"Inflýasiýa"

Kipriň demirgazygyndaky inflýasiýa Türkiýeden we Kipriň günortasyndan öňe geçdi. Şeýle-de bolsa, yglan edilen resmi sanlaryň birnäçe ýyl bäri täzelenmedik inflýasiýa sebedi sebäpli hakykaty doly görkezmeýändigi aýdylýar. Ykdysadyýetçileriň pikiriçe, raýatlaryň gündelik durmuşda ýüzbe-ýüz bolýan bahasy, yglan edilen inflýasiýa derejesinden has ýokary Resmi maglumatlara görä, demirgazykda ýyllyk inflýasiýa maý aýynda 37,28 göterim diýlip yglan edilse-de, şol döwürde Türkiýede 32,61 göterim galdy. Kipriň günortasynda ýyllyk inflýasiýa bary-ýogy 3,7 göterim hökmünde hasaba alyndy. Aýda demirgazykda 2,06 göterim bolan inflýasiýa Türkiýede 1,71 göterim, günortada 0,9 göterim boldy Ykdysadyýet professory doktor Erdal Güraý bu meselede İENİDÜZEN bilen söhbetdeşlikde Türk Lirasynyň ulanylmagyny dowam etdirýänçä, Türkiýedäki inflýasiýanyň göni demirgazyga tarap hereket edýändigini we "Türkiýeden pes inflýasiýanyň bolmagy mümkin däl" diýdi. Güraý, ençeme ýyl bäri täzelenmedik ýaşaýyş sebediniň bahasynyň hakyky suraty görkezmeýändigini aýtdy we häzirki hasaplamalaryň häzirki sarp ediş endiklerinden daşdadygyny aýtdy Ykdysatçy professor doktor Mustafa Besim demirgazyk diňe bir Türkiýeden inflýasiýa import etmän, eýsem ýangyjyň bahasynyň ýokarlanmagy bilen baglanyşykly içerki gurluş meselelerini hem aýtdy. Besim: "Türkiýeden inflýasiýa import edýäris, üstesine-de, özümiz döredýäris" -diýip, kiçi we gowşak bazar gurluşynyň, ýokary energiýa çykdajylarynyň we ýeterlik üpjünçiligiň Türkiýä inflýasiýa getirýändigini aýtdy Ykdysatçy Mahmut Sezinler, İENİDÜZEN-e beren bahalarynda yglan edilen resmi maglumatlar bilen raýatlaryň gündelik durmuşda duýýan ýaşaýyş bahasynyň arasynda düýpli tapawudyň bardygyny aýtdy. "Statistika instituty tarapyndan neşir edilen inflýasiýa we köçelerde duýulýan inflýasiýa düýbünden başga. Bu sanlar adaty bir zat" -diýip, häzirki sanlaryň hakykaty görkezmeýändigini we öý hojalygynyň günsaýyn garyplaşýandygyny aýtdy Statistika institutynyň maglumatlaryna görä, 2026-njy ýylyň maý aýynda aýlyk inflýasiýa 2,06 göterim, ýyllyk inflýasiýa 37,28 göterim boldy. Türk statistika instituty (TUIK) tarapyndan şol döwürde yglan edilen maglumatlara görä, Türkiýede aýlyk inflýasiýa 1,71 göterim, ýyllyk inflýasiýa 32,61 göterim boldy Kipr statistika instituty (CyStat) tarapyndan yglan edilen maglumatlara görä, Kipriň günortasyndaky ýyllyk inflýasiýa maý aýynda bary-ýogy 3,7 göterimdi. Aýlyk ösüş 0,9 göterim bilen demirgazykdaky görkezijilerden has pesdi Ykdysadyýetçiler İENİDÜZEN bilen bu meselede gürleşdiler we demirgazykdaky inflýasiýa maglumatlarynyň günortada we Türkiýede garanyňda has ýokary bolmagynyň sebäbine baha berdiler Ykdysatçy Prof. Erdal Guryý: Ykdysatçy professor