Зехрады Гусейновтың Елчибеге қарсы көтерілісі - Оқиға 33 жыл бұрын

Бүгін 1993 жылы болған «4 маусым Зебрад Гусейнов көтерілісіне» 33 жыл толып отыр Modern.az сайты «4 маусымдағы оқиғаның» әлі де жылдар бойы талқыға түсіп жатқанын хабарлайды. 1993 жылы 4 маусымда Гянджада Әзірбайжан армиясының сол кездегі корпус командирі полковник Сурат Гусейнов басқарған әскери күштер мен үкімет әскерлері арасында қарулы қақтығыс болды. Сол кездегі корпус командирі Сұрат Гусейнов бақылауындағы №709 әскери бөлімді қарусыздандыруға қатысты үкімет жүргізген операция сәтсіз аяқталды. Белгілі оқиға салдарынан көтерілісшілер мен үкімет күштері арасындағы қақтығыста барлығы 35 адам қаза тапты. Тарихта «Ганджа оқиғасы» деген атпен қалған 4 маусым оқиғасы Әзірбайжандағы Эльчибей үкіметінің құлауымен аяқталды. Сурат Гусейнов Әзірбайжан армиясының корпус командирі болумен қатар, президенттің төтенше өкілетті өкілі болды. 1992 жылдың маусым-қазан айларында Қарабақтағы сәтті әскери қимылдардан кейін оған Әзірбайжанның Ұлттық Қаһарманы атағы берілді. Осыған байланысты Елбасы 1992 жылғы 9 қазандағы жарлыққа қол қойды. 1993 жылдың ақпанында-ақ президент Абулфаз Эльчибей №709 әскери бөлімді жою туралы бұйрық шығарды. Алайда бұл бөлімге іс жүзінде жауапты болған Зехрады Гусейнов бұл бұйрықты орындаудан бас тартты. Ол жарлықта айтылғанға қайшы Евлах жүн комбинатының басшылығына бармай, Қалбажарды басып алғаннан кейін сол әскери бөлімді қалпына келтіруге президентті сендіре алды. Куәгерлердің айтуынша, Зехрады Гусейнов Елчибеге Қарабахтағы қолбасшылық өзіне берілмесе және №709 әскери бөлім қалпына келтірілмесе, армяндар Гянджаны басып алады деп айтқан. Президент бұл бұйрықты Гянджды қорғау және Зеридах Гусейновты залалсыздандыру мақсатында шығарды. Зебрад Гусейновтың жақын достарының бірі сол бөлімшенің командирі болып тағайындалды... Алайда, осы бұйрықтан бір ай өтпей Зебрад Гусейнов президентке жазбаша ультиматум жолдап, оны мойындамайтынын мәлімдеді... Президент No709 әскери бөлімнің басшылығын ауыстырып, оны Ағжабеди ауданына беру туралы жаңа бұйрық шығарды. Гянджада олар бұл бұйрықты орындаудан бас тартты, оның үстіне ол жерге келген құқық қорғау органдарының басшылары кепілге алынды. Куәгерлердің айтуынша, Президент гвардиясының қолбасшысы мен қаруларының «журналдарын» тапсырып, No709 әскери бөлімге оралғысы келген 18 сарбаз автобуста оқ атылған. Әзербайжанның сол кездегі қолданыстағы заңнамасы бойынша бұл билікті күшпен басып алу немесе ұстап қалу, яғни бір сөзбен айтқанда көтеріліс деп аталды. Әзірбайжан тарихында қара таңба болып қалған «4 маусым көтерілісінің» негізін қалаушы Сурат Гусейнов та бірнеше ауданды басып алуға кінәлі екені белгілі. Ол басқарған әскер бөлімдері Бакуге қарай шабуылға қосылып, өз позицияларын Ағдара бағытында орналастырады. Осыны шебер пайдаланған армян әскері 1993 жылы 7 шілдеде Агдара қаласы мен оның маңындағы ауылдарды қайта басып алды 1993 жылғы «4 маусым оқиғасы» салдарынан ел азамат соғысының алдында тұрғандықтан, жағдайдан шығу үшін Нахчыван Жоғарғы Мәжілісінің төрағасы Гейдар Әлиев Бакуге шақырылды. Осыдан кейін президент Елчибей өзінің туған ауылы – Калакиге қашады. Сөйтіп, С.Гұсейнов көтерілісі Халық майданы үкіметінің құлатуымен аяқталды. Сұрат Гусейновтың көтерілісі оның премьер-министр болып тағайындалуымен аяқталды. Оны 1993 жылы 30 маусымда Ұлттық Мәжіліс төрағасы және атқарушы президент Гейдар Әлиев премьер-министр етіп тағайындады. 1994 жылы 7 қазанда С.Гусейнов премьер-министр қызметінен босатылды. Ол Гейдар Әлиев билігіне қарсы мемлекеттік төңкеріс жасауға әрекеттенді. 1994 жылы 14 қазанда Милли Межлис С.Гусейновты қылмыстық жауапкершілікке тарту, қамауға алу және «Әзірбайжанның Ұлттық Қаһарманы» атағынан айыру туралы шешім қабылдады. Осыдан кейін С.Гусейнов Әзірбайжаннан қашып кеткен. Ол 1997 жылы Ресейде ұсталып, Бакуге жеткізілді, ал 1999 жылы ақпанда сот шешімімен өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 2004 жылы 17 наурызда президент Ильхам Әлиевтің рақымшылық туралы жарлығымен С.Гусейнов түрмеден босатылды С.Гусейнов түрмеден шыққаннан кейін шет мемлекеттерде кәсіпкерлік қызметпен айналысқан «Бүлікші полковник» атанған Сурат Гусейнов 2023 жылы 31 шілдеде Стамбулда емделіп жатқан ауруханада қайтыс болды