Üstünligiň ylahy formulasy zehin bilen zähmetiň sazlaşykly birleşmesi

Civilhli siwilizasiýalarda üýtgewsiz bir hakykat bar: hakyky üstünlik zehinleriň we zähmetiň sazlaşykly birleşmesinden durýar. Diňe şol adamlar ylahy formula düşünýän durmuşda üstünlik gazanýarlar, içki potensialy we zähmeti durmuşynyň, goşa ganatynyň manysyna öwrülýär. Şu gün doglan gününi belleýän Azerbaýjanyň Milli Ylymlar akademiýasynyň (ANAS) Nasimi dil bilim institutynyň Hindi-Europeanewropa diller bölüminiň müdiri, professor Ylham Tahyrow hem şol şahsyýetleriň biridir. Zehinli ýaly zähmetsöýer, hemişe üstünde işleýän, wagtyň tizligini yzarlaýan we ylymyň kyn ýollaryndan batyrgaý gezýän intellektual. Ylham mugallymynyň diňe Azerbaýjanda däl, eýsem dilçi, mugallym, ussat terjimeçi we publisist hökmünde halkara derejesinde ykrar edilmeginde bu faktorlaryň roly jedelsiz Häzirki wagtda professor Ilham Tahyrow biziň ýurdumyzda Hindi-Europeanewropa dilleriniň iň täsirli we esasy gözlegçileriniň biri hökmünde ykrar edildi. Lingwist alym bu ugurdaky köp sanly gözleg işleriniň awtory we häzirki zaman dil biliminde köp ugurly çemeleşmäniň ulanylmagy bilen tapawutlanýar. Gözlegçi hökmünde gözleg ýolunyň gerimi gaty giň - dialektologiýadan umumy dil bilimine, azerbaýjan diliniň grammatikasyndan Hindi-Europeanewropa dilleriniň deňeşdirme-tipologiki derňewine çenli baý ylmy ýoly öz içine alýar. Azerbaýjanyň lingwistika ylmynyň esasy üstünlikleri we lingwistik pikirlenişiň çuňlugyny açýan "Dildäki wagtlaýynlyk meýdany" we "Wagtlaýyn leksika" monografiýalary bu ugurdaky ynkylap hasaplanyp bilner. Meşhur akademik Agamusa Ahundowyň bu düýpli eserlere ýokary baha berendigi we ýazmagy: "Ylham Tahyrowyň" Dilde wagtlaýynlyk meýdany "eseri maňa mälim bolan eserlerden tapawutlanýar Ylham Tahyrow, azerbaýjan dil biliminde öndürijilikli we innowasiýa alymy hökmünde tanalýar. Umumy lingwistika, dil teoriýasy, diller arasyndaky gatnaşyklar, funksional-semantik meýdan, dialekt leksikasy, toponimiýa, gadymy dilleriň we medeniýetleriň gözleglerine bagyşlanan 7 monografiýa we kitap, 6 maksatnama, 100-den gowrak ylmy makalanyň we tezisiň awtory. Alymyň dünýä lingwistikasyna getiren nazary täzelikleri bellärliklidir. Meýdan teoriýasyndaky funksional-semantik meýdanyň merkezi-periferiýa gurluş görnüşini kesgitlemek üçin ulanylýan diferensial aýratynlyklara täze ikili jübüt goşmagy teklip edip, teoretiki pikiri baýlaşdyrmagy başardy. Azerbaýjan dil biliminde prof. Ylham Tahyrow ilkinji gezek azerbaýjan diliniň materiallaryna esaslanýan leksik we sintaktik wagtlaýynlyk meselelerini öwrendi we leksik wagtlaýynlyk pudagynyň gurluş-semantik modelini döretdi. Bu modeliň kömegi bilen azerbaýjan dilinde dialekt we dialekt derejesinde karz alnan sözleriň fonetik, grammatiki tebigatyny, leksik-semantik aýratynlyklaryny öwrenmek, gadymy karz sözleriniň taryhy gatlaklaryny ýüze çykarmak we yzygiderli seljermek mümkin boldy Ilham Tahyrow beýik alym bolmakdan başga-da, okuwçylarynyň leksiýalaryny diňlemegi halaýan mugallym, göreldeli mugallymdyr. Azerbaýjan Diller Uniwersitetini hormat bilen gutaran ýylynda ardardimli etrabynyň uzakdaky Hamarkand obasynyň orta mekdebine iňlis dili mugallymy hökmünde iberilen Ylham Tahyrow 4 ýyl bäri şol ýerde işleýär. Ylma bolan tükeniksiz söýgüsi ony ANAS aspiranturasyna getiren hem bolsa, ylmy döredijilik bilen birlikde