Ysraýylyň "Ermeni genosidi" diýlip atlandyrylýan karary: Azerbaýjan ýene-de Türkiýe tarapyndan ilkinji bolup durdy - ANALIZ

Ysraýyl hökümetiniň "Ermeni genosidi" diýlip atlandyrylýan karary diňe bir Azerbaýjan-Türkiýe strategiki hyzmatdaşlygynyň bähbitlerine garşy däl, eýsem sebitde ýüze çykýan täze geosyýasy hakykatlara-da laýyk gelmeýär. Taryhy wakalary syýasy kararlaryň mowzugyna öwürmek halkara hukugynyň ruhuna, taryhy gözlegleriň obýektiwlik ýörelgesine we döwletleriň arasyndaky ynamy güýçlendirmek maksatlaryna hyzmat etmeýär. Azerbaýjanyň Daşary işler ministrliginiň bu karar baradaky iş we prinsipial pozisiýasy Bakuwyň diňe bir beýannamada däl, eýsem iň duýgur halkara meselelerinde-de "bir millet, iki döwlet" ýörelgesine wepalydygyny ýene bir gezek görkezdi Taryhy meseleleri syýasylaşdyrmak: Howply mysal Azerbaýjanyň Daşary işler ministrliginiň beýany halkara hukugynyň esasy ýörelgelerine esaslanýan aşa prinsipial pozisiýa. Beýanatda Ysraýyl hökümetiniň "Ermeni genosidi" diýlip atlandyrylýan kararynyň çynlakaý alada döredýändigi aýdyň görkezilýär. 1915-nji ýyldaky wakalar bilen baglanyşykly taryhy hakykatlary ýoýmak, çylşyrymly taryhy prosesleri hukuk we ylmy esaslardan daşda syýasy kararlaryň mowzugyna öwürmek kabul ederliksizdir "Şeýle ädimler barlyşyk we özara düşünişmek üçin däl-de, eýsem sebitdäki durnukly parahatçylyk we barlyşyk tagallalaryna päsgel berýän bar bolan gapma-garşylyklaryň çuňlaşmagyna hyzmat edýär. Azerbaýjan taryhy hakykatlary goramak, halkara hukugynyň ýörelgelerine hormat goýmak we sebitde durnukly parahatçylygy ösdürmek ugrundaky yzygiderli pozisiýasyny dowam etdirer" -diýdi Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi Ysraýyl hökümetini bu karara täzeden garamaga çagyrýar Daşary işler ministrliginiň beýanynda diňe bir Türkiýä däl, umuman halkara gatnaşyklar ulgamyna howply bir mysalyň döredilip bilinjekdigi aýdylýar. Taryh syýasatçylar däl-de, taryhçylaryň öwrenýän temasy. Parlamentler ýa-da hökümetler ýüzlerçe ýyl ozal bolup geçen wakalar barada syýasy karar bermek ne ylmy çemeleşme, ne-de halkara hukugynyň ýörelgeleri. Taryhy wakalary geosyýasy gurala öwürmek, döwletleriň arasyndaky ynamy güýçlendirmeýär, tersine, täze gapma-garşylyklary döredýär. Azerbaýjanyň Daşary işler ministrliginiň beýanynda şeýle ädimleriň barlyşyk we özara düşünişmek üçin däl-de, eýsem bar bolan gapma-garşylyklary has çuňlaşdyrmak üçin hyzmat edýändigi dogry bellendi. Şol sebäpli Azerbaýjanyň pozisiýasy halkara hukugyna esaslanýar Azerbaýjanyň pozisiýasy "bir millet, iki döwlet" ýörelgesiniň ýene bir tassyklamasy Ysraýyl hökümetiniň kararyndan soň, Azerbaýjan Türkiýäni aç-açan goldaýandygyny resmi taýdan beýan eden ýeke-täk ýurtdy. Bu tötänleýin däl. Azerbaýjan bilen Türkiýäniň arasyndaky gatnaşyklar nusgawy bileleşigiň çäginden çykyp, strategiki doganlyk derejesine çykdy. "Bir millet, iki döwlet" ýörelgesi eýýäm syýasy özüni alyp barşyň anyk nusgasydyr. Bu modeliň esasy manysy, taraplaryň kyn pursatlarda biri-biriniň ýanynda durmagydyr. Daşary işler ministrliginiň beýany bu syýasy ugruň indiki amaly beýany boldy. Azerbaýjan, Türkiýäniň milli bähbitlerine täsir edýän meseleler boýunça hemişe prinsipial pozisiýany görkezýär. 44 günlük Watançylyk urşunyň ilkinji gününden Türkiýäniň Azerbaýjanyň ýanynda bolşy ýaly, Azerbaýjan hem Türkiýäniň bähbitlerine gönükdirilen meseleler boýunça açyk we aýgytly pozisiýa eýeleýär. Bu özara ynam strategiki bileleşigiň esasy sütünidir Türkiýede Bakuda garşy wagyz-nesihata jogap Soňky ýyllarda käbir toparlar azerbaýjany türk jemgyýetçilik pikirinde "Ysraýyl tarapdary" hökmünde görkezmäge synanyşdylar. Gynansagam, käbir syýasy toparlar we käbir metbugat platformalary Azerbaýjany Ysraýyla ýakyn bolmakda aýyplaýarlar we muny Türkiýede jemgyýetçilik pikirine täsir etmegiň serişdesine öwürmäge synanyşýarlar. Hatda Bakuwy "Musulman raýdaşlygy" argumentini ulanyp tankytlaýanlaram bar. Şeýle-de bolsa, Azerbaýjanyň daşary syýasatynyň esasy hemişe milli bähbitler, halkara hukugy we strategiki ýaranlyk bolup durýar. Ysraýyl hökümetiniň kararyndan dessine, Azerbaýjanyň Türkiýä aç-açan goldawy bu talaplaryň düýbünden esassyzdygyny görkezdi. Azerbaýjan şu gün Türkiýäniň ýanynda ilkinji bolup durdy. Bu dürli çaklamalara iň yzygiderli jogap Palestina näme üçin Ysraýylyň "Ermeni genosidi" kararyna dymýar? Häzirki ýagdaý, möhüm syýasy netijeleri çykarmak nukdaýnazaryndan Türkiýe üçin hem möhümdir. Soňky ýyllarda Türkiýe Palestina meselesinde diýseň prinsipial pozisiýany görkezdi etdi. Ankara halkara platformalarynda palestinalylaryň hukuklaryny yzygiderli gorap gelýär, çynlakaý syýasy we diplomatik goldaw berýär, uly gumanitar kömek maksatnamalaryny durmuşa geçirýär we Türkiýe bilen Ysraýylyň arasyndaky gatnaşyklar kesilip, hatda Palestina we Gaza sebäpli duşmançylyk derejesine ýetýär. Şeýle-de bolsa, Ysraýyl hökümetiniň Türkiýä garşy bu ädiminden soň, Palestina tarapy Ankarany goraýan şuňa meňzeş resmi pozisiýany görkezmedi. Bu faktor hasaba alynmaz. Halkara gatnaşyklarynda dostluk diňe bir jümleler bilen däl, eýsem anyk ädimler bilen ölçelýär. Hakyky ýaran, kyn günlerde ýanyňyzdadyr. Azerbaýjan muny ýene bir gezek görkezdi Taryhy hakykat: asirasir Arafatyň ermeni resmileri bilen ýakyn gatnaşygy Sebitiň syýasy taryhynda ýatdan çykarylmaly käbir möhüm faktlar bar. Palestinanyň öňki lideri erasser Arafatyň ermeni resmileri bilen ýakyn gatnaşygy barlygy gizlin däl. Şol bir wagtyň özünde Palestinanyň häzirki daşary işler ministriniň ermeni aslyndadygy äşgärdir. Mundan başga-da, dürli döwürlerde Palestina we Liwanda ermeni terror guramalarynyň lagerleriniň işi barada ýeterlik maglumatlar bar. Şol terrorçylyk toparlary geçen asyryň dürli döwürlerinde türk diplomatlaryna garşy köp sanly terrorçylykly hereket etdi. Bularyň hemmesi sebitiň çylşyrymly syýasy taryhynyň bir bölegi we baha berlende göz öňünde tutulmalydyr. Taryhy faktlary obýektiw öwrenmek, emosional çemeleşmeden has möhümdir Türkiýe üçin hakyky dostlaryna we hyzmatdaşlaryna täzeden baha bermek üçin mümkinçilik Ysraýyl hökümetiniň bu karary Ysraýyl-Türkiýe gatnaşyklaryna, şeýle hem Ysraýylyň Azerbaýjan bilen strategiki hyzmatdaşlygyna ýaramaz täsir edip biljek ädimdir. Azerbaýjan bilen Ysraýylyň arasynda dürli ugurlarda üstünlikli hyzmatdaşlyk bar. Türkiýe bilen Ysraýylyň arasyndaky gatnaşyklaryň kadalaşmagynyň sebit üçin möhüm ähmiýete eýe bolandygy birnäçe gezek nygtaldy. Şeýle ýagdaýlarda taryhy jedelleri syýasy karar derejesine çykarmak hiç bir partiýanyň bähbidine hyzmat etmeýär. Azerbaýjanyň Daşary işler ministrliginiň Ysraýyl hökümetine bu karara täzeden garamak baradaky çagyryşy konstruktiw we jogapkärçilikli çemeleşme. Ysraýyl ýolbaşçylarynyň bu meselä täzeden garamagy üçin iň gowy ädim bolar. Taryhy wakalar syýasy göreşiň serişdesine öwrülmeli däldir. Döwletleriň arasyndaky gatnaşyklar birek-birege hormat goýmak, halkara hukugy we strategiki hyzmatdaşlygyň ýörelgelerine esaslanmalydyr. Azerbaýjan taryhy hakykatlary goramak, halkara hukugynyň ýörelgelerine hormat goýmak we sebitde durnukly parahatçylygy ösdürmek ugrundaky yzygiderli syýasatyny dowam etdirer. Bu pozisiýa Azerbaýjanyň milli bähbitlerine we sebitdäki durnuklylygy goramaga hyzmat edýär Döredilen surat we hakykat, Türkiýe üçin hakyky dostlaryna we ynamdar hyzmatdaşlaryna täzeden baha bermek üçin bir mümkinçilik hökmünde seredilip bilner