Кыргызстандын элчиси: Зангезур коридорунун ачылышы менен жүк ташуулардын көбөйүшүнө даяр болушубуз керек - МАЕК

Кыргыз Республикасынын Азербайжандагы элчиси Максат Мамиткановдун АПАга берген маеги Кыргызстан менен Азербайжандын максаттары жана милдеттери көптөгөн платформаларда дал келет — Акыркы жылдары Азербайжан менен Кыргызстандын ортосундагы экономикалык жана саясий мамилелер кандай өнүгүп жатат? — Азербайжан менен Кыргызстандын ортосундагы саясий мамилелер эң жогорку деңгээлде колдоого алынып, бул мамилелер келечекте ырааттуу өнүгүүгө багытталган. Ага биздин президенттер чоң маани беришет. Муну Кыргызстандын Президенти Садир Нургожоевич Жапаров мырзанын Азербайжанга байма-бай иш сапарлары тастыктап турат. Биздин стратегиялык өнөктөштүгүбүздүн тамыры терең, келечеги кең. Кыргызстан дагы, Азербайжан дагы мамилени өнүктүрүүгө кызыкдар. Айрыкча, акыркы мезгилдеги жогорку деңгээлдеги байланыштар биздин максаттарыбыз жана милдеттерибиз көптөгөн платформаларда дал келерин көрсөтүп турат. Бул кадамдар жакшырат Ушуга байланыштуу айта кетейин, быйыл биз Азербайжандын Президенти Ильхам Алиевдин Кыргызстанга мамлекеттик сапарын күтүп жатабыз. Президент Илхам Алиевдин Кыргызстанга болгон жооп сапары биз үчүн маанилүү окуя. Сапарга карата кылдат даярдыктар көрүлүүдө. Сапардын алкагында мамлекет башчыларынын деңгээлинде Мамлекеттер аралык кеңештин жыйыны өткөрүлүшү күтүлүүдө. Азербайжандын президентинин сапарынан саясий, экономикалык жана башка мамилелердин мындан аркы өнүгүшүн күтөбүз Ошондой эле, Кыргызстан менен Азербайжандын ортосундагы мамилелерди өнүктүрүү тууралуу сөз болгондо, Мамлекеттер аралык кеңештин алкагында эки өлкөнүн өкмөттөрүнүн ортосунда 2024-2029-жылдарга кызматташтык программасына кол коюлганын белгилей кетүү керек. Бул программанын алкагында тараптар ар түрдүү багыттагы мамилелерди өнүктүрүү боюнча пландуу иштерди жүргүзүүдө. Программанын структурасында 14 маанилүү багыт аныкталган. Алар экономика, социалдык турмуш, билим берүү жана партияларга тиешелүү башка тармактарды камтыйт. Ошентип, биздин өнүгүүбүз президенттердин да, өкмөттөрдүн деңгээлинде да системалуу жана пландуу Кыргызстанда өндүрүлгөн килем Карабакты реконструкциялоого жана модернизациялоого колдоо көрсөтүүнүн алкагында Азербайжанга жөнөтүлгөн экспорттук продукцияга айланат — Бул эки тараптуу программаларды ишке ашырууда Азербайжан-Кыргыз өнүктүрүү фондунун ролун кандай баалайсыз? Фонддун линиясы кандай долбоорлорду каржылайт? — Азербайжан-Кыргыз өнүктүрүү фондун динамикалуу өнүгүп жаткан жана өлкөлөрүбүздүн ортосундагы программаларды ишке ашырууга колдоо көрсөткөн эффективдүү каржы институту деп атоого болот. Фонддун капитализациясын 100 миллион АКШ долларына жеткиргени үчүн президент Илхам Алиев менен Азербайжанга ыраазычылык билдиребиз. Мунун аркасында 2025-жылы Фонд тарабынан жалпы суммасы 17,8 млн АКШ долларын түзгөн 6 долбоор каржыланган Фонд Ысык-Көл жана Ош облустарында эки кичи ГЭСтин курулушун, «Менин үйүм 2021-2026» мамлекеттик турак-жай программасынын алкагында социалдык үйлөрдүн курулушун, Ош шаарында заманбап медициналык кардиоборбордун курулушун, «Бишкек» эркин экономикалык аймагынын аймагында килем өндүрүшүнүн курулушун, Чүй облусунда заманбап