Björn Wegge: Soňky otuz ýylda Azerbaýjanda geçirilen wagty ertekiler ýurduna ajaýyp syýahat diýip hasaplaýaryn SÖVIGI

Kawkaz Albaniýasynyň taryhy Günorta Kawkazyň geçmişiniň iň gyzykly we az öwrenilen sahypalarynyň biri bolmagynda galýar. Bu gadymy döwlet asyrlar mundan ozal ýitip giden hem bolsa, baý taryhy mirasyny ýada salýan ýadygärlikler häzirki Azerbaýjanyň çäginde şu güne çenli saklanyp galypdyr. Şolardan biri Şekiniň golaýyndaky Kiş obasyndaky ybadathana. Uzak taryhynyň dowamynda ybadathana gülläp ösmek we pese gaçmak döwürlerini başdan geçirdi we 21-nji asyryň başynda Norwegiýaly hünärmenleriň işjeň gatnaşmagy bilen halkara taslamanyň çäginde öwrenildi we dikeldildi Oslo uniwersitetiniň gözlegçisi, gadymy buthana taryhynyň hünärmeni we Kiš buthanasyny dikeltmek taslamasynyň ideýasynyň awtory Björn Wegge bilen bu ýadygärligiň ähmiýeti, dikeldiş işleriniň gidişi we Kawkaz Albaniýasynyň mirasy barada söhbet etdik Norwegiýaly alym AZERTAC bilen geçirilen söhbetdeşlikde gadymy ybadathananyň giňişleýin gözlegleri we dikeldilmegi, şeýle hem bu hyzmatdaşlykda ýüze çykan adaty bolmadyk medeni taslama - azerbaýjanly sazandalar bilen bilelikde ýazylan "Landet vi kommer fra" ("Gelýän ýerimiz") aýdym-saz albomy barada gürrüň berdi Jenap Wegge, Azerbaýjana birnäçe gezek baryp gördüňiz. Theurtda ilkinji saparyňyz barada bize habar bermegiňizi haýyş edýäris 1994-nji ýylyň gyşynda ilkinji gezek Azerbaýjana bardym. Eýrana eden saparymda, Gyzyl esarymaý ynsanperwer guramasy meni goňşy Azerbaýjanyň uruş sebäpli serhetýaka sebitlerine baryp görmäge çagyrdy. Şol döwürde bu ýurt, esasan, Araz derýasynyň demirgazygyndaky çadyr düşelgelerinde ýerleşýän Imişli we Saatli etraplarynda köp sanly göçüp gelenleriň göçmegi sebäpli çynlakaý gumanitar krizisi başdan geçirýärdi Bu sapar wagtynda ýerli häkimiýetlerden Norwegiýanyň ynsanperwer guramalary bilen Azerbaýjana krizise kömek bermekleri barada haýyşlar aldym Norwegiýada wekilçilik eden Norwegiýanyň Ynsanperwer Kärhanasy (NHE) bu çakylygy kabul etdi we 1994-nji ýylyň tomsunda Ganja şäherinde işe başlady. Şol ýerde şäheriň birnäçe etraplarynda göçürilenleriň arasynda ynsanperwerlik işlerini geçirmek üçin hünärmen lukmançylyk gyssagly topary döredildi. Bu hyzmatdaşlyk 2010-njy ýyla çenli dowam etdi. Şondan bäri men Azerbaýjana birnäçe gezek baryp gördüm Kişdäki gadymy alban ybadathanasynyň dikeldilmegine goşan goşandyňyz barada aýratyn bellemeli. Bu taslama nähili başlandy? 1995-nji ýylyň mart aýynda Azerbaýjana eden saparymda ilkinji gezek gadymy we ajaýyp Şeki şäherine baryp gördüm. Arheolog we muzeýiň müdiri Nasib Muhtarow Şekiniň taryhy muzeýine baryp görenimde, meni şäheriň demirgazygynda ýerleşýän Kiş obasyna çagyrdy Saparyň maksady Azerbaýjanyň iň gadymy ybadathanasyna baryp görmekdi. Kişdäki kiçijik daş buthana weýrançylykdan gudrat bilen halas edildi. Hundredüz ýyldan gowrak wagt bäri ulanylmady we harabaçylyga öwrülip, ​​aşa ýaramaz ýagdaýa düşdi Ybadathananyň we irki hristiançylygyň taryhynda ýöriteleşen gözlegçi hökmünde derrew Azerbaýjanyň gadymy taryhynda kök uran özboluşly ýadygärligiň öňünde durandygyma düşündim Bu sapardan soň, ýurduň Kawkaz Albaniýasynyň taryhy boýunça öňdebaryjy bilermen, professor Farida Mammadowa bilen duşuşdym. Gözlegleri, Azerbaýjanyň dürli-dürli, baý gadymy we häzirki taryhyna düşünmegimde aýgytly rol oýnady Iň möhüm tapgyrlaryň biri binagär we taryhçy Dawud Ahundow, şeýle hem Kişde bu taslama ýolbaşçylyk eden Azerbaýjan Arhitektura we Gurluşyk Uniwersitetiniň professory we rektory Gülçohra Mammadowa bilen duşuşmakdy Soň bolsa, häzirki wagtda Hormatly binagär bolup işleýän Sabina Hajyýewa bu taslama goşuldy. Bu hünärmenler bilen hyzmatdaşlykda Kişdäki buthana üçin geljekki arheologiki we dikeldiş taslamasynyň düýbi tutuldy Dikeldiş işleri 2003-nji ýylda tamamlandy. Ybadathananyň dabaraly açylyşy şol ýylyň sentýabr aýynda geçirildi. Meni aýalym bilen bu möhüm taryhy we medeni çärä çagyrdylar Suratda: Eli Wegge, Björn Wegge, professor Gülçohra Mammadowa, Eiwind Skeie (norwegiýaly şahyr we ýazyjy), kompozitor Galib Mammadow, Sewda Mammadowa Soňra Kişdäki ybadathana taslamasy dünýä belli norwegiýaly gözlegçi Tur Heýerdahlyň ünsüni özüne çekdi. Bu taslama bilen haýsy baglanyşygynyň bardygyny maňa habar bermegiňizi haýyş edýärin? Norwegiýaly syýahatçy we gözlegçi Tur Heýerdahl bilen uzak möhletli gatnaşyklarym, Azerbaýjan baradaky işimiň möhüm bölegine öwrüldi. Doktor Heýerdal bilen tanyşlygym 1980-nji ýyllardan başlaýar. 1990-njy ýyllaryň ahyrynda aragatnaşygymyz güýçlendi, Azerbaýjana we Kawkaza bolan gyzyklanmasy ep-esli artdy Wagtyň geçmegi bilen Haýerdahl Azerbaýjandaky işlerimi ýakyndan yzarlap başlady we Kawkazyň taryhyna bolan höwesimi paýlaşdy. Men Men oňa Norweg we Iňlis dillerinde neşir edilen "Azerbaýjan - Gündogaryň Günbatar bilen duşuşýan ýeri" atly kitabymy iberdim. Hususan-da, 1994-nji ýylyň güýzünde Gabala sebitiniň Nik obasynda ilkinji gezek tanyşan udislere bagyşlanan bap, oňa aýratyn täsir galdyrdy. Birnäçe ýyldan soň bu mowzuk işimiň möhüm bölegine öwrüldi Haýerdahl ýene-de Azerbaýjana baryp görmek isleýändigini aýtdy we sapary guramakda we ýurduň ylmy jemgyýetiniň wekilleri bilen gatnaşyk gurmakda kömek etmegimi haýyş etdi. Şol döwürde Tur Heýerdahl eýýäm 86 ýaşyndady. Ageaşy we saglygy sebäpli mümkin boldugyça gysga wagtda syýahat etmek isledi. 2000-nji ýylyň güýzünde bilelikde Azerbaýjana gitmäge razy bolduk. Şeýle-de bolsa, syýahatdan biraz öň aýalym keselledi we men oňa ýoldaş bolup bilmedim. Şeýle-de bolsa, men bu sapary we oňa kömek edip biljek alymlar we hünärmenler bilen duşuşyklary gurnadym Ondan öň, 2000-nji ýylyň tomsunda Tur Heýerdahl ikimiz Norwegiýaly tomaşaçylara ýakyn wagtda boljak sapar we olaryň Azerbaýjanyň gadymy taryhy bilen gyzyklanmagy barada leksiýalar berdik 2000. Azerbaýjana we Norwegiýadaky Kawkazdaky gadymy taryhyna bagyşlanan taryhy festiwalda Şol ýyl, doktor Heýerdahl Azerbaýjana we Jorjiýa eden sapary wagtynda Norwegiýa döwletiniň goldawy bilen arheologiki gözlegleriň we dikeldiş işleriniň alnyp barylýan Kişdäki ybadathanasyna hem baryp gördi Tur Heýerdahlyň Azerbaýjana eden sapary diýseň üstünlikli boldy. Gözegçilikleri we oýlanmalary soňra 2001-nji ýylda neşir edilen “Odiniň gözlegi: Geçmişimiziň yzlary” (Jakten på Odin - På sporet av vår fortid) atly kitapda öz beýanyny tapdy. Bu kitap Norwegiýanyň Wikings, Kawkaz we Udin halkynyň arasynda orta asyrlaryň arasynda bolup biljek baglanyşyklary seljerýär Tur Heýerdahl 2002-nji ýylyň oktýabr aýynda 87 ýaşynda aradan çykdy.Bu kitap ýazyjy we gözlegçi hökmünde uzak ýyllyk işiniň soňky eseri Azerbaýjan bilen tanyşlygyňyzyň iň üýtgeşik netijelerinden biri "Gelýän ýurdumyz" aýdym-saz albomydy. Bu taslama baradaky pikir nädip ýüze çykdy? 