Bakı türk dünyasının birliyini gücləndirir — politoloq

BAKI, Azərbaycan, 30 iyun. Bakıda keçirilən Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə həsr olunmuş “Türk Dünyası Həftəsi” sadəcə olaraq tarixi bir yubileyin qeyd olunması deyil. Bu hadisə türk dünyasının elmi, mədəni və mənəvi inteqrasiyasında Azərbaycanın rolunu bir daha nümayiş etdirir. Politoloq Azər Qarayev Trend-ə bildirib ki, məhz Bakıda bir əsr əvvəl qoyulmuş ideyalar bu gün yeni geosiyasi reallıqlar fonunda öz aktuallığını bərpa edir və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində həyata keçirilən əməkdaşlıq layihələrində öz real ifadəsini tapır "1926-cı ildə Bakıda keçirilən I Türkoloji Qurultay türk xalqlarının ortaq dili, tarixi, əlifbası, ədəbiyyatı və mədəniyyəti ilə bağlı məsələlərin ilk dəfə geniş beynəlxalq miqyasda müzakirə olunduğu tarixi hadisə idi. O dövrdə qəbul edilmiş qərarlar təkcə akademik xarakter daşımırdı. Onlar iki xalq arasında qarşılıqlı əlaqənin formalaşmasına və qarşılıqlı əlaqənin möhkəmlənməsinə töhfə verən strateji baxışı ifadə edirdi. Türk xalqları arasında “Sonrakı illərdə sovet hakimiyyətinin bu ideyaların həyata keçirilməsinə mane olması, qurultay iştirakçılarının repressiyalara məruz qalması da bu təşəbbüsün böyük tarixi əhəmiyyətindən xəbər verir” Onun sözlərinə görə, bu gün bu ideyalar yenidən canlanır Təsadüfi deyil ki, Birinci Türk Qurultayının 100 illiyi ilə bağlı tədbirlər məhz Azərbaycanın Türk Dövlətləri Təşkilatına sədrliyi dövründə keçirilir. Bu, son illər türk dövlətləri arasında inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi istiqamətində aparılan siyasətin məntiqi davamıdır. Prezident İlham Əliyev müraciətində bu məqamı vurğulayaraq deyir: “Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə həsr olunmuş Türk Dünyası Həftəsinin Azərbaycanın Türk Dövlətləri Təşkilatına sədrliyi ilə üst-üstə düşməsi xüsusi rəmzi məna daşıyır Paytaxtımızın memarlıq incilərindən biri olan möhtəşəm İsmailiyyə sarayında dünya türkologiyasının görkəmli xadimlərini və tanınmış alimləri bir araya gətirən I Türkoloji Qurultay zəngin tarixə və qədim irsə malik türk xalqlarının mədəni inteqrasiyasının ideoloji təməli kimi müstəsna əhəmiyyətə malikdir Türk dünyasının ortaq mənəvi dəyərlərinin - dilinin, tarixinin, etnoqrafiyasının, ədəbiyyatının və mədəniyyətinin inkişafı və gələcəyi ilə bağlı əsas məsələlərin, xüsusilə də vahid türk əlifbasına keçidin əsas mövzusuna həsr olunmuş bu unikal beynəlxalq elmi-mədəni forumun məhz həmin dövrdə Azərbaycanda keçirilməsi təsadüfi deyildi. XIX əsrdən başlayaraq Azərbaycanda həyata keçirilən dərin ictimai-siyasi və mədəni transformasiyalar yeni tipli teatr, məktəb və ilk milli mətbuat nəşrinin yaradılması ilə milli özünüdərkə yol açdı və son nəticədə müsəlman və türk dünyasında ilk demokratik dövlətin qurulması ilə yekunlaşdı. Paytaxt Bakı hələ 20-ci əsrin əvvəllərində milli düşüncəli ziyalılar nəslindən ibarət yüksək səviyyəli intellektual mühiti sayəsində dünya türkologiyasının nüfuzlu mərkəzlərindən biri kimi tanınıb Qarayev qeyd edib ki, Azərbaycanın türk dünyasında xüsusi statusu təkcə müasir dövrlə məhdudlaşmır. Hələ 19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərində Bakı türk-müsəlman dünyasının ən böyük təhsil və intellektual mərkəzlərindən birinə çevrilmişdi “Məhz burada ilk milli teatr yarandı, ilk milli mətbuat formalaşdı, müasir təhsil sistemi inkişaf etdirildi, müsəlman Şərqində ilk