pedagogiki işini dowam etdirýär. Higherokary okuw jaýlarynda ýaş nesilde dil söýgüsini döretmek, dil biliminiň syrlaryna aşyk bolmak üçin ähli pedagogiki ussatlygyny ulanýar. Yardimli etrabynyň Hamarkand orta mekdebinde (1986-1990) başlanan mukaddes okuw ýoly, Hazar uniwersitetinde (1994-1996), Azerbaýjan binagärlik we gurluşyk uniwersitetinde (1996-1998) we Azerbaýjan mugallymlar institutynda (2014-2016) üstünlikli dowam etdi. 2014-nji ýyldan bäri jenap Ilham Lankaran döwlet uniwersitetinde deňeşdirme tipologiýasy, semantik meýdan, iňlis diliniň leksikologiýasy, stilistika we filologiýanyň häzirki zaman meseleleri boýunça leksiýalar okaýar we magistr we doktorlyk talyplaryna gözegçilik edýär. Ylmy ýolbaşçylygynda 16 adam ylymlaryň doktory derejesini eýýäm gorady. 2 ylymlaryň kandidaty. tezisleri Prof. Ilham Tahyrow diňe bir alym, mugallym däl, eýsem ökde terjimeçi. Iňlis dilinde ökde hünärmen we birnäçe daşary ýurt dilini bilýär və ən əası, ana dilinin incəliklərinə weqif olması tərcüməاش fəaliyyətində uğuru şərtləndirənasas amillərdir. İlham müəllim bədii və elmi mətnlərin tərcüməsində hər iki dilin daxili garmoniýasyny, ruhunu ses edən dilçi alimdir. Iňlis we rus dillerinden dilimize terjime eden 6 esasy kitap, daşary ýurt ylmy gurşawy bilen Azerbaýjan ylmynyň arasynda berk ylmy-edebi köpri bolup hyzmat edýär. Alymyň soňky ýyllarda döreden "Azerbaýjan Respublikasynyň territorial birlikleriniň atlary" (2022) kitaby diňe bir ylmy iş däl, eýsem toponimiýamyzy goramak we döwlet derejesinde möhüm milli bähbitlerimizi dünýä derejesinde dogry beýan etmek babatynda möhüm amaly we strategiki üstünlikdir Lingwistiň döredijiliginiň esasy ugurlaryndan biri dilde wagt öwrenmek - wagtlaýynlyk bolsa-da, şahsyýet, alym we terbiýeçi hökmünde onuň durmuş ýoly, umuman alanyňda, ýaş nesil üçin görelde bolup durýar. Häzirki wagtda Ylham Tahyrow dilimiziň grammatiki kanunlaryny bermekden we Hindi-Europeanewropa dilleri bilen deňeşdirip seljermekden kanagatlanmaýan, geljekki nesillere milli aňyň we döwletliligiň emele gelmeginde milli diliň möhüm ornuny ornaşdyrýan we söýýän alym-intellektual hökmünde tanalýar we söýülýär. Publisist ýazgylary, oçerkleri, edebi-tankydy makalalary, synlary, günüň täsirini özüne çekýär, alym we şahsyýet hökmünde dogruçyllygyny, baý okaýşyny we erudisiýasyny görkezýär Ene dilimizi diňe bir grammatiki düzgünler bilen däl-de, eýsem milli aňyň we ruhuň aýnasy hökmünde söýýän we döreden we döredijiliginde wagtyň syryny gözleýän professor Ylham Tahyrow ömründe wagtdan has uly hakykaty - ylma we adama bolan çäksiz söýgini subut etdi. Ylmy wezipesiniň diňe dilleri deňeşdirmek däldigini, pedagogiki işjeňliginiň leksiýa bilen gutarmaýandygyny, bu işiň milli-ruhy, ahlak gymmatlyklarymyzy we milli ýadymyzy ösdürmegi hem öz içine alýandygyny subut etdi Häzirki wagtda ýolbaşçylyk edýän Hindi-Europeanewropa dilleri bölüminden başlap, Lankaran döwlet uniwersitetinde mugallymçylyk edýän talyplaryna çenli jenap Ylhamyň ýatdan çykmajak goly hemme ýerde. Azərbaycan elminin uğurlu imzası, tanınmyş siması, xalqımyzın böyük ziyalısı- yeni yaşınız mübarək! Goý, üstünlikleriňiz Gudratygüýçliniň wagt ölçeginde ýaşyňyz bilen artsyn, gözleg wagtyňyz, işiňiziň ähli ugurlarynda üstünliklere baý ömür arzuw edýäris! Esmira İsmaýilowa, Filologiýa elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, dosent