фабриканын курулушун каржылайт Бул долбоорлор Кыргызстанда жумуш орундарын түзүп гана тим болбостон, өлкөнүн экспорттук өндүрүш потенциалын да колдоого алат. Тактап айтканда, Бишкек АЭАдагы жабууну чыгаруучу заводду айткым келет. Менин билишимче, максат Карабахтын бул продукцияга болгон суроо-талапты канааттандыруу. Ошентип, Азербайжандын каржылык колдоосу менен Кыргызстанда өндүрүлгөн килем Карабакты реконструкциялоо жана модернизациялоону колдоонун алкагында Азербайжанга жөнөтүлгөн экспорттук продукцияга айланат Ошондой эле Кыргызстандын бошотулган аймактарды калыбына келтирүүгө көрсөткөн колдоосунун алкагында өткөн жылы Агдам районунун Хыдырлы айылында Кыргызстан тарабынан курулган Айкөл Манас атындагы толук орто мектеп пайдаланууга берилди. Бул мектеп биздин бир туугандык мамилелерибиздин чыңдалышынын жана өнүгүүсүнүн конкреттүү кадамдар, иш-чаралар жана долбоорлор менен тастыкталган көрсөткүчтөрүнүн бири болуп саналат Кыргызстан Азербайжанга Бакудагы кеме куруучу кеме курууга колдоо көрсөтүү өтүнүчү менен кайрылды — Эки өлкөнүн кызматташтыгын мындан ары чыңдоо боюнча кандай конкреттүү пландар бар? — Азербайжан менен Кыргызстандын ортосундагы экономикалык кызматташтыктын келечектеги өнүгүүсү тууралуу айта турган болсок, биз Азербайжандын өкмөтүнө кайрылып, башка ресурстардын жана мүмкүнчүлүктөрдүн эсебинен Азербайжан-Кыргыз өнүктүрүү фондунун алкагында айрым инвестициялык долбоорлорду максаттуу, пилоттук каржылоо мүмкүнчүлүгүн карап чыгууну сунуштаганыбызды белгилей кетейин Былтыр декабрда Азербайжан-Кыргызстан өкмөттөр аралык Комиссиянын кезектеги заседаниеси болуп етту. Соода-экономикалык, логистика, транспорт жана башка мамилелерди чыңдоого кызыкдар болгон бир катар министрликтердин жана мекемелердин жетекчилеринен турган биздин делегация Бакуга келди. Жолугушуунун алкагында, маселен, кыргыз тарап келечектеги жүктөрдү ташуу жана жеткирүү үчүн Баку кеме куруучу заводунда кеме курууга колдоо көрсөтүү мүмкүнчүлүгүн карап чыгуу өтүнүчү менен Азербайжанга кайрылды Учурда Азербайжандын AZAL улуттук авиакомпаниясы менен Бакудан Ысык-Көлгө түз сезондук чартердик каттамдарды уюштуруу боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатабыз — Эмне жөнүндө болуп жатат? — Кыргызстанда былтыртан бери эң чоң жана эң дымактуу транспорттук долбоор “Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан” темир жолунун курулушу башталды. Бул жол Кытайдан Европага Кыргызстан жана Өзбекстан аркылуу Түркмөнстанга, андан ары Каспий деңизине жүк ташуу үчүн кошумча жана эң кыска жолду түзөт. Биздин транспорттук каттамдар кеңейет. Зангезур коридорун ишке ашыруу мүмкүнчүлүгүн эске алуу менен, Каспий жана Борбордук Азия аркылуу жүк ташуу Азербайжандын порттору аркылуу ишке ашат, бул дагы мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтет. Биз бугунку кунде жук ташуулардын кебейбестен кебейушуне даяр болушубуз керек. Бул долбоорлорду талкуулоонун алкагында кемелерди биргелешип куруу, бул иштерди биргелешип каржылоо, ошондой эле биргелешкен пароходствону түзүү мүмкүнчүлүктөрү каралууда. Бул демилгелер колдоого алынса, Азербайжанга абдан ыраазы болобуз Соода тармагында биз азыр продукциянын номенклатурасын жана поставкаларды кебейтуу боюнча иштерди жургузуп