Hikmat cho‘qqisida – deb yozadi Yagut Bahodurg‘izi

Dunyo katta, juda katta. Inson dunyo timsoli bo‘lgan globusga qarab, turli orzu-istaklar qanotida uchadi, dunyo kezadi. Bo'z cho'llari, tog'lari bor, zumrad o'rmonlari va suvlari sharsharali mamlakatlar bor. Dunyoning ajin, rang-barang yuzida ming xil sir yotadi. Har kuni dunyoda millionlab odamlar tug'iladi va ehtimol shuncha odam dunyoni tark etadi. Har kimning o'ziga xos fe'l-atvori, har kimning peshonasidagi yozuvi bor. Har kimning qalbida ming tilak, ming tilak bor Biz yashaymiz, ko‘z o‘ngimizda inson karvonlarining avlodlari o‘tadi. Ammo bu karvondan kim dunyo xotirasiga tiqilib qoladi, gap shunda. Gap shundaki. Vaqt va makon tushunchasiga yaqinlashsak, har kim bosib o‘tgan yo‘l, ular ochgan yo‘l biz qoldirgan tarixning bir satri, balki bir sahifasidir. Agar inson shu yo‘l bilan o‘z xalqiga, yurtiga, qishlog‘iga, pirovardida dunyoga naf keltirsa, uning nomi tarix sahifalariga bosh harf bilan yozilishiga munosibdir Mammadov Habil Nurkishi o'g'li 1966 yil 27 iyunda Kurdemir tumani Qorago‘jali qishlog‘ida tug‘ilgan, o‘rta ma’lumotni Xonabozor qishloq o‘rta maktabida olgan. Maktabda o‘qib yurgan chog‘laridayoq rasm chizishga, she’r yozishga qiziqib, Kurdamir tumanida chiqadigan “Ireli” gazetasida bir necha maqolalari chop etilgan. 1984-yilda Boku davlat universitetining tarix fakultetiga o‘qishga kirgan, 1991-yilda tarix fakultetini imtiyozli diplom bilan tamomlagan, 1991-94-yillarda BDU aspiranti bo‘lgan. 1996-yilda “Mug‘a moddiy madaniyati (tarixiy-etnografik tadqiqot)” nomli nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini oldi. Bitiruv malakaviy ishi tarixiy-etnografik nuqtai nazardan Mug‘on o‘lkasining ilk tadqiqoti hisoblanadi. 2013-yilda “Ozarbayjon Respublikasi va Sharqiy Yevropa davlatlari o‘rtasidagi madaniy aloqalar (yillar)” mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qilgan. 2003 yildan Boku Slavyan universitetining xalqaro aloqalar, yevropashunoslik, ozarbayjon multikulturalizmi va ijtimoiy fanlar kafedralarida dotsent, professor, kafedra mudiri lavozimlarida ishlagan. Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasining Ekspert kengashi, Ozarbayjon Respublikasi Ilmiy tadqiqotlarni muvofiqlashtiruvchi kengashining xalqaro aloqalar bo‘yicha ilmiy kengashi, A.A. nomidagi Tarix instituti qoshidagi Mudofaa kengashi tarkibida ishlaydi. Bakixonov nomidagi AMEA va BDU tarix fakultetida Mudofaa kengashi huzuridagi ilmiy seminar. Professor X.Mammadov hozirda Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi Ekspertlar kengashi a’zosi hisoblanadi. 