Uzeyir Hojibeyli merosiga ilmiy sharh: Adabiyot institutida sessiya

30 aprel kuni AMEA Nizomiy Ganjaviy nomidagi Adabiyot institutida Sharqda birinchi opera ijodkori, daho bastakor Uzeyir Hojibeyliga bag‘ishlangan ilmiy sessiya bo‘lib o‘tdi 525.az ga institutdan ma’lum qilishlaricha, dastlab daho bastakorning boy faoliyati aks etgan videorolik namoyish etildi Tadbirni ochgan AMEA prezidenti, Adabiyot instituti direktori, akademik Iso Habibbeyli Ozarbayjon madaniyati va musiqa tarixida Uzeyir Hojibeylining tutgan o‘rni haqida gapirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Uzeyir Hojibeyli o‘z ijodida ozarbayjon xalq musiqasi, mug‘om va oshiq san’atining go‘zal xususiyatlarini o‘zida mujassamlashtirib, o‘ziga xos uslubni yaratgan. Dohiy bastakor Ozarbayjon tarixi va madaniyatida publitsist, sharhlovchi va librettchi-dramaturg, shuningdek, Sharqda birinchi musiqali teatr va birinchi konservatoriya yaratuvchisi sifatida chuqur iz qoldirdi. AMEA rahbari Uzeyir Hojibeyli ham buyuk adabiyotshunos ekanini ta’kidlab, uning publitsistik ijodi “Molla Nasriddin” adabiy maktabi va ijodkorlariga yaqin ekanini ta’kidladi. U adibning “Ozarbayjon xalq musiqasining asoslari” kitobining ozarbayjon musiqa san’ati rivojida tutgan o‘rnini ta’kidlab, kitob boshqa Sharq xalqlari uchun muhim manba ekanligini ta’kidladi AMEA rahbari Uzeyir Hojibeyli Ozarbayjon Milliy Fanlar akademiyasining asoschilaridan biri bo‘lib, Ozarbayjon ilm-fani rivojida katta xizmatlar ko‘rsatganini ta’kidladi. Hozirgi AMEA Arxitektura va san’at instituti bevosita uning tashabbusi bilan tashkil etilgan bo‘lib, institutni boshqarish buyuk bastakorning o‘ziga yuklangan So‘ngra institut kafedra mudiri, filologiya fanlari doktori, professor Asif Rustamli “Ozarbayjon Demokratik Respublikasi davrida Uzeyir Hojibeylining faoliyati” mavzusidagi ma’ruzasini taqdim etdi. Ma’ruzachining aytishicha, Uzeyir Hojibeylining “Irshod”, “Haqiqat”, “Taraqqi”, “Kaspi”, “Yeni iqbol”, “Molla Nasreddin”, “Hayot”, “Ozarbayjon” kabi 16 tagacha ommaviy axborot vositalarida 64 ta imzosi bor, gazeta va jurnallar sahifalarida maqola va ruknlari, o‘z xalqi va xalqiga xizmat qiladi. Ta’lim-tarbiyaning ahamiyati, savodsizlikni bartaraf etishda ona tilida dunyoviy maktablar tarmog‘ini yaratish, ularning pedagogik va uslubiy tamoyillar asosida ishlashi, darsliklar mazmuni va yangi darsliklar dizayni, mavjud mollaxona va madrasalardagi kamchiliklar, qizlar ta’limi, o‘qituvchi kadrlari va ta’lim-tarbiya masalalari uning asarlarining asosiy yo‘nalishini tashkil etdi – Arxiv materiallarini ko‘zdan kechirar ekanmiz, Uzeyir Hojibeyli haqidagi eng kam materiallar Respublika davriga tegishli ekaniga guvoh bo‘lamiz, – deydi professor Osif Rustamli daho bastakor Respublika davrida eng qizg‘in ijod bilan shug‘ullangan. Ma’ruzachi 1919-yilning mart oyida “Ozarbayjon” gazetasida mart qirg‘inining 1 yilligiga bag‘ishlangan turkum maqolalar e’lon qilingani, arman-dashnoq qurolli guruhlari tomonidan sodir etilgan vahshiylik fosh etilgani va bu kun umumxalq motam kuni sifatida nishonlanganini alohida ta’kidladi. Gazetaning shu sonida Uzeyir Hojibeylining katta hajmda, o‘tkir ruhda yozilgan maqolasi ham e’lon qilingan. Deklarativ, asosli maqola o‘sha davr uchun ham, hozirgi zamon uchun ham qimmatli manba hisoblanadi Filologiya fanlari doktori, dotsent Obid Tohirli “Aka-ukalarning bukilmas e’tiqodi va harakat birligi (Uzeyir va Jayhun Hojibeyliy yozishmalari asosida)” ma’ruzasida aka-uka Hojibeylilarning faolligi va ijodi arman millatchilarining makkorona qarshiligiga doimo duch kelganini ta’kidladi. 20-asrning oʻninchi yillarida ham Jeyhun Hojibeyli “Kaspi” gazetasidagi maqolalari bilan arman gazetalari va armanparast rus matbuotining ozarbayjonlarga nisbatan noxolis va dushmanona munosabatini fosh qilib, ularni xunuk va yolgʻon maʼlumotlardan voz kechishga undagan. Shu ma’noda publitsistning “Chegarada” maqolasi juda ibratli. C.Hojibeyli o‘z muxoliflarining yolg‘onchiligini, fitnakorligini, g‘araz niyatlarini mustahkam faktlarga asoslanib fosh qiladi Tadbirda filologiya fanlari doktori, dotsent Shahbaz Musayev “Uzeyir Hojibeyli publitsistikasi” mavzusida ma’ruza qildi. Uning ijodi haqida jahon adabiyotshunosligida qimmatli asarlar mavjudligini boshqa olimlar ham ta’kidlaganlar