Bakuwdan dünýä ýaýran energiýa strategiýasy: Çeşme ýurtlaryndan strategiki aktýora - ANALIZ

"Baku Energetika Hepdesi" global energiýa howpsuzlygy, "ýaşyl energiýa" geçişi, sebit hyzmatdaşlygy we geljegiň ykdysady modelini ara alyp maslahatlaşýar. Bu, Azerbaýjanyň sebitdäki energiýa öndürijisinden global energiýa gün tertibine işjeň gatnaşyja öwrülendigini görkezýär Otuz ýyl ozal, Hazaryň nebit we gaz sergisi başlanda, Azerbaýjan ilkinji ädimlerini ädýärdi. Häzirki wagtda "Baku energiýa hepdeligi" dünýäde öňdebaryjy energiýa platformalarynyň biridir. Bir wagtlar diňe sebit üçin möhüm bolan energiýa hadysasynyň häzirki wagtda global energiýa syýasaty ara alnyp maslahatlaşylýan täsirli halkara platformalarynyň birine öwrülendigi tötänden däldir Bu ösüş ýoly diňe bir serginiň ösüşini däl, eýsem Azerbaýjanyň energiýa strategiýasynyň taryhy özgerişini hem görkezýär. Prezident Ylham Alyýewiň belleýşi ýaly, Hazaryň nebit we gaz sergisi häzirki Azerbaýjanyň energiýa ösüşiniň düýbüni tutdy: "Wagtyň geçmegi bilen üýtgedi, has giň gerime eýe boldy we häzirki wagtda köp sanly wakalar we möhüm peýdaly dabaralar bilen ýatda galan" Baku Energetika hepdeligi "diýlip atlandyrylýar. Şah Deniz, 1996-njy ýylyň 30-njy iýunynda gol çekildi. köpelýän ýurtlaryň energiýa howpsuzlygyna önümçilikde täze sahypa açyldy " Milli Mejlisiň Ykdysady syýasat, senagat we telekeçilik komitetiniň agzasy Röwşan Myradow, Prezident Ylham Alyýewiň "Baku energiýa hepdeligi" döwründe iberen habarlary Azerbaýjanyň energiýa çeşmelerini diňe bir ykdysady girdeji çeşmesi däl-de, eýsem milli ösüşiň we geosyýasy güýjüň esasy gurallaryndan birine öwürendigini görkezýär: "Prezident Ylham Alyýewiň Bakuw Energetika hepdeliginde eden ýüzlenmeleri Azerbaýjanyň energiýa syýasatynyň çig mal eksport modelinden çykyp, has giň strategiki mazmuna eýe bolandygyny görkezýär. Energyurt energiýa çeşmelerini diňe bir ykdysady girdeji çeşmesi hökmünde däl, eýsem milli ösüş, geosyýasy täsir we halkara pozisiýalaryny berkitmek üçin esasy gurallaryň biri hökmünde ulanýar." Döwlet baştutanynyň bu pikirleri, Azerbaýjanyň energiýa taryhynyň möhüm döwürlerini ýene bir gezek ýatladýar. Şol döwürde esaslandyrylan strategiki energiýa syýasaty ýurduň ykdysady ösüşiniň, halkara hyzmatdaşlygynyň gatnaşyklarynyň we indiki ýyllarda geosyýasy pozisiýasynyň pugtalandyrylmagynyň esasy sütünleriniň birine öwrüldi. Häzirki wagtda Azerbaýjanyň gazy we nebiti diňe bir ykdysady çeşme bolman, eýsem halkara hyzmatdaşlygyny güýçlendirýän, energiýa howpsuzlygyna goşant goşýan we ýurduň dünýädäki abraýyny ýokarlandyrýan möhüm strategiki guraldyr Sebit taslamasyndan global güýç merkezine çenli 1994-nji ýylda gol çekilen "Asyryň şertnamasy" Azerbaýjanyň häzirki taryhynda öwrülişik pursaty boldy. Soňra Baku-Tbilisi-Jeýhan, Baku-Tbilisi-Erzurum, TANAP, TAP we Günorta gaz koridory ýaly taslamalar ýurduň halkara energiýa kartasyndaky ornuny berkitdi Röwşan Myradow, soňky otuz ýylda Azerbaýjanyň iň möhüm üstünliklerinden biri, baý energiýa çeşmeleriniň hakyky döwlet güýjüne öwrülmegi bolandygyny belläp geçdi: "Köp ýurtda nebit we