Unutilgan san'atkorlar: kino orqali mashhur bo'lgan aktyorning g'alati TAQDIRI

Ozarbayjon kinosi xotirasida shunday chehralar borki, ular bir obraz bilan ham tomoshabin qalbiga yo‘l topa olgan. Akbar Farzaliyev ham shunday chehralardan biri... Balki bu ism ko‘pchilikka tanish bo‘lmasa kerak. Shunday bo‘lsa, “Quyosh ostidagi G‘izmar” filmidagi Oydin obrazini eslaylik... Akbar Farzaliyev ushbu filmda o‘ynagan yosh shifokor roli bilan bir avlod xotirasiga muhrlangan ijodkorlardan biridir. “Modern.az” saytining anchadan buyon to‘xtatilgan “Unutilgan ijodkorlar” loyihasida bu galgi taqdimot taniqli kinoaktyor, iste’dodli teatr rejissyori, professional huquqshunos, faxriy unvonga ega bo‘lmagan Akbar Farzaliyev haqida. Yaqinda – 15 may kuni Akbar Farzaliyevni xotirlash kuni bo‘ldi Uning taqdiri g‘alati bo‘ldi: o‘rtada o‘qishga kirgan universitetni tashlab, keyin ikkinchi oliy ma’lumotga ega bo‘ldi, talabalik chog‘ida teatrda ishladi, keyin kinoda paydo bo‘ldi, so‘ng san’atni tashlab, o‘z ona viloyatiga ko‘chib o‘tdi va u yerda huquqshunos bo‘lib ishladi... Akbar Farzali o‘g‘li Farzaliyev 1932-yil 1-oktabrda Qusarxudat qishlog‘ida tug‘ilgan. 1953 yilda hozirgi Ozarbayjon davlat pedagogika institutining ozarbayjon tili va adabiyoti fakultetiga o‘qishga kirdi. Biroq, otasining iltimosiga ko'ra, uchinchi kursdan keyin bu erda o'qishni to'xtatdi. Keyinchalik ota-onasining xohishiga ko‘ra hozirgi Boku davlat universitetining yuridik fakultetiga o‘qishga qabul qilinib, 1971 yilda uni tamomladi.Akbar Farzaliyev san’atga tasodifan kelgan bo‘lsa-da, ekran uni darrov qabul qildi. O‘sha davrdagi Ozarbayjon kinosi yangi chehralarni qidirardi. Yosh Akbar Farzaliyev tashqi ko‘rinishi, ichki g‘ayrati bilan ajralib turardi. Ozarbayjon Davlat Pedagogika Institutida o‘qib yurgan kezlari kinoga bo‘lgan qiziqishi uning hayotini o‘zgartirib yubordi. “Baxtiyor” filmining ommaviy sahnalarga taklif etilishi bo‘lajak aktyor taqdirida burilish nuqtasi bo‘ldi Darhaqiqat, uning san’at yo‘li teatr sahnasidan boshlangan. O‘sha yillarda Ozarbayjon davlat drama teatri sahnasida bo‘lish ana shunday yosh aktyor uchun katta maktab hisoblangan. O‘z davrining mashhur nuroniylarini yaqindan ko‘rish, ularning nafasini his etish Akbar Farzaliyev uchun universitetdan ham katta saboq bo‘ldi. Keyinchalik uning o‘zi ham o‘sha kunlarni hayotidagi eng katta baxtlardan biri deb atadi va bu haqda “Mening kino xotiralarim” nomli xotirasida shunday yozadi: “Har oqshom spektakl boshlanishidan oldin teatrga borib, rejissyorning ko‘rsatmasi bo‘yicha liboslarimizni kiyib, ommaviy sahnalarda chiqish qilardik. Birinchi marta teatr san’atimiz daholari shu yerda Mirzaagaulla Aliyev, Gaydar Ruhrayg‘ays, A. Sultonov, Rza Afg‘onli, Malik Dadashov, Leyla, Badirbeyli, Barat Shekinskaya, Marziya Dovudova, Mahluga Sodigova, Mohsun Sanani va boshqalarni ko‘rib, choy dasturxoniga o‘tirishni katta sharaf deb bildim”. Ammo teatrdan tashqari, kino uni kengroq tomoshabinlar bilan tanishtirdi "Kinoga birinchi tashrifim tasodifiy edi. 1955-yilda bir guruh talaba kursdoshlarim bilan kinostudiyada suratga olingan "Baxtiyor” filmidagi xalq sahnalariga taklif qilingan edik. Quvonchdan parvoz qilardim. Kino ekranida o‘zimni ko‘rish g‘alati va ajoyib edi”, deb yozadi u “Mening kinom” xotirasida. A.Farzaliyev “Baxtiyor” (1955), “O olasin, bu boʻlsin” (1956), “Oftob ostidagi Gizmar” (1957), “Oʻgay ona” (1958), “Haqiqiy doʻst” (1959), “Koʻroʻgʻli” (1960), “Mollaning sarguzashtlari” (1960) va yana bir qancha rollarni ijro etgan. Unga 1956-yilda suratga olingan “O bo‘lsan, bu bo‘lsin” filmida atoqli bastakor Uzeyir Hojibeylining yosh