Өзбекстанда 4000 жылдык хирургиялык операциянын издери табылды - Аркеофили

Археологиялык объекттин аймагынан - Өзбекстандын Сурхандарья облусундагы Ооганстан менен чектеш жерде жайгашкан байыркы Жаркутан конушунда археологдор эки бала болгон көмүлгөн жерди табышты. Алардын бири болжол менен 5 жашында, экинчиси 3 жашында каза болгон, деп айтылат Түркиядагы беделдүү археологиялык басылмалардын бири Аркеофили тарабынан жарыяланган илимий макалада Жашы болжол менен 4 миң жыл болгон эң улуу баланын баш сөөгү илимпоздордун өзгөчө көңүлүн бурган. Анда байыркы хирургиялык операциянын - трефинациянын издери бар, ал алардын ою боюнча таштан же сөөктөн жасалган жөнөкөй шаймандар менен жасалган Окумуштуулар байыркы убакта трепанацияны түрдүү элдер жүргүзүшкөнүн айтышат. Алар катуу баш ооруну, эпилепсияны, жаракаттарды же жүрүм-турумдун бузулушун дарылоодо колдонулушу мүмкүн деп эсептешет. Ошол эле учурда алар миңдеген жылдар мурун дарылоо көбүнчө ырым-жырым менен тыгыз байланышта болгонун белгилешет, ошондуктан операция медициналык гана эмес, ритуалдык мааниге да ээ болушу мүмкүн Окумуштуулар бул табылганы Борбордук Азияда байыркы хирургиянын бар экендигинин маанилүү далилдеринин бири деп аташат. Аны Өзбекстан менен Италиянын окумуштууларынан турган эл аралык изилдөөчүлөр тобу ачкан. Эксперттердин айтымында, баш сөөгү биздин заманга чейинки 3-миң жылдыктын аягына таандык жана Оксус цивилизациясы деп аталган Бактрия-Маргиана археологиялык комплексинин дооруна таандык. Бул маданият Борбордук Азияда болжол менен биздин заманга чейинки 2500-1500-жылдары болгон жана азыркы Түркмөнстан, Өзбекстан, Афганистан, Тажикстан жана түндүк-чыгыш Ирандын аймактарын камтыган Казуу иштеринин жетекчиси, Италиянын Саленто университетинен археолог Энрико Аскалоне бул табылга мындан 4 миң жыл мурда Борбор Азияда медициналык билимдин жана көндүмдөрдүн жогорку деңгээлинен кабар берерин баса белгиледи "Жаркутан бизди таң калтырууну улантууда. Мындан 4 миң жыл мурун Орто Азияда балага жасалган краниотомия чындап эле укмуш. Бул кечээ эле ойго келбеген нерсе. Бүгүн биздин архивде", - дейт ал Изилдөөчүлөрдүн айтымында, бул табылга илим үчүн байыркы коомдордо медицина кантип өнүккөн, мындай татаал операцияларды кимдер жана кандай себептер менен жасаган деген жаңы суроолорду жаратууда "Бул тармактагы "эксперттердин" кайсы тобу мындай кийлигишүүнү жасай алмак? Мындай операция үчүн кандай анатомиялык жана хирургиялык билим керек? Анан эмне үчүн беш жашар бала?" — деп сурайт археолог Энрико Аскалон Azattyk Asia © 2026 RFE/RL, Inc. | Бардык укуктар корголгон