Özbəkistan beş il ərzində qızıl ehtiyatlarını 879 ton artıracaq

Növbəti beş il ərzində Özbəkistanın qızıl ehtiyatlarının əlavə olaraq 879 ton, gümüş ehtiyatlarının 510 ton, mis ehtiyatlarının isə 676 min ton artırılması istiqamətində işlərə başlanılıb. Bu barədə prezident Şavkat Mirziyoyev iyunun 9-da mədənçıxarma və geologiya sektorlarında rəqəmsal və süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi ilə bağlı təqdimat zamanı müzakirə edilib Bildirilib ki, mədən və geologiya sektoru Özbəkistan iqtisadiyyatında mühüm rol oynayır. 2025-ci ildə bu sektorun müəssisələri ümumi sənaye məhsulunun 20%-ni təşkil edib. Onların dövlət büdcəsinə ayırmaları 118,5 trilyon manat təşkil edib Buna görə də sektorun texnoloji transformasiyası, istehsal və əmək ehtiyatlarından səmərəli istifadə, müasir rəqəmsal həllərin geniş tətbiqi iqtisadi təhlükəsizliyin təmin edilməsi, investisiyaların artırılması və təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir “Dayanıqlı inkişaf” və “rəqəmsal geologiya” anlayışları bütün dünyada sürətlə inkişaf edir. Özbəkistanda da bu sahədə müəyyən işlər görülüb. Xüsusilə, 2025-ci ildə əsas mədənçıxarma müəssisələri əməliyyat xərclərinə 7,3 trilyon sum qənaət etmiş, istehsal xərcləri isə 9,1% azalmışdır Bundan əlavə, Geomonitorinq informasiya sistemi tətbiq edilib, 2000-dən çox faydalı qazıntı sahəsi üzrə məlumatlar rəqəmsallaşdırılıb Bildirilib ki, növbəti 5 ildə qızıl ehtiyatlarının əlavə olaraq 879 ton, gümüş ehtiyatlarının 510 ton, mis ehtiyatlarının isə 676 min ton artırılması istiqamətində işlərə başlanılıb Süni intellekt texnologiyaları geoloji məlumatları tez təhlil etməyə, mineral ehtiyatları proqnozlaşdırmağa, ehtiyatları dəqiq hesablamağa və qazma işlərinin səmərəliliyini artırmağa imkan verir. Bu məqsədlə geoloji kəşfiyyatın bütün mərhələlərində süni intellekt həllərinin tətbiqi planlaşdırılır Prezident sektorda texnoloji transformasiyanın yeni mərhələyə çıxarılmasının, süni intellektdən istifadə etməklə istehsal proseslərinin idarə edilməsi və təhlili sisteminin yaradılmasının zəruriliyini vurğulayıb Dağ-mədən və geologiya sektorlarında xəritələr, kəşfiyyat nəticələri, qazma məlumatları, laboratoriya analizləri və hasilat göstəriciləri daxil olmaqla böyük həcmdə məlumatlar yaradılır. Onların vahid elektron məlumat bazasında toplanması, sürətli axtarışların aparılması və 3D modellər vasitəsilə təhlil edilməsi yeni əmanətlərin müəyyənləşdirilməsi imkanlarını artıracaq Nəticədə istehsal xərclərini 10% azaltmaq, yeni yataqların aşkarlanması üçün tələb olunan vaxtı iki dəfə azaltmaq və investorlara təqdim olunan təkliflərin sayını 4 dəfə artırmaq mümkün olacağı gözlənilir Təqdimatda qeyd olunub ki, məqsəd 2030-cu ilə qədər geologiya və dağ-mədən sektorlarına 30 milyard dollardan çox investisiya cəlb etməkdir. Buna nail olmaq üçün ilk növbədə investorların tələb etdiyi yüksək keyfiyyətli və etibarlı rəqəmsal məlumat bazası yaratmaq lazımdır Bununla bağlı Milli Geoloji Məlumatlar Bazasının yaradılması təklif olunub. Bu prosesin bir hissəsi olaraq Texnoloji Transformasiya Mərkəzi yaradılacaq və 36 mindən çox mövcud hesabat və ilkin məlumat toplusu rəqəmsallaşdırılacaq. Nəticədə geoloji məlumatların formalaşdırılması, yataqların modelləşdirilməsi və ehtiyatların hesablanması prosesi iki dəfə sürətləndiriləcək Təqdimatda həmçinin geologiya sektorunda süni intellekt və rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi üzrə 44 layihənin həyata keçirilməsi planları və altı iri müəssisədə: Nəvai Mədən-Metallurgiya Şirkəti, Almalık Mədən-Metallurgiya Kompleksi, Navoiyuran, Uzmetkombinat, Özbəkkumir və Özbəkistan Texnoloji Metallar Zavodunda məlumat verilib Bu layihələr beş əsas istiqaməti əhatə edəcək: istehsal proseslərinin avtomatlaşdırılması, korporativ idarəetmənin rəqəmsallaşdırılması, süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi, əmək və sənaye təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, mədən və geoloji əməliyyatların rəqəmsal transformasiyası Layihələrin icrası nəticəsində əməliyyat səmərəliliyinin 7%, maşın və avadanlıqların etibarlılığının 20%, enerji səmərəliliyinin 8% artması gözlənilir. İnsan faktoru ilə bağlı risklər və səhvlər də 15% azala bilər Həmçinin qeyd olunub ki, bu həllər sonradan patentləşdirilməlidir Məsul şəxslərə tapşırılıb ki, mədənçıxarma müəssisələrinin biznes planları hazırlanarkən istehsalın və əmək ehtiyatlarının səmərəliliyinin artırılmasına dair tədbirlərə yer verilsin, texnoloji və süni intellekt layihələri üzrə ayrıca proqramlar təsdiq edilsin