gaz baýlyklary bar bolsa-da, her bir ýurduň bu potensialy garaşsyz daşary syýasata, durnukly ykdysady ösüşe we halkara ynamyna öwürmek mümkinçiligi ýok. Beýleki tarapdan Azerbaýjan, energiýa strategiýasyny durmuşa geçirýär". Baku-Tbilisi-Jeýhan, Baku-Tbilisi-Erzurum, TANAP, TAP we Günorta Gaz, koridor ýaly global möhüm taslamalar bilen üstünlikli dowam etdi Röwşan Myradow, Milli Mejlisiň Ykdysady syýasat, senagat we telekeçilik komitetiniň agzasy ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump, Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan we Iňlis premýer-ministri Keir Starmer tarapyndan "Bakuwyň energiýa hepdeligine" ugradylan hatlar Azerbaýjanyň energiýa howpsuzlygy pudagynda ygtybarly hyzmatdaş hasaplanýandygyny ýene bir gezek görkezdi Dünýäni diňe ideologiýa bilen ýagtylandyrmak mümkin däl Soňky ýyllarda global energiýa syýasatynda energiýa geçiş düşünjesi käwagt nebitden we gazdan doly ýüz öwürmek hökmünde görkezildi. Birnäçe halkara platformalarynda adaty energiýa öndürijileri tankytlaryň nyşanyna öwrüldi, uglewodorod serişdeleri bolan ýurtlaryň esasan global klimat problemalaryna jogapkärdigi öňe sürüldi. Şeýle-de bolsa, soňky ýyllarda energiýa krizisleri, üpjünçilik zynjyryndaky meseleler we geosyýasy gapma-garşylyklar dünýä ykdysadyýetiniň ýakyn wagtda nebit we gaz bolmasa işlemejekdigini görkezdi "Köp ýyl bäri nebit we gaz öndürmek bilen meşgullanýan ýurtlara we kompaniýalara planetany ýok etmekde aýyplanyp, kämahal kemsidilýärdiler. Olary hiç hili esas bolmazdan jemgyýetçilik pikiri bilen bir burça iteklediler "-diýip, Prezident Ylham Alyýew bu meselä ünsi çekdi Döwlet baştutanynyň aýdyşy ýaly, dünýä energiýa bazaryndaky soňky wakalar has pragmatiki çemeleşmegiň ähmiýetini açdy. Energetika howpsuzlygy bilen "ýaşyl geçiş" arasyndaky deňagramlylygy saklamak eýýäm halkara gün tertibiniň esasy temalarynyň birine öwrüldi Azerbaýjanyň energiýa syýasaty şu ýörelgä esaslanýar. Bir tarapdan, ýurt nebit we gaz pudagynyň ösüşini dowam etdirmek arkaly hyzmatdaş ýurtlaryň energiýa howpsuzlygyna goşant goşýar, beýleki tarapdan, täzelenip bilýän energiýa çeşmelerini ösdürmek üçin milliardlarça dollar maýa goýýar. Bu çemeleşme, Azerbaýjanyň energiýa strategiýasynyň ideologiki çemeleşmelere esaslanman, ykdysady hakykatlara we uzak möhletli milli bähbitlere esaslanýandygyny görkezýär Energiýa girdejileri nädip döwlet güýjüne öwrüldi? Azerbaýjan modeliniň esasy aýratynlygy, energiýa girdejilerini strategiki maksatlara gönükdirmekdir Prezident Ylham Alyýewiň belleýşi ýaly, Azerbaýjan energiýa çeşmelerinden alýan girdejisini adam kapitalyna, bilime, saglygy goraýyşa, infrastruktura taslamalaryna we güýçli goşun gurmaga gönükdirdi Bu syýasatyň netijesinde ýurtda giň infrastruktura taslamalary durmuşa geçirildi, durmuş üpjünçiligi ýokarlandy, goranyş potensialy güýçlendi we Azerbaýjan ykdysady taýdan has durnukly döwlete öwrüldi 1990-njy ýyllaryň Azerbaýjany we häzirki Azerbaýjan Soňky otuz ýylda Azerbaýjanyň ösüş ýoluny has aýdyň görmek üçin 1990-njy ýyllaryň başyndaky ýagdaýy häzirki hakykat bilen deňeşdirmek ýeterlikdir. Bir