1994-nji ýylda Azerbaýjana ikinji gezek baranymda, ýurduň dürli hünär we akademiki toparlarynyň wekilleri, şol sanda kompozitor we sazanda Galib Mammadow we aýaly Sewda bilen duşuşdym. Galib Mammadow Azerbaýjanyň aýdym-saz, çeperçilik we akademiki gurşawy bilen gowy tanyşdy. Munuň üsti bilen Ganja we Bakuw uniwersitetleri bilen baglanyşykly alymlar topary, şeýle hem Baku aýdym-saz akademiýasynyň, Azerbaýjan döwlet simfoniki orkestriniň wekilleri we teatr we sungat pudagynyň öňdebaryjy şahsyýetleri bilen tanyşdym Galib bilen bolan söhbetdeşliklerimizde, iki ýurduň arasynda medeni alyş-çalyş we döredijilik hyzmatdaşlygy görnüşi hökmünde Azerbaýjandan we Norwegiýadan gelen sazandalaryň we medeni işgärleriň gatnaşmagynda bilelikdäki aýdym-saz taslamasyny döretmegiň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdyk Indiki Azerbaýjana eden saparymda, dostumy we hünärmen sazanda Per Oddvar Hildre maňa goşulmaga çagyrdym. Ol diňe bir Norwegiýada däl, eýsem Skandinawiýanyň hemme ýerinde-de öňdebaryjy hor dirijorlarynyň we tanymal sazandalaryň biri bolupdyr Tizara, Norwegiýanyň “Skurk” horunyň we Azerbaýjanyň ýerine ýetirijileriniň we sazandalarynyň gatnaşmagynda özboluşly taslama üstünde iş başlandy. Hyzmatdaşlyk örän üstünlikli ösdi we 1997-nji ýylyň güýzünde "Landet vi kommer fra" ("Biziň gelen ýerimiz") albomy çykdy Azerbaýjandan bu taslama Siýawuş Karimi, Hasanaga Sadigow, Elşan Sadigow, Şafiga Eýwazowa, Ilgar Myradow, Raşad Haşimow we Brilýant Dadaşowa ýaly tanymal sazandalar we ýerine ýetirijiler gatnaşdy Taslama kompozitor Galib Mammadow ýolbaşçylyk etdi, ol "La den brenne" aýdymyny we albomdaky aýdym-saz sazlaryny hem ýazdy Taslamada diňe azerbaýjan sazlary ulanyldy we aýdymlaryň sözleri azerbaýjan halk döredijiligine, ýerli erteki däplerine we ýurduň taryhy mirasyna esaslandy Bu albom 1997-nji ýylyň fewral aýynda Bakuwdaky Rafig Babaýewiň studiýasynda ýazga alyndy we çykandan soň Azerbaýjanda-da, Norwegiýada-da uly üstünlik gazandy Söhbetdeşlik üçin size minnetdar. Şeýle hem, soňky 32 ýylda Azerbaýjandaky dostlarymyza çuňňur minnetdarlygymy bildiresim gelýär. Hususan-da, kompozitor Galib Mammadowa, aýaly Sewda, köp dostlaryna we kärdeşlerine, ýurdy, halky we medeniýeti, şeýle hem Kawkazyň Gündogar bilen Günbatar, Europeewropa we Aziýa kesişýän ýerindäki täsin geosyýasy giňişligi bilen tanşanymda beren goldawy, goldawy we ylhamy üçin minnetdarlygymy bildiresim gelýär 1903-nji ýylda norwegiýaly ýazyjy we Nobel baýragynyň eýesi Knut Hamsun 1899-njy ýylda Sankt-Peterburgdan Russiýa we Kawkaza göçdi. Bakuwdaky syýahatynyň esasynda "I Æventyrland" (I Æventyrland) atly syýahat neşirini çap etdi. Bu kitabyň adyny alaryn we syýahatymy, Kawkazda we Azerbaýjanda geçiren ýyllarymy ertekiler ýurduna eden uly durmuşym diýip atlandyraryn 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir