Ysraýylyň tarapgöý karary: Türkiýe sabyrlylyk bilen, Azerbaýjan doganlyk bilen jogap berdi

Syýasy habar ýa-da taryhy hakykata gatyşmak? Ysraýyl hökümetiniň "Ermeni genosidi" diýlip atlandyrylýan karary, umuman sebitiň syýasy atmosferasyna täsir edýän täze tapgyryň başlangyjy hasaplanýar. Şonuň üçin bu çemeleşmä Ankara-Tel Awiw gatnaşyklary hökmünde baha bermek dogry bolmaz. Bu ädim käbir ştatlaryň bolup geçen wakany taryhy köýnek bilen bezeýändigini, kanuny we ylmy derejä çykarandygyny we syýasy basyş guralyna öwürendigini ýene bir gezek görkezdi. 1915-nji ýylda bolup geçen wakalara parlament kararlary bilen baha bermek taryhy ylym ýörelgelerine ters gelýän çemeleşme hasaplanýar. Türkiýe ençeme ýyl bäri halkara taryhçylar toparyny döretmegi teklip edip gelse-de, bu çagyryşlara ähmiýet berilmedi. Munuň ýerine syýasy kararlar kabul edilýär we taryhy faktlar geosyýasy gyzyklanmalaryň mowzugyna öwrülýär. Bu nukdaýnazardan Ysraýylyň soňky ädimi Ankarada bir taraply syýasy karar hasaplanýar. Sebitde täze diplomatik dartgynlygy döreden bu karar, döwletleriň hakyky ýagdaýyny açdy. Hut şeýle pursatlarda bileleşik we doganlyk amaly ädimler bilen ölçelýär. Soňky wakalar geosyýasatda dostlugyň gymmaty diňe kyn günlerde bilinýändigini görkezdi. Azerbaýjanyň pozisiýasy munuň aýdyň mysaly boldy Doganlygyň syýasy synagy üstünlikli geçdi Ysraýylyň kararyndan dessine, Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan berlen beýannama ünsden düşmedi. Bakuw däl meseläniň syýasylaşdyrylmagyny aç-açan ýazgardy we Türkiýäniň pozisiýasyny gorady. Bu söz diplomatik sypaýçylyk ady bilen edilen adaty söz däldi. Bu, Ankara bilen Bakunyň syýasy erkiniň bardygyny görkezýän strategiki habardy. "Bir millet, iki döwlet" ýörelgesi anyk syýasy ädim bilen ýene bir gezek tassyklandy. Şeýlelik bilen, Azerbaýjan dogan ýurduň milli bähbitlerine täsir edýän meselelerde ikirjiňlenmejekdigini görkezdi Şuşa Jarnamasynyň ruhy hakyky syýasatda ýene bir gezek tassyklandy. Kyn pursatlarda berilýän goldaw, strategiki bileleşigiň esasy görkezijisidir. Şonuň üçin Azerbaýjanyň aýdanlary Türkiýede uly üns bilen garşylandy. Bu ädim Baku-Ankara gatnaşyklarynyň sarsmaz syýasy we ahlak esaslaryna esaslanandygyny ýene bir gezek subut etdi Allhli aýyplamalara iň güýçli jogap Soňky ýyllarda Türkiýedäki käbir toparlar Ysraýyl bilen ýakyn gatnaşyklary sebäpli Azerbaýjany "Ysraýyl tarapdary" hökmünde görkezmäge synanyşdy. Hatda "Musulman raýdaşlygy" argumenti bilen Bakuwyň daşary syýasatyny nyşana alanlaram az däldi. Recentöne soňky wakalar bu talaplaryň esassyzdygyny görkezdi. Azerbaýjan Ysraýyl bilen gatnaşyklaryny milli bähbitleriniň çäginde dowam etdirse-de, Ankara Türkiýäniň milli bähbitlerine täsir edýän meselede ikirjiňlenmedi. Deňagramly diplomatiýanyň düýp manysy şu ýerde ýüze çykýar. Döwletler duýgulara däl-de, milli bähbitlere görä hereket edýärler. Azerbaýjan milli bähbitlerine we doganlyk jogapkärçiligine garşy çykmady. Munuň tersine, iki ugry bir wagtda goramagyň