WEF: Ормуз кысыгы дүйнөлүк экономика үчүн жаңы коркунуч катары пайда болууда

2026-жылдын башында үстөмдүк кылган этият оптимизм Ирандын катышуусундагы чыр-чатактын күчөшүнө байланыштуу кооптонууну күчөттү. Башкы экономисттердин 89% жакынкы 12 ай ичинде дүйнөлүк экономиканын өсүшү начарлайт деп күтүшсө, 21%ы олуттуу начарлоону болжолдошот Өзгөчө тынчсыздануу кризиске чейин дүйнөлүк деңиз жүк ташууларынын 10%га жакынын аткарган Ормуз кысыгынын жабылышына байланыштуу Докладдын авторлору "башкы экономисттер Ормуз кысыгынын учурдагы жабылуу мөөнөтүн 2025-жылдагы тарифтик баш аламандыктын таасиринен бир топ жогору коюшканын баса белгилешет. Статус өзгөрүүсүз калса, глобалдык экономикага тийгизген таасири COVID-19 пандемиясынын учурунда акыркы жолу байкалган деңгээлге жакындашы күтүлүүдө" Аймактын энергетикалык инфраструктурасына болгон иш таштоолор буга чейин мунай, суюлтулган газ жана жер семирткичтер менен камсыздоону үзгүлтүккө учураткан. Ушундай шартта Brent мунайынын баасы убактылуу бир баррелине 125 доллардан ашты Кризис инфляцияны тездетип, дүйнө жүзү боюнча чыгымдарды көбөйтөт деп күтүлүүдө. Респонденттердин дээрлик 94% келерки жылы инфляциялык басымдын күчөшүн күтүшөт, бул биринчи кезекте энергетикага жана азык-түлүккө баалардын өсүшүнө байланыштуу "Дүйнө жүзү боюнча үй чарбаларынын керектөөсүндө энергиянын жана азык-түлүктүн олуттуу үлүшүн түзгөндүктөн, бул категориялардагы баанын өсүшү дүйнөлүк инфляциянын жогорулашына алып келиши мүмкүн" деп айтылат докладда Энергетика жана сырье тармагы кризистин оорчулугун көтөрүүдө. Алардан кийин логистика жана транспорт келе жатат, алар белгиленген жеткирүү жолдорунда чоң үзгүлтүккө учурашкан. Туризм, авиация жана коргонуу өнөр жайы да олуттуу кысымга кабылууда Отчет ошондой эле дүйнөлүк азык-түлүк рынокторуна коркунучтарды баса белгилейт. Жаңжалга чейин жер семирткичтердин эл аралык соодасынын 30%га чейинкиси Ормуз кысыгы аркылуу өткөн. Күкүрт, аммиак жана башка негизги компоненттер менен камсыздоонун үзгүлтүккө учурашы жер семирткичтердин баасын жогорулатып жиберди. Жылдын экинчи жарымында бул айыл чарба өсүмдүктөрүнүн түшүмдүүлүгүнө терс таасирин тийгизип, азык-түлүк инфляциясын күчөтүшү мүмкүн Аймактык божомолдор бирдей эмес бойдон калууда. Эң туруктуу көз караштар Индияда, АКШда жана Кытайда байкалууда, ал эми Европа энергетикалык шоктун шартында стагфляция коркунучуна дуушар болууда Жакынкы Чыгышта жана Түндүк Африкада күтүүлөрдүн эң кескин начарлашы байкалган, аларда экономисттер өсүш жайыраак, алсызданган эмгек рыноктору жана инфляциялык басымдын жогорулашы болжолдонууда Борбордук Азия салыштырмалуу жагымдуу перспективаларды сактап калууда, респонденттердин дээрлик төрттөн үчү келерки жылы орточо же күчтүү экономикалык өсүштү күтүүдө. Бирок инфляция региондогу негизги тобокелдиктердин бири бойдон калууда Экономикалык чөйрөнүн начарлашына карабастан, жасалма интеллект оптимизмдин бир нече булактарынын бири бойдон калууда. Докладда белгиленгендей, "AI башка татаал экономикалык көз карашта жаркыраган чекит бойдон калууда, респонденттер маалыматтык технологиялар, санариптик байланыш, каржы кызматтары жана билим берүү тармагында эң күчтүү жетишкендиктерди күтүшөт" Респонденттердин 90%дан ашыгы AI кабыл алуу кийинки 12 айдын ичинде кеңейет деп күтүшөт Ошол эле учурда, AI башкарган өндүрүмдүүлүктүн жогорулашына байланыштуу күтүүлөр кыйла токтоо болуп калды. Экономисттер мурда тез жана кеңири таасир этет деп күтүшсө, азыр көптөр технологиянын толук потенциалын ишке ашыруу инфраструктурага, жумушчу күчүн окутууга жана бизнес процесстерин модернизациялоого көбүрөөк убакытты жана кошумча инвестицияларды талап кылат деп эсептешет Геосаясий белгисиздик күчөп турган шартта, трансулуттук компаниялар да стратегияларын кайра карап чыгууда. АКШ, Индия жана Түштүк-Чыгыш Азия кийинки 12 айдын ичинде бизнес үчүн эң жагымдуу багыт катары аныкталган. Европа жөнгө салуучу туруктуулуктан жана күчтүү керектөөчүлөрдүн сатып алуу жөндөмдүүлүгүнөн пайда көрүүнү улантууда, ал эми Кытайдын жагымдуулугу катуу атаандаштык жана төмөнкү киреше маржалары менен чектелген Докладда глобалдык экономика күчөгөн белгисиздик мезгилине кирип бара жатканы, анда геосаясий конфликттер, инфляциялык басымдар жана глобалдык жеткирүү чынжырларынын реструктуризациясы экономикалык өсүшкө бир нече ай мурун күтүлгөндөн алда канча көбүрөөк таасир этет деген жыйынтыкка келет Буга чейин Kazinform маалымат агенттиги Жогорку Евразиялык экономикалык кеңеш ЕАЭБ менен Тунистин ортосундагы эркин соода келишими боюнча сүйлөшүүлөрдү баштоону жактырганын жана жасалма интеллект технологияларын жоопкерчиликтүү өнүктүрүү боюнча биргелешкен билдирүүнү жактырганын билдирген