Андрей Чеботарев: Шекті мәндер туралы пікірталас БЖЗҚ активтерін басқару сапасы туралы пікірталаспен қатар жүруі керек

БЖЗҚ тәсілі – жасты, күтілетін өмір сүру ұзақтығын, болашақ жарналарды және инвестициялық кірісті ескере отырып – бүкіл әлем бойынша зейнетақы жүйелері қолданатын стандартты актуарлық әдістеме болып табылады. Бұл адамдарды ақшадан айыру үшін ойлап табылмаған. Ол өте нақты сұраққа жауап береді: 30-40 жылдан кейін қалыпты өмір сүруге жеткілікті зейнетақы алу үшін бүгінде қанша ақша жинау керек? Шынымды айтсам, сандар өте көп. 20 жастағылар үшін 6,6 миллион, ал 30 жастағылар үшін 10 миллионға жуық – бұл асыра сілтеу емес, бұл инфляция мен төлемдердің ұзақтығын есепке алатын математика Сондай-ақ оқыңыз: Зейнетақы алу үшін жеткіліктілік шегі қаншаға өсті? Пайызбен толық есептеу Халықтың сыны түсінікті: орташа жалақысы 300-350 мың теңгені құрайтын қазақстандықтардың көпшілігі қажетті жасқа дейін мұндай соманы физикалық тұрғыдан жинақтай алмайды. Бірақ бұл есеп әдісінің мәселесі емес, табыс деңгейі, сұр жұмыспен қамту және қордан ұзақ мерзімге шығу мәселесі. Егер 2021 жылдан бастап зейнетақы жинақтары қозғалмаған болса, онда инвесторлардың едәуір бөлігі қазір тағы бірнеше миллионға ие болар еді. Техника дұрыс анықтамалық нүктені көрсетеді. Көпшіліктің оған жете алмағаны – экономиканың диагнозы, сұранысты төмендетуге себеп емес Енді бәрін шешіп тастағысы келетіндер кейін түбі жалаңаш қалады. Және бұл қорқынышты оқиға емес, бұл нақты механизм. Егер 45 жасқа толған адам өзінің зейнетақы жинақтарын ипотекаға немесе жөндеу жұмыстарына алып, ал 65 жасында жинақсыз қалса, онда мемлекет оған бюджеттен, яғни жұмыс істейтін азаматтардың салықтарынан базалық зейнетақы төлеуге мәжбүр болады. Бұл болашақ ұрпаққа шығындарды берудің классикалық мәселесі. Сондықтан табалдырық бар. Бірақ «ақшаңызға» қол жеткізуді шектеу үшін емес, болашақ зейнеткерді бүгінгі өз шешімдерінен қорғау және мемлекет үшін жасырын міндеттемелер тудырмау үшін Жеткіліктілік шегі – бұл шектеу емес, ең алдымен болашақ зейнеткерді қорғау құралы. Дұрыс жүйе келесідей жұмыс істейді: егер ол сіздің зейнетақыңызға қауіп төндірсе, сіз ақшаны ала алмайсыз. Табалдырықтан жоғары – басқарыңыз. Бұл рационалды логика. Бірақ онсыз бүкіл жүйе мағынасыз болып қалатын шарт бар: алып қоюға болмайтын ақша қалыпты жұмыс істеуі керек. Егер БЖЗҚ инфляциядан төмен кіріс берсе, «қол тигізбеу» талабы оғаш көрінеді. Сондықтан шекті мәндер туралы пікірталас қор активтерін басқару сапасы туралы талқылаумен қатар жүруі керек. Бірі болмаса, екіншісі әңгіменің жартысы Автордың пікірі редакцияның ұстанымымен сәйкес келмеуі мүмкін