2 ta monografiya, 1 ta darslik, 5 ta oʻquv qoʻllanma, 1 ta kitob (tarjima), 80 dan ortiq ilmiy maqola va konferentsiya materiallari, 20 ta dastur va 2 ta uslubiy qoʻllanma muallifi. Ilmiy maqolalari Rossiya Federatsiyasi, Ukraina, Polsha, Qozog‘iston, Bolgariyada chop etilgan. Hobil domla Ozarbayjonda Bolgariya, Ukraina, Polsha va boshqa slavyan mamlakatlari tarixi bo‘yicha o‘z ona tilida ilk darslik va o‘quv qo‘llanmalarini nashr etib, respublikamizda slavyanshunoslikni o‘qitish va o‘rganishga muhim hissa qo‘shdi Mazkur tarjimai holi oliy ta’lim muassasalarida 30 yildan ortiq ish tajribasiga ega o‘qituvchi va olim uchun boy tajribadan dalolat beradi. Arxiv va kutubxonalardagi sarg‘aygan qog‘ozlar orasidan soatlab, kunlab izlash, tadqiqot obyekti bo‘lgan hududlarda vaqt o‘tkazish sabr-toqat, sabr-toqat, iroda talab etadi. Boku Slavyan universitetining “Ijtimoiy fanlar va mintaqashunoslik” fakulteti dekani Habil Mammadovning hayot yo‘lidan ozmi-ko‘pmi xabardor bo‘lgan odam sifatida aytishim mumkinki, uning mehnati, azmu shijoatining kichik bir qismi ana shu tarjimai holida yozilgan. Ozarbayjon, Yevropa va Sharq mamlakatlari tarixi, Jahon siyosiy tarixi, Yangi davr tarixi, Etnologiya, Xalqaro munosabatlar tarixi, Geosiyosat va boshqalar. Yosh avlodga fanlardan saboq berib, yuzlab mutaxassislar tayyorlagan, bir qancha fan nomzodi va dissertatsiyalariga ilmiy rahbarlik qilgan zahmatkash olim o‘zining qimmatli tavsiyalari bilan ularga rahbarlik qilgan. Hobil domlaning qizg‘in odam ekanligini taniganlar biladi. Universitetning ijtimoiy, ilmiy va madaniy hayotida faol ishtirok etadi. Xalqaro anjumanlarda, jumladan, Boku xalqaro gumanitar forumida ishtirok etgan. Yuqori madaniyat, intellektual va nazariy tayyorgarlik universitet rahbariyatini e'tibordan chetda qoldirmadi, Abel. domla kafedra mudirligidan dekanlik darajasiga ko‘tarildi “Ichkaridagi yorug‘lik tevarak-atrofni yoritmasa, o‘chgandek bo‘ladi” – dedi Abu Turxon. Hobil domlaning nuri tevarak-atrofni ham, undan tashqarini ham yoritishi mumkin Biz janob Habil bilan 2019-yilda Kurdemir ziyolilarini yig‘ish tashabbuskori bo‘lgan assotsiatsiyani yaratganida tanishgan edik. Men u haqida avval ham eshitgan edim, lekin biz u bilan shaxsan uchrashmagan edik. To‘g‘ri, PUni rasman tasdiqlay olmagan bo‘lsak-da, nafaqat yurtimizdan tashqarida yashab, mehnat qilayotgan hamyurtlarimizdan iborat ziyolilar guruhini tuza oldik. Katta ishtiyoq bilan ittifoq atrofiga ziyolilar, yozuvchilarni to‘pladik. Pandemiya davrida biz uyushma tashabbusi bilan ko‘plab konferensiyalar, vebinarlar va kitob taqdimotlarini o‘tkazdik. 44 kunlik Vatan urushi yillarida har kuni g‘alabaga bag‘ishlangan tadbirlar, suhbatlar o‘tkazdik, tuman kasalxonasida davolanayotgan yaradorlar, shahid bo‘lgan oilalarni ziyorat qildik, yoshlarda harbiy-vatanparvarlik tuyg‘usini kuchaytirish maqsadida onlayn uchrashuvlar o‘tkazdik, ommaviy axborot vositalarida ma’ruzalar qildik. Urush g‘alaba bilan tugaganidan keyin ham bayramlarda tez-tez shahid va faxriylar oilalariga borib, shahid farzandlari uchun bayram kechalari, tavallud ayyomlarini o‘tkazdik, Vatan uchun jonini fido qilgan shahidlarimiz xotirasiga bag‘ishlangan tadbirlarda qatnashib, qabrlarini ziyorat qildik. Men ushbu chora-tadbirlarning ba'zilarini sanab o'tmoqchiman. 