Самарқандта түркологияның сан ғасырлық мұрасы қайта жаңғырды

Түркі әлемінің ғылымы мен мәдениеті тарихында маңызды орын алған 1926 жылғы Баку түркология құрылтайының мұрасы жүз жылдан кейін Самарқандта қайта жаңғырды Түркі әлемінің рухани астанасы саналатын Самарқанд қаласында 5-6 маусым күндері Шараф Рашидов атындағы Самарқанд мемлекеттік университеті, Түрік тілі институты, Юнус Амре институты және Мармара университетінің ұйымдастыруымен түркология конгресі өткенін Modern.az хабарлайды. 1926 жылы Бакуде іргесі қаланған түркологиялық қозғалыстың ғылыми мұрасына баға беру және болашаққа ортақ жобаларды талқылау мақсатында түркі әлемінің түрлі елдерінен – Әзірбайжан, Түркия, Өзбекстан, Қазақстан, Қырғызстан, Түркіменстан, оның ішінде Солтүстік Македониядан келген ғалымдар мен зерттеушілер бас қосты. Съезд аясында түркологияның қазіргі заманғы зерттеулері, ортақ әліпби мәселелері, түркі халықтарының тарихи байланыстары, мәдени мұраларды қорғау мәселелері талқыланды Конгресске Әзірбайжаннан басқа ғалымдармен қатар Баку Славян университетінің Балқантану кафедрасының меңгерушісі, доцент, филология ғылымдарының докторы Нұрлана Гасимли Мұстафаева да қатысты. Оның «Бірінші Баку түркология конгресі мұрасындағы балқан түркологиясы» атты баяндамасы қатысушылар тарапынан үлкен қызығушылықпен қабылданды доц. Нұрлана Ғасимли Мұстафаева өз сөзінде 1926 жылғы Баку түркология конгресінің түркі әлемінің ортақ ғылыми жадын қалыптастырудағы тарихи рөліне талдау жасады. Ол конгрестің екі көрнекті өкілі неміс түркологы Теодор Мензель мен түрік әдебиеттану ғылымының негізін салушылардың бірі Мехмед Фуад Көпрүлү арасында өткен әдіснамалық пікірталастарға назар аударды. Баяндамашы бұл ғылыми полемиканың түркітану ғылымының дамуы тұрғысынан ғана емес, түркі әлемінің мәдени болмысын қалыптастыру тұрғысынан да маңызды екеніне тоқталды Балқан түрікшілдігінің түркі әлемінің ажырамас бөлігі екенін атап өткен Нұрлана Ғасимли Мұстафаева өз сөзінде Балқан географиясында түрік мәдени мұрасын сақтап, келешек ұрпаққа жеткізудің стратегиялық маңызы бар екенін жеткізді. Ол Балқандағы түрік тілі, әдебиеті және мәдени құндылықтары ғасырлар бойы ұлттық болмысты қорғаудың негізгі тіректерінің бірі болғанын атап өтті. Баяндамашы Солтүстік Македония, Косово, Болгария, Румыния және Батыс Фракиядағы түрік қауымдарының түрік әлемі мен Еуропа арасында маңызды мәдени көпір рөлін атқаратынын атап көрсетті Нұрлана Ғасимли Мұстафаева Балқан қалаларында қалыптасқан диуан әдебиеті, такка мәдениеті мен халық әдебиеті дәстүрлеріне тоқталып, Скопье, Манастир, Салоники және басқа да орталықтардың түрік мәдениеті тарихындағы маңызды орнын атап өтті. Ол түркі әлемінде ортақ әліпби, бірлескен білім беру бағдарламалары мен ғылыми ынтымақтастық жобаларын дамытудың маңыздылығына тоқталып, осыдан жүз жыл бұрын Бакуде алға қойылған бірлік идеясының бүгінде өзектілігін сақтап отырғанын жеткізді Доцент Нұрлана Ғасимли Мұстафаева конгрестің түркі әлемінің ортақ жадын сақтау және ұрпаққа аманат ету тұрғысынан үлкен маңызға ие екенін атап өтіп, «Бүгін біз ата-бабамыздың аяқталмаған өсиетін орындау үшін жиналдық. Осыдан жүз жыл бұрын Бакуде бастау алған ғылыми-мәдени бірлік идеясы бүгінде Балқан және Самар өңірінде түркітану мәселесіне ерекше көңіл бөлуде. жаңа тыныс – ұлы түркі әлемінің болашағы мен тұтастығы үшін маңызды мәселе». Конгресс аясында өткен кездесулерде түркі әлемінің ортақ мәдени және ғылыми құндылықтары, тіл бірлігі, білім саласындағы ынтымақтастық және мәдени мұраны қорғауға бағытталған тың бастамалар талқыланды. Шара соңында қатысушылар түркі әлеміндегі академиялық ынтымақтастықты одан әрі нығайту бағытында ортақ ұстанымды көрсетті Бірінші Баку түркология құрылтайының жүз жылдығына орай Самарқандта өткен бұл тарихи басқосу түркі әлемінің ортақ ғылыми және мәдени мұрасын сақтау, дамыту және болашақ ұрпаққа жеткізу жолындағы маңызды қадам ретінде бағаланды. Доцент Нұрлана Ғасимли Мұстафаеваның Балқан түріктерінің тарихи-мәдени мұраларына тоқталған баяндамасы съездің көрнекті баяндамаларының бірі болды