Эмне үчүн Арктика дарыялары дат кызгылт сары болуп жатат

Жаңы изилдөө бул көрүнүш миңдеген жылдар бою тоңуп калган жер катмары болгон түбөлүк тоңдун эриши менен түздөн-түз байланышта экенин көрсөттү. Арктикалык температуранын жогорулашы менен бул тоңгон топурак эрип, темир жана башка заттарды дарыяларга жана сууларга бөлүп чыгарат Окумуштуулар Алясканын Брукс тоо кыркаларында жабыркаган суу жолдорун изилдеп, дат түстүү булгануунун артында эки башка процессти табышты Тоолуу аймактарда эриген жер пирит деп аталган минералды ачыкка чыгарат. Пирит сууга жана абага тийгенде талкаланып, темир, күкүрт жана башка металлдарды бөлүп чыгарат. Темир акыры кычкылданып, дат сымал бөлүкчөлөрдү жаратып, дарыяларга өзгөчө кызгылт сары түс берет Төмөнкү саздак аймактарда башкача процесс жүрүп жатат. Түбөлүк тоңдун эриши менен саздак жерлер кеңейип, топурак сууга батып, кычкылтек аз болуп калат. Бул чөйрөлөрдөгү микроорганизмдер топурактагы темирди эриген формага айландырышат, ал жакын жердеги агындарга ташылат. Темирге бай суу бетине жетип, кычкылтек менен аралашкандан кийин, жабыркаган дарыяларда көрүнгөн дат баскан бөлүкчөлөрдү пайда кылат Изилдөөчүлөрдүн айтымында, бул эки механизм эмне үчүн кызгылт сары суу жолдорунун түндүк Алясканын чоң аймактарында, айрыкча түбөлүк тоң тез эрип жаткан аймактарда пайда болгонун түшүндүрөт Изилдөө ошондой эле окумуштууларга келечектеги булганууну болжолдоого жардам бере турган кечиктирилген эффектти аныктады. Бир жайда бөлүнүп чыккан темир кийинки жылы дарыяларга жуунганга чейин жер астында калып калышы мүмкүн. Жердин температурасынын узак мөөнөттүү рекорддорун суунун химиялык маалыматтары менен салыштырып, изилдөөчүлөр топурактын температурасынын жогорулашы дарыялардын абалынын начарлашынын алдын ала эскертүүчү белгиси катары кызмат кылаарын аныкташкан айлана-чөйрөгө тийгизген таасири олуттуу болушу мүмкүн. Майда темир бөлүкчөлөрү сууда 100 километрден ашык кармалып, суунун тунуктугун азайтып, балырларды каптап, курт-кумурскалардын популяциясын бузуп, балык гилектерине зыян келтирет Окумуштууларды өзгөчө Аляскадагы жана коңшу Канададагы лосось балыгы тынчсыздандырууда. Балыктар урук чачуу үчүн дарыянын таза нугуна жана жашоонун алгачкы этабында дени сак суу азыктарына көз каранды Окумуштуулар көйгөй Аляска менен эле чектелбей калышы мүмкүн экенин эскертишет. Түбөлүк тоңдун жана металлга бай тектердин эриген окшош айкалыштары дүйнөнүн башка бөлүктөрүндө, анын ичинде Канаданын түндүгүндө, Анд жана Альпы тоолорунда да бар. Далилдер салыштырууга боло турган өзгөрүүлөр Орусияда болуп жатканын көрсөтүп турат Буга чейин Kazinform маалымат агенттиги Вегенер институтунун изилдөөчүлөрү Антарктидада белгисиз арал тапканын кабарлаган