obrazini o‘ynash tayinlangani bejiz emas.Uzeyir beyga juda o‘xshash muassasa rejissyori Husayn Seyidzoda “Bo‘lsin, bo‘lsin” filmiga Akbar Farzaliyevni hech ikkilanmay suratga tushiradi. Bu bilan ham qanoatlanmay, aktyorni Uzeyir bekning turmush o‘rtog‘i Maleyka Teregulovaning oldiga ham olib boradi. "O'sha paytda (1956 yilda) Maleyka xonim tirik edi va "Kommunist" (hozirgi "Istiqloliyat") ko'chasidagi "Monolit" deb nomlangan binoda yashar edi. Men Husayn domla (Sayidzoda) bilan yana bir kishi mashinaga o'tirdik va haydab ketdik. ... Husayn domla meni unga ruscha ob'ektiv qaragancha tanishtirdi va rostdan ham keksa ayolning yuziga o'qigan edingiz. Uzeyirimning ulushi". Ularning ko'pchiligida menga o'xshash xususiyatlar bor edi. Ko'chaga chiqqanimizda xotinim menga omad tiladi", deb yozadi Akbar Farzaliyev "Kino xotiralarim" nomli xotirasida A.Farzaliyev “O‘gay ona” filmida epizodik rolda bo‘lsa ham usta Abdul rolini ijro etgan. “Bizning ko‘cha” filmida boks bo‘yicha murabbiy rolini ijro etgan. Uni mashhur qilgan asosiy ekran ishi "Qizil quyosh ostida" filmi bo'ldi. Aydin ushbu filmda yaratilgan uning qahramoni ozarbayjonlik tomoshabinlar uchun yangi turdagi qahramon - romantik, aqlli, halol va sodiq yigit edi Film shahardan qishloqqa ishlash uchun kelgan yosh shifokor Oydin Zeynalovning ilk muhabbatini topgan fidokorona mehnati haqida hikoya qiladi Oydinning yuzida o‘sha davr odamlari o‘z kelajagini, ideallarini, pok niyatlarini ko‘rdi. O‘sha rolni ichkaridan Akbar Farzaliyev ijro etgan. Uning nigohlarida sun’iy pafos yo‘q edi. Aydinning xarakterini unutilmas holga keltirgan ham ana shu tabiiylik edi. Tomoshabinlar unga aktyor sifatida emas, balki tug'ma inson sifatida ishonishdi Akbar Farzaliyev Rossiyaning “Yelkanlarni sotib ol” (“Mosfilm”, 1961) filmida ham g‘avvos sifatida ishtirok etgan. “Ko‘ro‘g‘li”, “O‘gay ona”, “Haqiqiy do‘st”, “Bizning ko‘chamiz” kabi ekran asarlarida epizodik rollarda ishtirok etgan bo‘lsa-da, katta rollarni davom ettirmadi. Aytgancha, yoshligida Akbar Farzaliyev ozarbayjonlik urush qahramoni, afsonaviy Mehdi Hueynzodaga juda o‘xshar edi. Shuning uchun ham uni “Olis qirg‘oqlar” filmining bosh qahramoni Mixaylo rolini o‘ynashga taklif qilishdi. A.Farzaliyev sinovli suratga olishdan chiqqan aktyorlar orasida bu rolga haqiqiy nomzodlardan biri edi. Biroq film rejissyori Tofig Tag‘izodaning aktyor Nodar Shashigo‘g‘li bilan Moskvadagi uchrashuvi vaziyatni o‘zgartiradi va uni Mixaylo rolini o‘ynashga taklif qilishadi... Akbar Farzaliyevda ajoyib kino karerasini qurish uchun zarur bo‘lgan hamma narsa bor edi – kelishgan, ovoz, ekran plastikasi, ichki quvvat... Ammo taqdir uni boshqa yo‘lga olib ketdi. 1960-1961-yillarda “Ozarbayjonfilm” kinostudiyasida aktyor, 1960-1961-yillarda rejissyor yordamchisi boʻlib ishlagan A.Farzaliyev 1963-yilda kinodan ketgan Balki kino muhitining qattiq qonun-qoidalari, balki mintaqaga sodiqlik, balki shon-shuhrat ortidan yugurmaydigan xarakter Akbar Farzaliyev san’atdan ranjimasdi. U shunchaki hayotini boshqacha yashashni tanladi U dogma tumani - Gusarga qaytdi. 1963-yilda Gusar viloyatida lazgi xalq teatrini tashkil etgan, oʻsha yildan teatr direktori, 1965-1970-yillarda Gusar viloyati madaniyat uyi direktori lavozimlarida ishlagan. “Lazgi” xalq teatrining tashkil etilishi, madaniyat uyining rahbariyati, sahna ko‘rinishlari uning san’atga mehri bardavomligini ko‘rsatdi. Rejissyor sifatida “Tog‘lar guvoh”, “30 tiyin jarima”, “Harifning otasi”, “Imom Shomil” kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Xususan, “Imom Shomil” spektakli viloyatda katta qiziqish uyg‘otdi Akbar Farzaliyev nafaqat aktyor edi - bu uning hayotidagi eng qiziqarli jihatlardan biri edi U huquqshunoslikni o'rgangan, bir muddat advokat va hatto sudya bo'lib ishlagan. San'at va qonunni bir umrga sig'dirish hammaning ham imkoni yo'q. Bir tomonda sahna yorug‘ligi, bir tomonda mahkama zalining sovuq jiddiyligi... Bu ikki xil olam o‘rtasida u insoniyligini saqlab qoldi Akbar Farzaliyevning san’at yo‘lini o‘rgangan, xizmat ko‘rsatgan san’at arbobi, kinoshunos Oydin Kazimzodaning aytishicha, u 67 yillik umrining 40 yilidan ortig‘ini Ozarbayjon madaniyati va san’ati rivojiga bag‘ishlagan. "Akbar Farzaliyev mard inson edi, fikri va xatti-harakati bir-biriga to‘g‘ri keldi. U uchun kattalarni, ayniqsa, ota-onani hurmat qilish eng muhimi edi. Uning uchun otasining ismini qoldirish ota-onasiga xiyonat qilish edi... Akbar Farzaliyev otasining iltimosiga ko‘ra Ozarbayjon pedagogika institutini tashlab, Ozarbayjon Davlat universitetining yuridik fakultetiga o‘qishga kirgan. advokat bo‘lasanmi?” “Otamning bir so‘zi men uchun inkor etib bo‘lmas qonun edi. Ota-onamning xohishi bilan advokat bo‘ldim. Ular meni shu sohada ko‘rishni xohlashdi. Kinoshunosning aytishicha, A.Farzaliyev haqida gapirganlar avvalo uning kamtarligini eslagan. Shon-shuhrat ko‘rgan odam uchun esa bu kamdan-kam xislat. U poytaxtda qolishi bilan mashhur hayot kechirishi mumkin edi. Ammo u mintaqa madaniyatiga xizmat qilishni tanladi. Balki shuning uchun ham uning nomi vaqti-vaqti bilan unutilib ketardi Biroq, Ozarbayjon kinosi tarixida “Quyosh ostidagi Gizmar” filmidagi Aydin hali ham tirik. Film bugungi kunda ham seviladi va tomosha qilinadi Barkamol ijodkor Akbar Farzaliyev ham she’rlar yozgan. “Intizor”, “G‘usarim”, “Kelinglar, yarashaylik”, “Zalim falak” kabi she’riy misollar uning ichidagi hassos insonni ko‘rsatdi. “Intizar” she’riga bastakor Ruhangiz Gasimova musiqa bastalagan va ayni qo‘shiq bugungi kunda ham turli xonandalar tomonidan ijro etilmoqda. A.Farzaliyev 1971-yilda G‘uzor tuman iste’molchilar jamiyatlari uyushmasiga advokat lavozimiga tayinlanib, bu lavozimda 1993-yil oxirigacha ishlagan, 1978-yilda vaqtincha Gusar tuman xalq sudida xalq sudyasi lavozimida ishlab kelgan. 1999 yil 15-may kuni og‘ir xastalik tufayli olamdan o‘tgan Akbar Farzaliyev bugun kino tariximizning so‘zsiz qahramonlaridan biri sifatida yodga olinadi. U faxriy unvonni olmagan. Bu haqda katta voqealar bo'lmagan. Televizion dasturlarda uning nomi tez-tez tilga olinmagan. Lekin eng katta mukofot xalq xotirasi edi. Bugun ozarbayjonlik tomoshabinlar “Quyosh ostidagi Gizmar” filmini eslar ekan, yodga birinchilardan biri Aydin keladi. Oydinning chehrasida esa Akbar Farzaliyevning musaffo, yorug‘ ko‘zlari yashaydi Kinoshunos Oydin Kazimzodaning yozishicha, vafotining 40 kunida Gusarda chiqadigan “Samur” gazetasida 1998 yilda Akbar Farzaliyevning farzandlariga yozgan “Vasiyati” nashr etilgan. Akbar Farzaliyev bu ibratli vasiyatnomasida farzandlariga shunday deb yozgan: “Aziz bolalarim! Shu yoshda meni qiynagan kasalliklar sog‘lig‘imdan umidimiz zaifdir... Bularning hammasini hisobga olib, so'zim, so'zim sizlar uchun qoladi, toki sizlar orangizda toza, vatan muhiti o'rnatilsin, men butun umrim davomida boshim past bo'lmadi, g'ayrat va halollik bilan ... Bir-biringizga e'tibor bering Mening borligim sening o‘qishing, nikohing va uying ostonasida... Uchinchi so‘zim: oilangizda bo‘ladigan barcha chora-tadbirlarni birgalikda bajaring, bir qo‘ldan ovoz chiqmaydi”. Ba'zi aktyorlar ko'p filmlarda paydo bo'ladi, lekin unutiladi Ulardan ba'zilari tasvir bilan xotiraga aylanadi Akbar Farzaliyev ana shunday xotira egalaridan biri edi