EMU fakultetiniň agzasy Dos. Doktor Tewhide Ziver Sarp: Ebola epidemiýasyna gözegçilik etmekde kynçylyk çekýär

Gündogar Ortaýer deňzi uniwersiteti (EMU) Saglyk ylymlary fakulteti, Iýmit we berhiz bölümi, mugallym we mikrobiologiýa hünärmeni Dos. Doktor Tehhide Ziver Sarp häzirki Ebola epidemiýasy barada beýanat berdi. Dos. Doktor Sarp öz beýanynda şu sözleri aýtdy: Häzirki EBOLA GÖRNÜŞI: SÖIGHGI AIFRATYN PROSES "2026-njy ýylyň maý aýynda Kongo Demokratik Respublikasynda we Uganda bolup geçen Ebola epidemiýasy halkara saglygy goraýyş edaralary tarapyndan ýakyndan gözegçilik astynda saklanýar. Epidemiýanyň sebäpkäriniň Zairden we Sudandan ebolawiruslardan has seýrek duş gelýän Bundibugyo ebolawirusynyň bardygy anyklandy. epidemiýa, Uganda täze ýagdaýlar habar berilmegini dowam etdirýär Epidemiýanyň ilatyň gürlügi we serhet geçelgeleri köp bolan sebitlerde ýüze çykmagy kontaktlary yzarlamagy we hadysalary dolandyrmagy kynlaşdyrýar. Mundan başga-da, tassyklanan täsirli sanjymyň ýoklugy we Bundibugyo ebolawirusyna garşy bejerginiň ýokaşmagy epidemiýa gözegçilik etmegi kynlaşdyrýan möhüm faktorlaryň biridir. Şol sebäpli BSGG Kongo Demokratik Respublikasyndaky we Ugandadaky epidemiýany "Halkara aladanyň jemgyýetçilik saglygy adatdan daşary ýagdaý" diýip yglan etdi Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy, epidemiýa gözegçilik etmek üçin irki diagnozyň, aragatnaşygyň täsirli yzarlanmagynyň, ýokanç gözegçiliginiň çäreleriniň durmuşa geçirilmeginiň we jemgyýetiň takyk habar berilmeginiň möhümdigini nygtaýar. Häzirki maglumatlara görä, Afrika yklymynyň daşyndaky ýerli ýaýlymlar sebäpli tassyklanan wakalar ýok bolsa-da, halkara syýahat sebäpli global seresaplylyk talap edilýär. Şunuň bilen baglylykda ýurtlar epidemiýa taýynlyklaryny dowam etdirmeli; Adamlaryň Ebola alamatlaryny görkezseler, saglygy goraýyş edaralaryna haýal etmän ýüz tutmagy we resmi saglyk edaralarynyň maslahatlaryny ýerine ýetirmegi möhümdir Ebola wirusy näme? Ebola wirusy Filowiridae maşgalasynda Ebola wiruslary sebäpli döreýän ölüm derejesi bilen çynlakaý wirus ýokaşmasydyr. Adamlarda keseliň döremegine sebäp bolýan Ebolanyň dört esasy görnüşi bar. Bular; Zaire ebolawirus, Sudanda ebolawirus, Bundibugyo ebolawirus we Tai tokaý Ebolawirus Ebola wirusy ýokaşan adamlaryň gany we beýleki beden suwuklyklary (tüýkülik, gusmak, zyňyndylar, peşew, ter, ene süýdü we tohum) bilen göni aragatnaşyk arkaly ýokaşýar. Wirus ýokaşan haýwanlar ýa-da jisimler we ýokaşan beden suwuklyklary bilen hapalanan ýüzler bilen aragatnaşyk arkaly hem ýaýrap biler Ebola wirusynyň alamatlary, adatça wirus bilen gatnaşygyndan 2–21 gün soň ýüze çykýar. Kesel, adatça ýokary gyzzyrmanyň duýdansyz başlanmagy, gowşaklyk, ýadawlyk, kelle agyry, myşsa we bogun agyrylary we bokurdak agyrylary ýaly alamatlar bilen ýüze çykýar. Keseliň soňky döwürlerinde ýürek bulanma, gusmak, içgeçme, garyn agyrylary we dökülmeler bolup biler. Agyr ýagdaýlarda gan akma, gan aýlanyş bozulmalary, şok, köp organ ýetmezçiligi we ölüme sebäp bolup biljek çynlakaý şertler döräp biler Ebola wirusy keselini anyklamakda kliniki netijeler we mümkin bolan aragatnaşyk taryhy bilelikde bahalandyrylýar we anyk diagnoz laboratoriýa synaglary arkaly edilýär. Diagnozda iň köp ulanylýan usul RT-PCR synagy bolsa-da, antigen kesgitlemek synaglary we serologiki usullar hem ulanylyp bilner Ebola wirusy keselini bejermekde goldaw bejergisi ulanylýar. Näsaglara zerur bolanda suwuklyk, elektrolit we kislorod goldawy berilýär we alamatlar gözegçilik astynda saklanýar. Ebola wirusynyň käbir görnüşleri üçin täsirli bejeriş usullary işlenip düzülen hem bolsa, Bundibugyo ebolawirusyna anyk bejergi ýa-da tassyklanan täsirli sanjym ýok Irki diagnoz, izolýasiýa çäreleri, aragatnaşyk gözlemek we jemgyýete dogry habar bermek Ebola wirus keselinden goramakda möhüm ähmiýete eýe. Mundan başga-da, saglygy goraýyş işgärleri tarapyndan degişli şahsy gorag enjamlaryny ulanmak, ýokaşan adamlaryň gany we beýleki beden suwuklyklary bilen aragatnaşykdan gaça durmak, el arassaçylygyna üns bermek we howpsuz jaýlamak amallaryny ýerine ýetirmek goramagyň täsirli usullaryndan biridir Netijede, 2026-njy ýylyň maý aýyna çenli Kongo Demokratik Respublikasynda we Uganda dowam edýän Bundibugyo Ebola epidemiýasy, işleriň sanynyň köpelmegi, serhetaşa ýaýramak töwekgelçiligi we ölüm derejesiniň ýokary bolmagy sebäpli ilatyň saglygyna möhüm howp bolar. dowam edýär. Keseliň irki ýüze çykarylmagy, kontakt gözlemek, ýokanç gözegçiliginiň täsirli durmuşa geçirilmegi we jemgyýetiň takyk habar berilmegi epidemiýa gözegçilik etmekde esasy strategiýa bolup durýar. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň maglumatlaryna görä epidemiýanyň dünýä ýaýramak töwekgelçiligi pes hasaplansa-da, ýurtlara gözegçilik işlerini dowam etdirmek, taýýarlyk mümkinçiliklerini güýçlendirmek we epidemiýa gözegçilik etmek üçin epidemiýa ýakyndan gözegçilik etmek möhümdir. "