Azerbaýjanyň energiýa modeli, krizis döwründe durnuklylygyň mysaly

Bakurdumyzda geçirilen "Baku energiýa hepdeligi" sebitiň we umuman asewraziýanyň täze energiýa arhitekturasyny kemala getirmäge gönükdirilen strategiki häsiýete eýe bolup, adaty nebit-gaz we energiýa bazarlary mowzugyny ýeňip geçdi. Prezident Ylham Alyýewiň şu ýylky çäräniň açylyş dabarasynda eden çykyşynyň syýasy manysy aýdyňdy: tebigy baýlyklar ne gargyş, ne-de artykmaçlyk. Bu ýerde aýgytly nokat, döwletiň bu çeşmeleri özygtyýarlylygyň, howpsuzlygyň we strategiki durnuklylygyň guralyna öwürmek ukybydyr. Döwlet baştutany hakykatdanam häzirki zaman döwletliliginiň özboluşly formulasyny hödürledi. Onuň düşündirişinde nebit we gaz diňe eksport harytlary ýa-da girdeji çeşmeleri däl; bu çeşmeler syýasy garaşsyzlygyň, harby çydamlylygyň, diplomatik täsiriň we halkara subýektiwligiň esasyny düzýär Milli Mejlisiň agzasy Kamran Baýramow bu pikirleri AZERTAC-a beren beýanatynda aýtdy 1990-njy ýyllaryň başynda, ýurduň ykdysady pese gaçmagy we syýasy durnuksyzlyk, ýerleriniň bir bölegi basyp alnanda, tebigy baýlyklaryň garaşsyzlygy goramagyň ýeke-täk mümkinçiligine öwrülendigini ýatlatdy. Bu, energiýa syýasatyny milli barlyk derejesine çykardy. Döwlet baştutany, ýurduň territorial bitewiligini dikeltmek ugrunda gazanylan üstünlikleri baýlyklary dogry dolandyrmak bilen baglanyşdyrdy. Onuň sözlerine görä, goşunyň maliýeleşdirilmegi üpjün edilmedik bolsa, ýerler henizem basyp alyşda bolup biler. Şeýlelik bilen, çeşmelerden dogry peýdalanmak Azerbaýjanyň sosial, ykdysady, harby we daşary syýasat ugurlarynda möhüm artykmaçlyklara eýe bolmagyna sebäp boldy "Çykyşda ýene bir möhüm zat, nebit we gaz ýurtlaryna daşary ýurtlardan alynýan negatiw ahlak bahalarynyň ret edilmegi. Döwletimiziň başlygy uglewodorod önümçiligini syýasy taýdan" zäherli "hasaplamaga gönükdirilen global tendensiýalara garşy berk pozisiýa görkezdi. Bu meselede ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň alyp barýan işlerine ünsi çekip, käbir iri nebit kompaniýalarynyň öz atlaryny üýtgetmek üçin emeli tendensiýalaryny üýtgeden döwründe, gazylyp alynýan ýangyç bolmazdan dünýäniň bolup bilmejekdigini aýtdy Bu ýerde dünýä syýasatynda pragmatiki çemeleşmäni goldamak hakda gürleşýäris. Ideologiki klimat ritorikasyna garşy energiýa realizm düşünjesi öňe gidýär: dünýä henizem nebit we gaz zerur, şonuň üçin bu çeşmelere eýe bolan döwletler syýasy basyşa sezewar edilmeli däldir. Şeýle-de bolsa, Azerbaýjan özüni ýaşyl energiýanyň bäsdeşi hökmünde görkezmeýär. Munuň tersine, prezident gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerine, gün we ýel taslamalaryna maýa goýumlaryna, sebitara elektrik kabelleriniň goýulmagyna we ýaşyl elektrik energiýasynyň eksportyna yzygiderli üns berýär. Hereöne bu ýerde-de häsiýetli pragmatizm ýüze çykýar: planetany halas etmek we ekologiki gurşawy gowulaşdyrmak üçin populist pikirlerden daşlaşyp, adaty energiýa çeşmelerinden geçmek kabul ederliksizdir. Döwlet baştutany, energiýany howpsuzlygy geljegi meýilleşdirmek we gaýtadan dikeldilýän energiýa maýa goýmakda realizme bil baglamak üçin ýeke-täk dogry ýol hasaplaýar "-diýdi Sebitleri, bazarlary, syýasy giňişlikleri birleşdirýän esasy güýç merkezi Deputatyň sözlerine görä, çykyşyň geosyýasy tarapy aýratyn ünsi çekmelidir. Şeýlelik bilen, döwlet baştutany Azerbaýjany ullakan asewraziýa giňişliginiň merkezi merkezi hökmünde görkezýär: Günorta gaz koridory (TANAP we TAP şahamçalaryny goşmak bilen), Europeewropa uglewodorod üpjünçiligi, Gara deňiz energiýa kabeli taslamasy, Gündogar-Günbatar transport ýollary we Zangezur koridory bitewi arhitekturada birleşip, Azerbaýjany sebitleri we bazarlary birleşdirýän esasy güýç merkezi hökmünde görkezýär "Täze täsir görnüşi barada aýdýarys. Geçmişde sebitdäki rol diňe harby güýç ýa-da ykdysadyýetiň göwrümi bilen ölçelýän bolsa, indi Baku infrastruktura taýdan aýrylmaz faktor bolup durýar. Azerbaýjan hakykatdanam statusyny şeýle bir derejä çykardy welin, Europeewropanyň energiýa howpsuzlygyny ýa-da Aziýa bilen Günbataryň arasyndaky tranzit, umuman alanyňda, Azabyň çykyşy hökmünde çykyş edip bilmez. krizis döwürleri Bu modeliň esasy elementleri gaty düşnüklidir: milli bähbitler we daşary ýurt basyşlary ileri tutulmalydyr, çeşmeler döwleti berkitmäge hyzmat etmelidir, energiýa howpsuzlyk bilen gönüden-göni baglanyşykly bolmaly hyzmatdaşlyk özara bähbitlere we infrastruktura baglylyga esaslanmalydyr. Sözümiň ahyrynda, bu çykyşyň diňe bir nebit we gaz barada däl-de, eýsem Azerbaýjanyň global energiýa arhitekturasyndaky orny, şeýle hem strategiki pozisiýasy we täze dünýä tertibinde durnuklylygy barada bolandygyny bellemek bolar "-diýdi 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir