Yoqub Mahmudovning 35 yil avval yozganlari fosh bo‘ldi – nima yashirdi?

Tadqiqotchilar Nozim Xalilov va Elnur Naciyev akademik Yagub Mahmudovning 35 yillik maqolasini (German Vamberning “Amir Teymur” asarining ozarbayjon tilida 1991 yilgi nashriga so‘zboshi) topdi Publika.az o‘sha maqolani qisqartirilgan holda o‘quvchilarga taqdim etadi: “Salib yurishlari” davridan boshlangan nasroniy gegemonligi siyosati Alloh taolo har xil boylik va ne’matlar ato etgan Sharq xalqlarini o‘z boy vatanlarida qashshoqlik girdobida qoldirib, Yevropa davlatlari oldida zaif ahvolga solib qo‘ydi Jahon gegemonligini saqlab qolish uchun yevrosentrizm siyosati Yevropa jahon tarixida hamisha “tsivilizatsiya” rolini o‘ynaganligini oqlashga urinib, Sharqning uyg‘onishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun zamonaviy sivilizatsiyaga poydevor qo‘ygan Sharq xalqlari yaratgan umumbashariy ne’matlarni berkitib, shu orqali zamonaviy dunyomizni ma’naviy jihatdan qashshoqlashtirdi! G‘arbiy, Rossiya va Sovet imperiyalarining qonli mustamlakachilik tuzumlari tirik odamlarni, aqliy imkoniyatlari bir xil bo‘lgan xalq va millatlarni ob’yekt sifatida “tip”larga bo‘lib, marhum mutafakkirlar, davlat arboblari, sarkardalar, xalq qahramonlari faoliyati yoritilsa ham, ular bir tarafga qarama-qarshilik ko‘rsatib, bir xil turdagi shaxslarga mutlaqo qarama-qarshi pozitsiyalardan baholandi. Hukmron xalq vakillari, qoida tariqasida, “taraqqiyparvar” sifatida yozilgan bo‘lsa, mazlum xalqlarning ko‘zga ko‘ringan tarixiy shaxslariga doimo “reaktsioner” tamg‘asi qo‘yilgan Endi har bir maktab o‘quvchisi Aleksandrni, Tsezarni, Napoleonni, Suvorovni, Kutuzovni, hatto Buyuk Pyotr va Ivan IVni ham buyuk sarkardalar va tarixiy shaxslar sifatida biladi. Chunki maktab darsliklarida keng o‘rin berilgan bu shaxslarning har biri haqida jild va jildli asarlar yozilgan va hozir ham yozilmoqda. Ammo Aleksandrdan Napoleongacha bo'lgan 2000 yildan ortiq tarixiy davrda jahon harbiy san'ati hech bo'lmaganda bir qadam oldinga siljimadimi? Ushbu "bo'shliq" ning sababi nima? Nega, bu davrda dunyo xalqlarining hech biridan ko‘zga ko‘ringan sarkardalar yetishib chiqa olmadi?! Ammo hun turklarining buyuk sarkardasi Atilla, Chingizxon, Botixon, Teymur, Yildirim Boyazid, Sulton Mehmet, Konstantinopol fathchisi, Uzun Hasan, Sulton Salim, Shoh Ismoil, Sulton Sulaymon, Buyuk Shoh Abbos, Nodirshoh va boshqa ko‘plab sarkardalar olis Manjuriyadan Parijga ko‘chib o‘tib, uzoq yo‘llarni bosib o‘tganlar-chi? Nahotki ular jahon harbiy ilmiga hech qanday hissa qo‘sha olmadilarmi?! Gap shundaki, mamlakatlarni zabt etgan, qo‘shin va sarkardalarga boshchilik qilgan, tarixiy taraqqiyot yo‘liga faol ta’sir ko‘rsatgan bu buyuk siymolar o‘z hayotlari davomida o‘limdan so‘ng, xalqqa qarata olib borgan siyosati natijasida o‘z oldilariga tashlangan “panturkizm”, “panislomizm” va boshqa ko‘plab “izmlar”ning turli to‘siqlari oldida “ojiz” bo‘ldilar. bu to‘siqlarni yengib, fanda o‘z o‘rnini egallaydi. Bir so‘z bilan aytganda, Jahongir bilan Jahongir o‘rtasida farq bor. Birinchi holda, o‘zboshimchalik siyosatining “bayrami” yo‘lida minglab jonlarini qurbon qilgan Aleksandr, Sezar, Napoleon, Suvorov, Kutuzovlar, hatto o‘zining shafqatsizligi tufayli “Grozniy” laqabini olgan Ivan IV, shaharga minglab odamlar va dengiz eshigiga hujum qilgan Pyotr ham “begunoh” sifatida taqdim etildi. ilg'or shaxslar; ikkinchi holatda – boshqa joyda boshqa xalqlar uchun ham xuddi shunday siyosatni amalga oshirgan turk va turk-mo‘g‘ul sarkardalari “qonxo‘r”, “yo‘liga kelgan hamma narsani yo‘q qiladigan yovvoyi qo‘shinlarning yirtqich boshliqlari” deb ta’riflanadi. To‘g‘rirog‘i, tarix bugungi avlodlarga ayovsiz soxtalashtirilgan shaklda taqdim etilmoqda. Shu nuqtai nazardan qaraganda, Rossiya va sovet imperiyalarining mustaqillikka intilayotgan Sharq xalqlari tarixini qaytadan yozish, buzib-tasmalardan tozalash, ko‘zga ko‘ringan tarixiy shaxslar faoliyatini yana bir bor yoritish zarur. Bir paytlar nashr etilgan, keyin esa taqiqlangan asarlarni o‘quvchilarga qaytarish bu yo‘nalishda juda zarur vazifadir. Shu bois venger sharqshunosi German Vamberining 1917-yilda aka-uka O‘rujovlar tomonidan eski alifboda nashr etilgan “Amir Teymur” asari kirill alifbosida o‘quvchilarga qaytadan taqdim etilgani tahsinga sazovor voqeadir Separatizmning "tirilishi" - Rossiyaning Evropadagi saylov rejasini qo'llab-quvvatlash Ozarbayjon allaqachon xalqaro diplomatiya poytaxtlaridan biri - Oydin Mirzazoda Pashinyan nega endi Erdo‘g‘on bilan gaplashdi? - Yerevanda bu talablar Anqaradan bor "Boku energiya haftaligi": Ozarbayjonda global energiya kun tartibi shakllanmoqda Yaqin yillarda Ozarbayjon Yevropa uchun yashil bo'ladi energiya ham eksport qiladi - Vugar Bayramov Pezeshkian haqidagi sirli xabar: Eronda nima bo'lyapti? Bugungi munajjimlar bashorati: mas'uliyatlaringiz birdaniga ortadi SEPAH da'vosi: Quvayt aeroporti AQSh tomonidan otib tashlangan Ozarbayjonda dahshatli qotillik: amakisining xotinini o'ldirdi - Yangilandi Roza Zargarli Ramzan Qodirov bilan bo‘lgan uchrashuvi haqida gapirdi: Buni shaxsan o‘zi bergan Imishlida kuchli yong‘in – 2 ta tumandan yordam keldi 10 ming manat pul o‘g‘irlab, markali kiyim sotib olgan Ozarbayjonda toʻlov kartalari bilan bogʻliq yangilik joriy etiladi Chaqmoq, do'l - ob-havo haqida ogohlantirish