Daşary işler ministri Mehmed Fuad Köprülü we käbir syýasatçylar bilen duşuşyklaryndan soň, 1952-nji ýylyň 13-nji martyndaky Hindistanyň we Pakistanda garaşýan 1850 Gündogar Türküstan bosgunyny Türkiýä getirmäge kömek etdi 1953-nji ýylda Türkiýe Respublikasynyň raýaty bolan Buğra, Türkiýedäki hökümete degişli bolmadyk guramalar, esasanam Günbatar Türküstan, Kawkaz, Wolga-Ural we Azerbaýjan bilen baglanyşykly jemgyýetleriň ýolbaşçylary bilen hyzmatdaşlyk isledi. Bu kontekstde Sowet Russiýasyna we Kommunistik Hytaýa garşy Türk Bileleşigi we Türk umumy fronty ýaly atlar bilen bir topar syýasy iş alyp bardy Kyn we kyn bolan bu mukaddes ýolda garyplyga we mümkinçilige garamazdan göreşini dowam etdiren Mehmet Emin Buğra, Gündogar Türküstany we Turan söýüjileri tarapyndan görelde hökmünde görnükli şahsyýet boldy. geldi. 1965-nji ýylyň 14-nji iýunynda Ankarada aradan çykdy