жатабыз. Ишкер чөйрөлөр жана жигердүү ишкерлер пландарын ишке ашыруунун эң натыйжалуу жана кыска жолдорун табышы үчүн биздин өкмөт Азербайжан менен Кыргызстандын ортосунда Ишкерлер кеңешин түзүү демилгесин көтөрдү. Мамлекеттик деңгээлде биз бул үчүн тиешелүү мүмкүнчүлүктөрдү түзүп, өз ара сооданын өсүшүнө дем берип жатабыз Туризм тармагы дүйнөлүк масштабда дүйнөлүк экономиканы өнүктүрүүнүн негизги кыймылдаткыч күчтөрүнүн бири болуп саналат. Кыргызстан дагы, Азербайжан дагы туристтик мүмкүнчүлүктөрдү өнүктүрүүгө кызыкдар. Азербайжанда туризмди модернизациялоо жана өнүктүрүү тажрыйбасы Кыргызстан үчүн абдан пайдалуу. Биздин мамлекеттик мекемелер жана жеке туристтик компаниялар бул оң тажрыйбаны Кыргызстанда ишке ашыруу үчүн өздөштүрө алат деп ишенебиз. Кыргызстанда туризмди тийиштүү деңгээлге чыгаруу үчүн атайын агенттик түзүлдү. Президентибиз бул институттун алдына туризмди экономикабыздын олуттуу бөлүгүнө айландыруу милдетин койду Туристтик мүмкүнчүлүктөрдү өнүктүрүүнүн алкагында Азербайжан учактарынын Кыргызстанга учуу жыштыгын көбөйтүү боюнча сүйлөшүүлөрдү улантып жатабыз. Биз жумасына бир рейс менен баштадык, азыр үч каттамга жеттик, бирок ушуну менен токтоп калбашыбыз керек. Учурда биз Азербайжандын улуттук AZAL авиакомпаниясы менен Бакудан Ысык-Көлгө түз сезондук чартердик каттамдарды уюштуруу боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатабыз. Эгерде Азербайжандан жана башка өлкөлөрдөн келген туристтер үчүн ушундай түз каттамдарды уюштура алсак, бул бир жагынан көл жээгиндеги туристтик кластердин өнүгүшүнө көмөк көрсөтсө, экинчи жагынан Азербайжан тарабынан курулуп, быйыл ачыла турган мейманкананын тезирээк калыптанышына жана өнүгүшүнө пайдалуу болот Учурда биздин авиакомпаниялар жана аэропорттор транзиттик каражаттарды колдонууга колдоо көрсөтүүнү суранышууда. Кытайдын эбегейсиз туристтик потенциалы бар жана биз Кытайдан Кыргызстанга учкан туристтер Азербайжанга жана андан ары башка багыттарга ыңгайлуу транзит менен өтүшүн каалайбыз — Кыргызстандын “Борбордук Азия – Азербайжан” Транскаспий жашыл энергетика коридору долбооруна кошулуу келечегин кандай баалайсыз? — Азербайжан Казакстан жана Өзбекстан менен биргеликте ишке ашырып жаткан жашыл коридор долбооруна Кыргызстан оң көз карашта. Биз бул долбоорго кирүү мүмкүнчүлүктөрүн билгибиз келет деп билдиргенбиз. Бул долбоорго кирүүнүн варианттарын мыйзамдык жактан да, институттук жактан да карап чыгып, Кыргызстан аны ишке ашырууга кандай катыша аларын аныкташыбыз керек — Кыргызстан Азербайжан менен космос тармагында кызматташууга кызыкдар экенин билдирди. Учурда бул багытта консультациялар кайсы этапта жүрүп жатат? — Космос тармагындагы компетенцияларыбызды өнүктүрүү үчүн Азербайжандан жардам сураганбыз. Азербайжандын, өзгөчө “Азеркосмостун” тажрыйбасы Кыргызстанда аэрокосмостук мүмкүнчүлүктөрдү пайдалануу үчүн ушундай эле жогорку технологиялык инфраструктураны түзүү үчүн абдан пайдалуу. бул пайдалуу болот. Менимче, Азербайжандын тажрыйбасы талап кылынган жана биз үчүн пайдалуу дагы көп тармактар ​​бар. Биз өз ара аракетибизди кеңейтүүгө жана биздин мүмкүнчүлүктөрдү, бир туугандыктын жана достуктун негиздерин чыңдоого бир туугандык колдоо көрсөтүүгө багытталган Кыргыз