2020-yil iyul oyida Kurdemir tadqiqot va targʻibot PU tashkiloti qoshida “Kurdamir 19-asr soʻfiylik (Naqshibandiya) markazi sifatida: Mavlana Ismoil Siraceddin Kurdamiriy (Shirvoniy)” mavzusida yigʻilish boʻlib oʻtdi. Onlayn uchrashuvga Facebook ijtimoiy tarmog‘i orqali 2000 ga yaqin kishi – taniqli olimlar, ziyolilar, jamoatchilik vakillari qo‘shildi. O‘sha tadbirda professor Habil Mammadov nafaqat Ozarbayjonda, balki Kavkaz, Yaqin va O‘rta Sharqda musulmon olamining ijtimoiy-siyosiy hayotida ulkan xizmatlari bo‘lgan Mavlono Ismoil Sirajiddin Kurdamiriy (Shirvoniy) hayoti va faoliyati haqida batafsil gapirib berdi Habil Mammadov tashabbusi bilan Kurdemir TTD PU, tuman ta’lim bo‘limi tashabbusi bilan Xonabozor qishloq V.Gurbanov nomidagi umumta’lim maktabining 140 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy veb-seminar konferensiyasi bo‘lib o‘tdi. Tadbirning moderatori PU raisi Habil Mammadov bo‘lib, unda Xalq ta’limi vazirligi, Kurdamir tumani universiteti, N.Ganjaviy nomidagi Ozarbayjon Milliy adabiyot muzeyi, AYB, ADU, BDU, BDU, AMEA Tarix instituti vakillari, shuningdek, Xoxnibozor, Turkiya, O‘zbekiston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasining Xoxnibozor, O‘zbekiston Respublikasi ishchi maktabining sobiq talabalari ishtirok etdi. Kanada, Shvetsiya, Angliya, Amerika, Germaniya). Boku shahrida yashab, universitetda ishlagani uchun tumanda o‘tkaziladigan barcha tadbirlarda qatnasha olmasa-da, telefon orqali biz bilan bog‘lanib, ishimiz bilan qiziqib, maslahatlar berib, hazillashib menga: “Deputat bo‘lsa, ishonchim komil, hammasi yaxshi bo‘ladi”, dedi Shonli g‘alabamizdan so‘ng men Vatan urushida Vatan uchun jon fido qilgan 39 nafar kurdistonlik shahidlar haqida yozgan kitobimga Habil Mamadov muharrir va so‘zboshi muallifi bo‘ldi. Vaqti cheklangan bo‘lsa-da, shahidlarimiz bilan bog‘liq tadbirlarda qizg‘in qatnashishi, vatanparvarligi Habil Mammadovning vatanparvar, vatanparvar ekanidan dalolat beradi Hobil domla katta oilada o‘sgan. Qorago‘jali qishlog‘ida mehnatsevarligi, samimiyligi bilan sevilgan Nurkishi bilan Baxtilaning 8 farzandi ichida Hobil beshinchisi – eng mehnatsevar, eng sokin, eng shirin, eng qaysar edi. Bu kelishgan, bir oz cho‘zinchoq, sarg‘ish, hech qachon qo‘yib yubormaydigan, o‘qituvchilarning savollariga eng tez javob beradigan, barcha tadbirlar, jamoat ishlarining markazida bo‘lishni yoqtiradigan bu bola ham ustozlarining sevimli bolasi edi. U ko‘p vaqtini maktabda, ijtimoiy tadbirlarda, maktab kutubxonasida, kitoblar orasida o‘tkazsa-da, ota-onasiga hovlida, uy yumushlarida ham yordam berardi. Kolxozda kolxozchi bo‘lib ishlayotgan Baxtila 8 nafar farzandini boqishga, uy yumushlariga vaqt topolmasa, Hobilning ozodaligi unga yoqqanidan sabzavot ekib, yetishtirishda, oq vino tayyorlashda Hobilni yordamga chaqirardi. Uch