BMT-nin Yeni Formula: Avropa Kipr müqabilində? -Müəllifi Levent Kutay

Dünən Cənubi Kipr mətbuatında çıxan iki mühüm yazıda mühüm ipucu var idi Nikos Hristodoulidisin Kathimerini və Kostas Venizelosun Filelefterosdakı xəbərləri/şərhləri ilə bağlı bəyanatı İkisinin ortaq cəhəti Türkiyənin AB prosesinə istinad etməsi və Aİ-nin Kipr məsələsində yeni nümayəndə təyin edəcəyi mesajını verməsidir Hristodulidisin sözlərində Tufan Ərhürmanı demək olar ki, tamamilə gözdən salması, Türkiyəyə mesajlar verməsi ayrı bir yazının mövzusudur Qeyd edək ki, Kostas Venizelosun “Phileleftheros” qəzetindəki son məqaləsi Kipr məsələsində son diplomatik fəallığın fonunda mühüm ipuçları verir Məqalənin mərkəzində iki element vurğulanır Türkiyə-Avropa İttifaqı münasibətlərinin Kipr problemi ilə əlaqələndirilməsi və Avropa İttifaqının danışıqlar prosesinə daha birbaşa daxil edilməsi səyləri Venizelosun sözlərinə görə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibi Antonio Quterreş Kipr məsələsində qeyri-adi şəxsi təşəbbüsdən istifadə edir O, Avropa Şurasının sədri Antonio Kosta və Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyen ilə birbaşa təmasda Aİ-nin Kipr məsələsində necə daha effektiv rol oynaya biləcəyini araşdırır Məqalədə qeyd edilir ki, məqsəd Kipr danışıqlarında Brüsselin siyasi çəkisini daha qabarıq göstərməkdir Bu kontekstdə vəzifəsini tərk edən Yohannes Hanın yerinə yeni Aİ-nin Kipr Xüsusi Nümayəndəsinin təyin edilməsi üçün hazırlıqlar gedir Yeni nümayəndənin bilavasitə Avropa Komissiyasının sədri yanında işləməsi Brüsselin Kipr faylına verdiyi önəmi göstərir Kipr Rum Administrasiyasının lideri Nikos Hristodulidisin uzun müddətdir ki, müdafiə etdiyi yanaşma məhz budur Kristodulid Kipr məsələsini Türkiyə-Avropa İttifaqı münasibətlərinin ayrılmaz hissəsinə çevirməyə çalışır Venizelosun məqaləsində bu strategiyanın indi BMT tərəfindən dəstəklənməyə başladığı iddia edilir Bəs bu yeni yanaşmanın əsas məntiqi nədir? Ankaranın Avropa İttifaqı ilə münasibətlərində irəliləyiş əldə etmək istədiyi mövzuların Kipr problemində irəliləyiş qarşılığında stimullaşdırıcı mexanizmə çevrilməsi nəzərdə tutulur Avropanın yeni müdafiə arxitekturasının mühüm hissələrindən biri olan SAFE proqramı Türkiyə bu strukturda iştirak etmək istəyir, lakin Kipr Rum Administrasiyası və Yunanıstan buna ciddi şəkildə qarşı çıxır Xüsusilə, Lefkoşa Türkiyənin Avropa müdafiə mexanizmlərinə həll yolu olmadan daxil edilməsinin qəbuledilməz olduğunu müdafiə edir SAFE ilə paralel olaraq, Aİ daxilində Türkiyə vətəndaşları üçün daha çevik təcrübələr müzakirə olunur Kostas Venizelosun sözlərinə görə, ən vacib məsələ Gömrük İttifaqının yenilənməsidir Avropa ilə Türkiyə arasında ticarət həcmi bu gün 200 milyard avronu keçib Yenilənmiş Gömrük İttifaqı həm Avropa, həm də Türkiyə üçün ciddi iqtisadi qazanclar verə bilər Buna görə də bir çox Avropa paytaxtları bu varianta açıqdır Uzun müddətdir praktiki olaraq dondurulmuş Türkiyənin Aİ-yə üzvlük prosesinin hazırda çox gündəmə gətirilməsi istənmir Tam üzvlük perspektivi getdikcə zəifləsə də, nə Ankara, nə də Brüssel bu faylı tamamilə bağlamaq istəmir Bu məqamda kritik sual yaranır: Türkiyə bu mövzularda irəliləyiş müqabilində Kipr məsələsində yeni siyasi prosesə girməyə hazırdırmı? Venizelosun məqaləsində verilən mesaj ondan ibarətdir ki, hazırda BMT və Aİ bu suala müsbət cavab tapmağa çalışır İyulun sonu və ya avqustun əvvəlində keçirilməsi gözlənilən qeyri-rəsmi 5+1 görüşünə qədər tərəflər arasında yeni zəmin yaradılması hədəflənir Lakin burada mühüm bir ziddiyyət var Yunan tərəfi Aİ-nin danışıqlar prosesində daha fəal rol almasını istəsə də, Türkiyə tərəfi bunun danışıqlarda balansı ciddi şəkildə pozacağını düşünür və bunda israrlıdır Ankara və KKTC Kipr məsələsinin BMT parametrləri çərçivəsində həll edilməli olduğunu iddia edir Odur ki, Aİ-nin yeni nümayəndəsinin təyin olunması və Brüsselin prosesə daha qabarıq şəkildə cəlb olunması Türkiyə tərəfində suallar yaradır Brüsselin Ankaraya təzyiq göstərməklə yanaşı, həm də konkret stimullar təklif edən bir yanaşma inkişaf etdirməsi mümkündürmü? Səmimiyyət testinin cavabını tezliklə alacağıq