parlamentli respublika yaradıldı. Məhz bu təməl I Türkologiya Qurultayının Bakıda keçirilməsinə imkan yaratdı. Prezident İlham Əliyev çıxışında bu tarixi reallığı dilə gətirir: “XIX əsrdən başlayaraq Azərbaycanda həyata keçirilən dərin ictimai-siyasi və mədəni dəyişikliklər yeni tipli teatr, məktəb, ilk milli mətbuat nəşri yaratmaqla milli özünüdərkə yol açdı və nəticədə müsəlman dünyasında ilk demokratik əsrdə və ilk türk dövlətinin yaranması ilə yekunlaşdı20. nəsildən ibarət yüksək səviyyəli intellektual mühiti sayəsində paytaxt Bakı dünya türkologiyasının nüfuzlu mərkəzlərindən biri kimi tanınıb. milli düşüncəli ziyalılardan ibarətdir”. Bu sitat Azərbaycanın türk dünyasındakı rolunun tarixi əsaslarını aydın şəkildə göstərir. Azərbaycan türk xalqları arasında təkcə coğrafi baxımdan deyil, həm də ideya və intellektual mübadilə baxımından körpü rolunu oynamışdır. Burada formalaşan təhsil sistemi, mədəni mühit və siyasi düşüncə sonradan bütün region üçün örnək oldu. Məhz buna görə də Bakı uzun müddətdir ki, qlobal türkologiyanın əsas mərkəzlərindən biri hesab olunur” Politoloq bu ənənənin bu gün də davam etdiyini vurğulayıb. Türk Dünyası Həftəsi çərçivəsində 20 ölkədən alimlərin, dövlət rəsmilərinin, beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrinin Bakıda bir araya gəlməsi Azərbaycanın dialoq platforması kimi artan nüfuzunu nümayiş etdirir. Hadisələrin təkcə paytaxtda deyil, Şuşa, Xankəndi, Ağdamda da cərəyan etməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bununla da Azərbaycan bir tərəfdən işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyatın tam bərpa olunduğunu nümayiş etdirir, digər tərəfdən isə Qarabağı türk dünyasının ortaq mədəniyyət məkanına çevirir “Əslində müasir dövrdə türk dövlətləri arasında inteqrasiya təkcə ortaq tarix və dillə məhdudlaşmır.İqtisadi layihələr, Orta Dəhliz, enerji təhlükəsizliyi, rəqəmsal inkişaf, təhsil proqramları, humanitar əməkdaşlıq vahid strateji məkanın formalaşmasına öz töhfəsini verməkdədir. Prezident İlham Əliyevin müraciətində xüsusi diqqətə layiqdir: “Əminliklə deyə bilərik ki, Birinci Türkoloji Qurultayın irəli sürdüyü mütərəqqi ideyalar bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatı tərəfindən ümumi humanitar məkanın yaradılması istiqamətində uğurla həyata keçirilən layihələrin əsasını təşkil edir. Bu sitat onu göstərir ki, bir əsr əvvəl irəli sürülən ideyalar təkcə tarixi xatirələr deyil. Onlar praktiki siyasətin əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalır. “Ortaq əlifbanın inkişafı, elm və təhsil sahəsində əməkdaşlıq, mədəni irsin qorunub saxlanması, ortaq media və informasiya məkanının inkişafı kimi layihələrə Birinci Türk Qurultayının müəyyən etdiyi strateji istiqamətin müasir davamı kimi baxmaq olar”, - deyə Qarayev bildirib Onun sözlərinə görə, Türk Dünyası Həftəsinin keçirilməsi bir daha onu göstərir ki, Azərbaycan özünü təkcə təşkilatçı kimi göstərmir Bir əsr əvvəl Bakıda səslənən fikirlər bu gün yenidən həmin şəhərdə müzakirə olunur. Fərq ondadır ki, indi müstəqil türk dövlətləri, güclü beynəlxalq platformalar və bu ideyaları həyata keçirmək üçün ortaq siyasi iradə var. Azərbaycan tarixi missiyasına və hazırkı imkanlarına əsaslanaraq bu prosesin aparıcı iştirakçılarından biridir. “Dünya Türk Həftəsi bu davamlılığın, tarixi davamlılığın və gələcəyə strateji baxışın ən parlaq təzahürlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər”, - deyə politoloq əlavə edib