wagtlar energiýa ýetmezçiligi, ýokary garyplyk we ykdysady kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolan ýurt häzirki wagtda iri maliýe serişdeleri we halkara maýa goýum taslamalaryna gatnaşýan energiýa eksport edýän döwlete öwrüldi Prezident Ylham Alyýewiň belleýşi ýaly, Azerbaýjandan serişdämiz ýokdy: "Elektrik toguny import etdik. Hatda tebigy gaz import etdik. Garyplyk derejesi 50 göterimden gowrakdy. Işsizlik giň ýaýrady. Garaşsyz ýurt hökmünde ýaşamagymyzyň we öňe gitmegimiziň ýeke-täk ýoly, tebigy baýlyklarymyzy ulanmakdy. Azerbaýjan Hazar deňziniň baýlyklaryny halkara nebit kompaniýalaryna açan ilkinji ýurt boldy. Şondan bäri köp zat bolup geçdi. " Şol döwürde kabul edilen strategiki kararlar Azerbaýjanyň ösüşi üçin esas döretdi. Energetika pudagyna goýlan maýa goýumlary ýurduň ykdysady taýdan dikelmegini çaltlaşdyrdy, garyplyk derejesi birden peseldi, döwlet ätiýaçlyklary döredildi we Azerbaýjan sebitdäki energiýa sarp edijisinden halkara energiýa eksportçysyna öwrüldi. Häzirki wagtda SOCAR dürli ýurtlarda maýa goýum taslamalaryny durmuşa geçirýär we Azerbaýjan global energiýa howpsuzlygyna goşant goşýan möhüm hyzmatdaş hökmünde çykyş edýär Güýçli ykdysadyýet güýçli goşunyň esasyny düzýär Azerbaýjanyň goranyş potensialyny güýçlendirmekde energiýa girdejileri hem möhüm rol oýnady. Ykdysady mümkinçilikler häzirki zaman goşunyny gurmaga gönükdirildi we netijede Azerbaýjan territorial bitewiligini dikeltdi Häzirki wagtda Karabakda we Gündogar Zangezurda durmuşa geçirilýän giň gerimli dikeldiş maksatnamalary şol ykdysady güýjüň netijesi hasaplanýar "Greenaşyl energiýa" indi alternatiwa däl Azerbaýjanyň energiýa strategiýasy indi diňe nebit we gaz öndürmek bilen çäklenmeýär. Traditionalurt adaty energiýa pudagynda artykmaçlyklaryny saklamakdan başga-da, gaýtadan dikeldilýän energiýa ugrunda täze tapgyra gadam basýar. Häzirki wagtda “ýaşyl energiýa” Azerbaýjanyň uzak möhletleýin ösüş strategiýasynyň esasy ugurlaryndan birine öwrüldi Milli Mejlisiň orunbasary Röwşan Myradowyň pikiriçe, Azerbaýjanyň energiýa syýasatynyň häzirki tapgyryny tapawutlandyrýan esasy aýratynlyk, "ýaşyl energiýa" strategiýasynyň adaty energiýa çeşmeleri bilen paralel ösüşidir: "Dünýä ykdysadyýetiniň uzak wagtlap nebite we gaza mätäç boljakdygyny göz öňünde tutup, bir tarapdan energiýany arassalaýar, beýleki tarapdan elektrik energiýasyny durmuşa geçirýär. energiýa "koridorlary." Hakykatdanam, soňky ýyllarda durmuşa geçirilen taslamalar Azerbaýjanyň energiýa geçişine diňe bir geljekki perspektiwada däl, eýsem amaly hakykat hökmünde garaýandygyny görkezýär. Prezident Ylham Alyýewiň sözleri bilen aýdanyňda: "Birnäçe taslama eýýäm iş tapgyrynda" "Geljek ýylyň ahyryna çenli gün we ýel energiýasy barada umumy kuwwatymyz 2 gigawata ýeter. 