doktor Erdal Güreý Türk Lirasy ulanylsa, Türkiýedäki inflýasiýanyň awtomatiki ýagdaýda demirgazyga geçjekdigini aýtdy we ýokary inflýasiýanyň esasy sebäbiniň walýuta islegidigini aýtdy Gürýaý, Türk Lirasynyň hemişe gymmatyny ýitirýän walýutadygyny, Euroewro bolsa inflýasiýa garşy has durnukly walýutadygyny, şonuň üçin demirgazykdaky inflýasiýanyň günortadan ýokary bolmagynyň gutulgysyzdygyny aýtdy Güraý, dogry hökümet syýasaty bilen inflýasiýanyň belli bir derejede peseldilip bilinjekdigini, ýöne Türk Lirasynyň hümmetiniň peselmegi bahalara hemişe basyş edýändigini aýtdy we Türkiýede ýyllyk inflýasiýanyň 32,61 göteriminiň demirgazykda gönüden-göni görkezilýändigini aýtdy "Kipriň demirgazygynda Türkiýä garanyňda takmynan 5 göterim inflýasiýa bardy" -diýdi Güraý, inflýasiýany ölçemegiň usulyna hem ünsi çekdi. Birnäçe ýyl bäri täzelenmedik ýaşaýyş sebediniň bahasynyň çynlakaý meseledigini aýdan Güraý, köne sarp ediş endiklerine esaslanan hasaplamalaryň hakyky suraty görkezmeýändigini aýtdy. Güreý sebedi derrew täzelemelidigini we häzirki sarp ediş endiklerine esaslanyp hasaplamalaryň geçirilmelidigini aýtdy Pul syýasatlarynyň Ankara tarapyndan kesgitlenýändigini ýatladýan Güraýaý, demirgazykdaky ýokary inflýasiýa garşy göreşde ulanýan gurallarynyň gaty çäklidigini aýtdy we salgyt syýasaty bilen käbir ädimleriň görülip biljekdigini aýtdy, ýöne häzirki döwlet maliýe ýagdaýy muňa rugsat bermeýär Güreý "Aýlyk tölemekde-de kynçylyklar bar, hemişe bergimiz bar. Bularyň hemmesi düşnükli bolsa-da, inflýasiýa garşy göreşmäge mümkinçiligimiz ýok" -diýdi. Ol: Ykdysatçy Prof. Dr. Mustafa Besim: Ykdysatçy professor doktor Mustafa Besim hem ýokary inflýasiýanyň iň uly sebäbiniň Türk Lirasydygyny aýtdy we munuň inkär edip bolmajak hakykatdygyny aýtdy Şeýle-de bolsa, Besim meseläniň diňe walýuta hümmeti bilen baglanyşykly däldigini aýtdy we bazaryň kiçi we gowşak gurluşynyň bahalaryň ýokarlanmagyny hem çaltlaşdyrýandygyny aýtdy. Global ösüşlere garşy çalt çäreleriň görülip bilinmejekdigini we ýeterlik üpjünçiligiň döredilip bilinmejekdigini mälim eden Besim, bazarda hemişe walýuta aladasynyň bardygyny aýtdy Besim bu ýagdaýyň töwekgelçilik mukdaryny ýokarlandyrýandygyny we satyjylaryň bu töwekgelçilikleri bahalarynda görkezýändigini aýtdy we "Bu spiral sebäpli inflýasiýanyň derejesi Türkiýeden has ýokary" diýdi Soňky aýlarda ýangyjyň bahasynyň ýokarlanmagynyň çykdajylaryň ýokarlanandygyny, ýöne esasy iýmit önümlerinde hakyky täsir galdyrýandygyny bellän Besim, azyk önümleriniň bahasynyň geçen ýylyň dekabryndan bäri 19,62 göterim ýokarlandygyny aýtdy Besim, şeýle hem, transport we saglyk çykdajylarynyň köpelmegine ünsi çekdi we öý hojalygynyň iň esasy zerurlyklarynyň ýokarlanmagynyň pes we durnukly girdeji segmentlerine agyr täsir edendigini aýtdy Inflýasiýa sebedi täzelenen halatynda yglan edilen ýaşaýyş derejesiniň has ýokary boljakdygyny mälim eden Besim, soňky býudjet gözlegleriniň 2017-nji ýylda geçirilendigini we pandemiýa şertleri sebäpli 2017-nji ýylda geçirilen gözlegiň ýeterlik derejede kabul edilmeýändigini ýatlatdy Besim pandemiýadan soň sarp ediş endikleriniň düýpgöter üýtgändigini we häzirki sebediň hakyky durmuşy görkezmeýändigini we çalt täzelenmelidigini aýtdy Energiýa çykdajylarynyň inflýasiýany iýmitlendirýän möhüm faktorlardan biridigini belläp, Besim birnäçe ýyllap zerur maýa goýumlarynyň ýoklugy sebäpli elektrik energiýasynyň gymmat sarp edilýändigini aýtdy. Käbir önümlerde wagtal-wagtal başdan geçirilýän bahalaryň birden ýokarlanmagynyň ykdysady dolandyryş tarapyndan ýakyndan gözegçilik edilmelidigini aýdan Besim, zerur bolan halatynda daşary söwda re regimeiminde düzgünleriň bolmalydygyny we bazardaky üpjünçiligi ýokarlandyrmak üçin çäreleriň görülmelidigini aýtdy Besim: "Türkiýeden getirýän inflýasiýamyzdan başga-da inflýasiýa döredýäris" -diýdi we munuň satyn alyş güýjüni gönüden-göni ýok edýändigini aýtdy Ykdysatçy Mahmut Sezinler: Ykdysatçy Mahmut Sezinler has berk baha berdi, yglan edilen resmi sanlaryň hakykaty görkezmeýändigini aýtdy Sezinler, Türkiýede senagat nyrhlarynyň 4 göterimden ýokarydygyny belläp, demirgazykdaky importyň takmynan 70 göteriminiň Türkiýeden edilendigini ýatlatdy. Muňa garamazdan, Sezinler Statistika institutynyň hasaplamalarda senagat bahalarynyň ýokarlanmagyny ýeterlik derejede görkezmeýändigini aýtdy we häzirki şertlerde aýlyk inflýasiýanyň 2 göterim däl-de, 5 göterimden ýokary bolmalydygyny aýtdy Sezinler "Biz tarapyndan yglan edilen inflýasiýa sanlary düýbünden adaty" diýdi we Statistika institutynyň inflýasiýany aýlyk haklarynda görkezmek isleýän ýaşaýyş derejesiniň bahasy ýaly yglan edendigini aýtdy Sezinler: "Statistika instituty tarapyndan neşir edilen inflýasiýa we köçelerde duýulýan inflýasiýa düýbünden başga" diýdi Türk Lirasy sebäpli import edilýän inflýasiýa goşmaça täze çykdajylaryň içerde döredilendigini mälim eden Sezinler, häzirki maliýe ulgamynyň üpjün edijileri we import edijileri bahalara töwekgelçilik töleglerini goşmaga mejbur edýändigini aýtdy Sezinler üpjün edijileriň satuwdan ozal hem salgyt tölemelidigini, walýuta hümmeti we beýleki çykdajylaryň goşulmagy bilen import edilýän önümleriň bahasyndan has gymmatdygyny aýtdy Inflýasiýany azaltmak üçin maliýe ulgamynda giňişleýin düzgünleriň zerurdygyny belläp, Sezinler has durnukly walýuta geçmegiň gutulgysyz bolandygyny öňe sürdi Sezinler "TL tarapyndan döredilen inflýasiýany siňdirip bilmeris. Netijede öý hojalygy günsaýyn garyplaşýar" -diýdi