президентинин WUF13 визитине даярдыктар көрүлүүдө — Май айында Бакуда өтө турган 13-Бүткүл дүйнөлүк шаарды өнүктүрүү форумунда (WUF13) Кыргызстан кандай деңгээлде өкүлдүк кылат? — Кыргыз тарап катышуу эң жогорку деңгээлде болорун буга чейин эле билдирген. Учурда президенттин бул форумга келишине даярдыктар көрүлүүдө. Бул аянтча биздин өлкө үчүн маанилүү, анткени Кыргызстан акыркы беш жылдыктагы реформалардын натыйжасында ири экономикалык өзгөрүүлөрдү жана массалык курулуш бумын башынан өткөрүп жатат. Курулуш тармагы рекорддорду жаңылоодо. Өлкөдө жумушчу күчү, арматура, цемент жетишсиз. Биздин өлкө заманбап урбанизм, архитектура, эски шаарларды заманбап реалдуулукка ылайык жаңылоо, өзгөчө экология, жарандардын өмүрүн жана ден соолугун коргоо жаатындагы эл аралык тажрыйбаны колдонууга кызыкдар. Ошондуктан Бакудагы форум биз үчүн абдан маанилүү Аскердик тармактагы кызматташтык мындан ары да ырааттуу өнүгө берет — Мамлекеттер ортосундагы аскердик-техникалык кызматташтык жаатындагы абал кандай? — Учурда тиешелүү иштерди жүргүзүүгө ыйгарым укуктуу министрликтерибиздин ортосундагы байланыштын алкагында аскердик-техникалык кызматташтык жүргүзүлүүдө. Коргоо министрибиздин өткөн жылдын ноябрь айында Бакуда өткөн Жеңиш парадына катышуусу бул багытта кызматташуубуз тыгыз өнүгө турганын далилдейт. Бул Кыргызстандын аскерий тармактагы кызматташтыкты мындан ары өнүктүрүүгө канчалык кызыкдар экенин көрсөтүп турат. Бул багыттагы кызматташтык мындан ары да ырааттуу өнүгө берет — Түрк мамлекеттеринин уюмундагы Кыргызстандын ролуна кандай баа бересиз? Келечекте бул уюмдун алкагында кандай жаңы демилгелер, долбоорлор күтүлүүдө? — Түрк мамлекеттеринин уюмуна мүчө болгон Кыргызстандын бул платформада ишке ашыруу үчүн өзүнүн максаттары жана милдеттери бар. Биз үчүн негизги маселе – экономикалык, маданий-гуманитардык жана социалдык мүмкүнчүлүктөрдү өнүктүрүү. Кыргызстан бул альянстын алкагында бардык артыкчылыктарды максималдуу түрдө пайдаланууга ниеттенүүдө Кыргызстан көптөгөн демилгелер менен чыгууда. Мындан бир нече убакыт мурда Баку ТДТга муче болгон елкелердун екмет башчыларын/ вице-президенттерин кабыл алды. Бул демилге Кыргызстандан чыкты: максат – уюмдун ичинде кошумча аянтча түзүү. Өкмөт башчыларынын/вице-президенттердин биринчи жолугушуусу Бишкекте, экинчи жолугушуусу буга чейин Бакуда өткөн. Биз бул демилгени колдогон бардык мүчө мамлекеттерге ыраазычылык билдиребиз. Бул платформа тынымсыз өнүгүп жатат жана бул биздин демилгелерибиздин жана биргелешкен долбоорлорубуздун алга жылышына дагы да түрткү берет деп ишенебиз ТДТнын алкагында аскердик кызматташтык жөнүндө айтууга али эрте — Аскердик кызматташуу жаатында Түрк мамлекеттер уюмунун перспективасын кандай көрөсүз? — Уюмдун уюштуруу документтеринде аскердик кызматташуу каралган эмес. Ошондуктан, юридикалык көз караштан алганда, ТДТнын алкагында аскердик кызматташуу жөнүндө айтууга али эрте. Бирок Кыргызстандын Азербайжан жана ТДТга кирген бардык өлкөлөр менен эки тараптуу мамилелери абдан жакшы. Келечекте аскердик мекемелердин ортосундагы мамилелердин ырааттуу өнүгүшү кызматташтыктын деңгээлин жогорулатууга мүмкүнчүлүктөрдү түзөт деп ойлойм. Бирок бул тууралуу айтууга али эрте — Өкмөтүңүздөгү акыркы кадрдык өзгөрүүлөрдү, анын себептерин жана өлкөнүн саясий турмушуна тийгизген таасирин кандай баалайсыз? — Акыркы кадрдык өзгөрүүлөрдү мамлекеттик институттардын мындан ары да чыңдалышы катары мүнөздөсө болот. Мамлекет жеке адамдарга көз каранды болбошу керек. Мекемелер туруктуу иштеп, милдеттерин так аткарууга тийиш. 