2032-nji ýylyň ahyryna çenli bu görkeziji 8 gigawat bolar. Işjeň ösdürýän gidroelektrik potensialymyzy göz öňünde tutsak, esasanam Garabagda we Gündogar Zangezurda 300 megawatdan gowrak güýç ulanyldy. Bu biziň ýurdumyz üçin goşmaça energiýa potensialyny döredýär. Bu potensial, nebit we gaz eksportymyzy doldurýan çeşmä öwrüler "-diýdi Bu maksatlar, azerbaýjanyň diňe bir uglewodorod eksportçysy bolman, eýsem “ýaşyl energiýa” öndürijisi we eksportçysy hökmünde halkara energiýa bazarynda möhüm orny eýelejekdigini görkezýär. Hususan-da, Garabagyň we Gündogar Zangezuryň “ýaşyl energiýa” zonasy hökmünde ösmegi, ýurduň energiýa strategiýasynda täze tapgyryň emele gelendigini tassyklaýar Azerbaýjanyň gazy eýýäm uly geografiýanyň energiýa howpsuzlygydyr Häzirki wagtda Azerbaýjan gazy diňe bir ýurduň eksport önümi bolman, şol bir wagtyň özünde asewraziýanyň energiýa howpsuzlygynyň möhüm elementleriniň birine öwrüldi. Häzirki wagtda Azerbaýjan gazy 16 ýurda eksport edilýär we energiýa hyzmatdaşlygynyň geografiýasy ýylsaýyn giňelýär. Bu, dünýä energiýa bazaryndaky ýurduň ähmiýetiniň we strategiki ähmiýetiniň artýandygyny görkezýär Deputat Röwşan Myradowyň pikiriçe, Azerbaýjan tarapyndan durmuşa geçirilýän energiýa taslamalary diňe bir ykdysady däl, şol bir wagtyň özünde möhüm geosyýasy many hem berýär: "Bu taslamalar diňe bir energiýa infrastrukturasyny däl, eýsem syýasy erkini, strategiki gözýetimini we diplomatik mümkinçiliklerini görkezýän möhüm geosyýasy gurallardyr. Azerbaýjan gazynyň Europeewropanyň energiýa howpsuzlygyndaky roly ýurduň halkara ähmiýetini hasam artdyrýar. Hususan-da, SOCAR-yň Germaniýa we Awstriýa bazarlaryna girmegi Azerbaýjanyň energiýa hyzmatdaşlygynyň geografiýasyny giňeldýän möhüm ädim hökmünde garalmalydyr Häzirki wagtda Günorta gaz koridorynyň üsti bilen Europeewropa iberilen azerbaýjan gazy köp ýurtlar üçin alternatiw we ygtybarly energiýa çeşmesi bolup hyzmat edýär. Hut şu faktor Azerbaýjanyň energiýa syýasatyny sebit taslamasynyň çäginden çykardy we ony global energiýa howpsuzlygynyň möhüm bölekleriniň birine öwürdi Energiýadan transporta: Zangezur koridory täze basgançak açýar Häzirki wagtda Azerbaýjanyň geosyýasy ähmiýeti diňe energiýa taslamalary bilen ölçelmeýär. Soňky ýyllarda emele gelen täze sebit hakykatlary, ýurduň ulag, logistika we söwda pudaklaryndaky strategiki ornuny ep-esli berkitdi. Şu nukdaýnazardan seredilende, Zangezur koridory diňe bir Azerbaýjanyň däl, eýsem tutuş sebitiň ykdysady we geosyýasy kartasyny üýtgedip biljek taslamalaryň biri hasaplanýar Gündogar bilen Günbatar, Aziýa we Europeewropany birleşdirjek bu ýol, ýük daşamagy çaltlaşdyrmaga, üstaşyr mümkinçiliklerini giňeltmäge we sebitleýin ykdysady integrasiýany çuňlaşdyrmaga hyzmat eder. Şol bir wagtyň özünde, koridor energiýa, ulag we söwda ýollarynyň kesişýän täze strategiki platformasynyň emele gelmegi üçin şert döredýär Röwşan Myradowyň pikiriçe, Zangezur koridory sebitde hyzmatdaşlygyň täze tapgyryna başlap biler: "Türkiýe bilen elektrik aragatnaşygyny ýola goýmak we Zangezur koridorynyň döreden täze mümkinçilikleri sebitde energiýa, logistika we söwda integrasiýasyny has-da güýçlendirip biler. Bu nukdaýnazardan Zangezur koridory diňe bir ulag ýoly hökmünde däl-de, eýsem strategiki ähmiýetli taslama hökmünde hem göz öňünde tutulmalydyr Şol sebäpli Zangezur koridory diňe bir ýük we ýolagçy gatnawyny üpjün etjek aragatnaşyk liniýasy