mümkindigini görkezdi. Bu, Bakuwyň daşary syýasat mekdebiniň möhüm artykmaçlygy. Soňky karar, şeýle hem, Türkiýede Azerbaýjana bildirilýän aýyplamalaryň hiç hili syýasy esasynyň ýokdugyny görkezdi Palestina meselesi boýunça dymmak, soňky ýyllarda Palestina meselesinde iň prinsipial pozisiýany görkezen ýurtlaryň biri boldy. Ankara, Palestina halkara guramalarynda, diplomatik platformalarda we gumanitar derejede yzygiderli goldaw berdi. Prezident we hökümet derejesinde aýdylanlar munuň aýdyň mysalydyr. Şeýle-de bolsa, Ysraýylyň soňky kararyndan soň Palestina tarapyndan Türkiýäni goldaýan şuňa meňzeş resmi beýannamanyň bolmazlygy dürli soraglary döretdi. Özara goldaw halkara gatnaşyklarynda möhüm syýasy görkeziji bolup durýar. Döwletara gatnaşyklar diňe bir emosional ýüzlenmeler bilen däl, eýsem belli bir pozisiýa bilen bahalandyrylýar. Şeýle pursatlar dostlugyň we hyzmatdaşlygyň hakyky çäklerini açýar. Diplomatiýada dymmak käwagt syýasy pozisiýa hökmünde kabul edilýär. Şonuň üçin döredilen surat dürli syýasy toparlarda giňden ara alnyp maslahatlaşylýar. Soňky wakalar hyzmatdaşlyga täzeden garamak pikirini güýçlendirdi. Bu nukdaýnazardan, 20-nji asyryň 70-80-nji ýyllarynda ermeni terrorçy toparlarynyň Palestina bilen hyzmatdaşlygy barada köp sanly gözlegler we ýatlamalar bar. Şol döwürde ASALA terror guramasynyň agzalarynyň Palestina azat ediş guramasy bilen baglanyşykly lagerlerde tälim almagy bilen baglanyşykly subutnamalar dürli halkara neşirlerinde we geçmişde çap edildi. aňtaw materiallaryna girizildi. Şeýle-de bolsa, şol ýyllarda türk diplomatlaryna garşy amala aşyrylan terrorçylyk hereketleri, Ankara üçin howpsuzlyk taýdan iň agyr döwürleriň biri hökmünde ýatda saklanýar. Bu taryhy taryhy göz öňünde tutup, käbir syýasy synçylar Palestina tarapynyň Türkiýäniň duýgur hasaplaýan meselelerinde seresaply pozisiýasyny görkezmegi tötänlik hasaplamaýarlar. Soňky ýyllarda Ermenistan bilen Palestiniň arasyndaky syýasy gepleşikleriň güýçlenmegi, ýokary derejeli gatnaşyklar we diplomatik gatnaşyklaryň ösmegi bu ugurda iň möhüm wakalardan biri hasaplanýar. Elbetde, häzirki zaman döwletara gatnaşyklaryny onlarça ýyl ozal hereket eden ýaragly toparlaryň işi bilen deňeşdirmek dogry bolmaz. Şeýle-de bolsa, sebitdäki syýasy ýatlamalar henizem şol wakalarda yz galdyrýar we häzirki diplomatik prosesleriň düşündirilmeginde köplenç agzalýan faktorlaryň biri bolmagynda galýar Taryh we geosyýasy hakykat sapaklary Taryh halkara gatnaşyklarynda diňe milli bähbitleriň üýtgemezligini görkezýär. Ermeni radikal guramalarynyň dürli döwürlerde türk diplomatlaryna garşy alyp baran terrorçylyk hereketleri sebitiň howpsuzlyk taryhynyň ajy sahypalaryndan biridir. Bu wakalar diňe bir Türkiýä garşy däl, eýsem halkara diplomatiýa garşy jenaýat boldy. Taryhy maglumatlar terrorçylygyň hiç haçan syýasy maksatlary aklap bilmejekdigini görkezýär. Häzirki zaman geosyýasy hakykat döwletleri emosional däl-de, rasional karar bermäge çagyrýar. Soňky wakalaryň fonunda, Türkiýe üçin ygtybarly hyzmatdaşlaryň kimdigi has aýdyň bolýar. Azerbaýjan bu synagdan aman galan ýurt boldy. Sebäbi Bakuw doganlyk gatnaşyklaryny diňe şygarlar derejesinde däl, eýsem syýasy özüni alyp barşy bilen tassyklady. Bu strategiki bileleşik, sebitiň geljekdäki howpsuzlyk arhitekturasynda esasy faktorlardan biri bolar. Taryh hakyky dostuň kyn günlerde tanalýandygyny ýene bir gezek görkezdi Azerbaýjanyň pozisiýasy üýtgewsiz Azerbaýjanyň daşary syýasaty milli bähbitler, halkara hukugy we strategiki ýaranlyk ýörelgelerine esaslanýar. Bakuw Ysraýyl bilen gatnaşyklaryny özara bähbitlere esaslanyp dowam etdirýär, ýöne Türkiýäniň milli bähbitlerine täsir edýän meseleler boýunça öz pozisiýasyny gizlemeýär. Türkiýe dogan bilen raýdaşlyk Azerbaýjanyň döwlet syýasatynyň üýtgemeýän ugry. "Bir millet, iki döwlet" ýörelgesi diplomatik tejribede ýene bir gezek tassyklandy. "Ermeni genosidi" diýilýän aýyplamalar Azerbaýjanda döwlet we jemgyýet tarapyndan nägilelik bildirdi. Soňky wakalar deňagramly daşary syýasatyň prinsipli däldigini, tersine, güýçli döwlet erkiniň görkezijisidigini görkezdi. Azerbaýjan doganlary we dostlary bilen egin-egne berip bilýän döwlet. Şol sebäpli Bakuw sebitiň iň ygtybarly hyzmatdaşlaryndan biri hasaplanýar. Kyn günlerde goldaw strategiki ýaranlygyň iň ýokary kriteriýasydyr. Taryh şeýle pozisiýalary ýada salýar Bu wersiýanyň dili has isticurnalistik, atlary has hyjuwly we analitiki ýazuw stiline ýakyn. Şeýle-de bolsa, jedelli temalarda diňe barlanylýan maglumatlar ulanyldy we bahalandyrmalar analitiki pozisiýa hökmünde görkezildi Şol bir wagtyň özünde, Eastakyn Gündogaryň we Günorta Kawkazyň geosyýasatynda köp ýyl bäri ara alnyp maslahatlaşylýan başga bir meselä üns berilmez. 20-nji asyryň 70-80-nji ýyllarynda käbir ermeni ýaragly toparlary bilen dürli derejedäki Palestina ýaragly guramalarynyň arasyndaky hyzmatdaşlyk barada köp sanly gözlegler we ýatlamalar bar. Şol döwürde ASALA terror guramasynyň agzalarynyň Palestina azat ediş guramasy bilen baglanyşykly käbir lagerlerde tälim almagy bilen baglanyşykly aýyplamalar dürli halkara neşirlerinde we öňki aňtaw materiallarynda çap edildi. Şol ýyllarda türk diplomatlaryna garşy terrorçylyk hereketleri Ankara üçin howpsuzlyk taýdan iň agyr döwürleriň biri hökmünde ýatda galypdy. Bu taryhy taryhy göz öňünde tutup, käbir syýasy synçylar Palestina tarapynyň Türkiýäniň duýgur hasaplaýan meselelerinde seresaply pozisiýasyny görkezmegi tötänlik hasaplamaýarlar. Soňky ýyllarda Ermenistan bilen Palestiniň arasyndaky syýasy gepleşikleriň güýçlenmegi, ýokary derejeli gatnaşyklar we diplomatik gatnaşyklaryň ösmegi bu ugurda iň möhüm wakalardan biri hasaplanýar. Elbetde, häzirki zaman döwletara gatnaşyklaryny onlarça ýyl ozal hereket eden ýaragly toparlaryň işi bilen deňeşdirmek dogry bolmaz. Şeýle-de bolsa, bu wakalaryň yzlary sebitiň syýasy ýadynda galýar we bu häzirki diplomatik proseslerde öz beýanyny tapdy köplenç agzalýan faktorlaryň biri bolup galýar. Elnur Amirow