2020-жылы мамлекеттин стабилдүүлүгүн коргой турган саясий мамыларды түзүү үчүн конституциялык реформа жүргүздүк. Президенттик башкаруу формасына кайтуу так, эч кандай саясий катаклизм институттардын туруктуулугуна таасирин тийгизбеши үчүн багытталган. Көрүнүп тургандай, бүгүнкү күндө бардык мамлекеттик институттар туруктуу иштеп жатат. Кадрларды пландуу жаңылоо жүрүп жатат. Президент, өкмөт, эл өлкөгө амбициялуу пландарды түзүп жаткандыктан жаңы лидерлер келип жатат. Аларды ишке ашыруу үчүн мезгилдин реалдуулугуна жараша жетекчилер керек. Бул үчүн Президенттин бардык ыйгарым укуктары бар жана ал бул ыйгарым укуктарды Конституцияга толук ылайык колдонот. Өлкөдө болуп жаткан окуялардын баары биздин мамлекеттик түзүлүшүбүздүн туруктуулугунун көрсөткүчү — Кыргызстан менен Тажикстандын ортосундагы чек ара чатагын жөнгө салуу боюнча кандай кадамдар жасалууда натыйжаларды берди жана ал маселенин толук чечилишине алып келдиби? — Борбор Азияда тынчтык, бакубатчылык жана гүлдөп өнүгүү мейкиндиги түзүлгөндүгүнүн далили катары Кыргызстан, Тажикстан жана Өзбекстандын президенттери үч өлкөнүн чек аралары кошулган жерде достук жана тынчтык эстелигин ачкандыгын айтсак болот. Учурда бардык чек ара маселелери чечилип, мамилелерди өнүктүрүүнүн кийинки этабына өтүп жатабыз. Тынчтык орноду, биз экономика, маданият жана элдердин турмушунун башка чейрелеру аркылуу кызматташтыкты, ез ара аракеттенууну жана бир туугандык мамилелерди чыгармачылык менен жана ырааттуу енуктурууде Биз тоолуу өлкөлөрбүз. Биздин мөңгүлөр Борбор Азиянын дээрлик бардык дарыяларын түзөт жана алар адамдарга гана эмес, өлкөлөргө, экономикаларга да жашоо тартуулайт. Бүткүл аймактын жашоо активдүүлүгү, тынчтыгы жана гүлдөп-өнүгүшү биздин суу ресурстарыбыздан көз каранды. Бүгүнкү күндө биздин өлкөлөрдүн ортосунда суу ресурстарын коргоо жана аларды Борбордук Азиянын бардык өлкөлөрүнүн жана элдеринин жыргалчылыгы үчүн максималдуу натыйжалуу пайдалануу боюнча бирдиктүү саясатты илгерилетүү багытында интенсивдүү иштер жүргүзүлүүдө. Ушуга байланыштуу биз Камбар-Ата ЖЭМ-1 долбоорун ишке ашырууну баштадык, ал суу чарба тармагында туруктуулуктун көбүрөөк резервин түзөт. Долбоор Нарын дарыясынын, андан кийин Сырдарыядагы суунун агымын жыл бою жөнгө салууну камсыз кылат. Кыргызстан, Казакстан жана Өзбекстан биргелешип ишке ашырып жаткан бул долбоор биздин өлкөлөр татаал маселелерди бир туугандыктын, жакшы коңшулаштыктын жана достуктун шартында биргелешип чечип жатканын көрсөтүп турат — Акырында эмне айткыңыз келет? — Учурдан пайдаланып сиздерге билдиргим келет: биз Баку шаарында толук кандуу элчиликтин имаратын куруу үчүн жер тилкесин бөлүп берүү боюнча Азербайжандын өкмөтүнө арыз менен кайрылганбыз. Тийиштүү имараттары жана объектилери бар элчиликти куруу ниетибиз эки өлкөнүн ортосундагы кызматташтыкты кеңейтүүгө жана тереңдетүүгө кызыкдар экенибизди далилдейт жана маселе оң жагына чечилет деп ишенебиз