bolman, eýsem energiýa akymlaryny, söwda gatnaşyklaryny we sebit hyzmatdaşlygyny güýçlendirýän möhüm geo-ykdysady taslama bolup durýar. Taslamanyň durmuşa geçirilmegi Azerbaýjanyň Orta Koridordaky ornuny hasam güýçlendirip, ýurdy asewraziýanyň esasy logistika we transport merkezleriniň birine öwürip biler Azerbaýjanyň esasy artykmaçlygy näme? Prezident Ylham Alyýewiň "Baku energiýa hepdeliginde" eden çykyşynyň esasy habarlaryndan biri tebigy baýlyklaryň ösüşiň kepili däldigi boldy. Esasy mesele, bu çeşmeleri nädip ulanmalydygy, alnan girdejileriň haýsy maksatlara gönükdirilendigi we olary döwletiň uzak möhletleýin ösüş strategiýasyna nädip goşmalydygy. Azerbaýjanyň soňky otuz ýylda gazanan netijeleri bu çemeleşmäniň üstünlikli bolandygyny görkezýär Energyurduň energiýa çeşmelerinden alnan girdejiler diňe bir ykdysady görkezijileri gowulandyrmak üçin däl, eýsem güýçli döwlet edaralaryny döretmek, häzirki zaman infrastrukturasyny gurmak üçin ulanylýar paýtagtyny ösdürmäge, goranyş mümkinçiliklerini berkitmäge we halkara pozisiýalaryny berkitmäge gönükdirildi. Netijede, energiýa çeşmeleri ykdysady çeşme bolmakdan başga-da milli güýjüň faktoryna öwrüldi Milli Mejlisiň orunbasary Röwşan Myradow, soňky ýyllarda Azerbaýjan tarapyndan durmuşa geçirilýän energiýa syýasatynyň ýurduň sebit energiýa öndürijisinden global energiýa howpsuzlygyna goşant goşýan strategiki hyzmatdaşlyga öwrülmeginde aýgytly rol oýnandygyny aýtdy: "Prezident Ylham Alyýewiň ýolbaşçylygynda durmuşa geçirilýän energiýa syýasaty Azerbaýjany nebit we gaz eksport edýän ýurtlaryň birine öwürýär. özgertmeler ". Bu strategiýa sebitde we halkara derejesinde ýurduň pozisiýasyny berkitmäge hyzmat edýär." Prezident Ylham Alyýew öz çykyşynda Azerbaýjanyň ösüş modeliniň düýp manysyny düşündirdi we global energiýa sahnasyndaky häzirki ýagdaýyň ABŞ-nyň prezidentiniň örän paýhasly we pragmatiki syýasaty netijesinde döredilendigini aýtdy: "Biziň hemmämiz oňa ýene-de bir gezek minnetdarlyk bildirýäris. Sebäbi nebit we gaz beýleki adaty harytlar ýalydyr. Her bir ýurt öz topragynda ýerleşýär. Garaşsyzlygynyň başynda Nebit we gaz biziň üçin garaşsyz ýurt. Şeýlelik bilen, ýurtlar nebitiň barlygy bilen däl-de, eýsem girdejilerini nähili ulanýandyklary bilen bahalandyrylmalydyr Döwlet baştutanynyň bu pikirleri Azerbaýjanyň energiýa strategiýasynyň esasy pelsepesini açýar. Bu modeliň özeni çeşmeleriň elýeterliligi däl-de, eýsem milli bähbitlere laýyklykda we öňdengörüjilikli dolandyrmakdyr. Şonuň üçin Azerbaýjan energiýa çeşmelerini ykdysady garaşlylyk çeşmesine däl-de, durnukly ösüşiň, syýasy garaşsyzlygyň we halkara täsiriniň esasy sütünleriniň birine öwürmegi başardy Häzirki wagtda Baku diňe bir energiýa öndürýän maýa däl. Baku, global energiýa howpsuzlygy, sebit hyzmatdaşlygy, ýaşyl geçiş prosesi we täze geo-ykdysady hakykatlar ara alnyp maslahatlaşylýan möhüm halkara platformasydyr. Azerbaýjanyň soňky otuz ýylda alyp baran ýoly, dogry dolandyrylýan tebigy baýlyklaryň ýurdy diňe bir energiýa öndürijisinden halkara proseslerine täsir edýän möhüm geosyýasy aktýora öwrüp biljekdigini görkezýär