aka-ukaning eng kichigi Hobil oriq va ojiz bo‘lishiga qaramay, o‘zidan og‘irroq bo‘lgan xashakning og‘irligiga bardosh berar edi. Otasidan qishloqning chorvasini boqishni iltimos qilardi. Nurkishi ojizligini inobatga olib, navbatchilik qilishga ruxsat bermaganida Hobil turib oldi. Chunki chorvalar yaylovda tinchgina o‘tlansa, Hobil ham shunday kutubxonadan olgan kitoblarini ishtiyoq bilan o‘qirdi. Bu fazilatlar – a’lo o‘qituvchi, jamoatchi, uy-joy, hovli va mo‘rida ishlash qobiliyati Hobilning keyingi hayoti va faoliyatiga ham yoyilgan. U mehnat qilgan jamoalarda hamisha o‘zining ijtimoiy xulq-atvori, qizg‘inligi, ishbilarmonligi bilan ajralib turardi. Allaqachon ishi, qudrati, hurmati, or-nomusi bo‘lganda, qo‘li nonga yetsa, deganlaridek, ota-onaga, aka-uka va opa-singillarga suyanch bo‘lib, doim yordam berishga intilardi, qiyinchilik, muammoga duch kelganlarning qo‘lidan ushlab, qo‘llab-quvvatlardi. 90 yoshni qarshilagan Baxtila onasining salomatligini asrab, mehrini, mehrini ayamadi. Hozir ham Hobil domla bo‘sh paytlarida tez-tez yo‘qlab boradigan, ko‘ksiga bosh qo‘ygan keksa onasini, bog‘u gulzor bog‘larini, aka-ukalari, qarindosh-urug‘lari, qo‘ni-qo‘shnilarini, bolalik xotiralarini sog‘inadi. Kurdemirning eng qadimiy ta’lim muassasasi (148 yosh), Xonabozor qishlog‘i maktabi, uning bolalikdagi do‘stlari, ustozlari ham uning har bir tashrifini quvonch bilan kutishadi Habil Mammadov ajoyib oila boshlig'i. Universitet yillaridanoq sevib yurgan tarixchi olim Lalaxonimga turmushga chiqdi. Ikki nafar zukko, bilimli, odobli farzandlar mehr-oqibat, o‘zaro hurmat va hurmat asosida qurilgan oilada voyaga yetdi. Katta o‘g‘li Hikmat Boku slavyan universitetining xalqaro aloqalar bo‘limini mintaqashunoslik fakultetini imtiyozli diplom bilan tamomlagan. Kichik o‘g‘li Elchin kasbi bo‘yicha arxitektor-dizayner edi. Elchin istig‘oldan ozod bo‘lgan go‘zal Qorabog‘imiz hududlarida olib borilayotgan qurilish va obodonlashtirish ishlarida qiziqarli loyihalar bilan ishtirok etdi. Abil domla ikkala farzandidan 3 nafar nevara ko‘rgan, nevaralari mehribon bobodek mehribon Habil Mammadov do‘stlari, safdoshlari ishonchiga sazovor, qo‘ni-qo‘shnining hurmatini qozongan, yurtiga fidoyi, vatanparvar inson sifatida barchaning diqqat markazida. U qiziqarli suhbatdosh, ajoyib olim, mohir tashkilotchi sifatida universitet jamoasi, olimlari, viloyatimiz jamoatchiligi orasida o‘z o‘rnini egallaydi Men umrining 60-bosqichini bosib o‘tgan bir ziyolini bilaman. Uning g‘ayrati, hayotga muhabbati, mehnatga bo‘lgan ishtiyoqi shiddatli daryoga o‘xshaydi. U donolik, zakovat bosqichidan tug‘ilgan oftobdek hayot sohibi Habil Mammadovdir Mening fikrimcha, mehnatkash insonlarning hayotdagi yutuqlarini yozish, qadrlash va taqdim etish kerak. Kelajak avlodlar uchun shu kunning guvohi sifatida farzandlarimizga ibrat va ibrat bo'lsin Yozuvchi-publisist, filologiya fanlari doktori, dots