Kelajak xarobalar ustida ko'tariladi: Ozarbayjon dunyoga shaharsozlikning yangi standartini taqdim etadi - SHARH

Ozarbayjonda qariyb 30 yil davomida bosib olingan va vayron qilingan Qorabog‘ va Sharqiy Zangezur hududlari ayni paytda nafaqat mintaqada, balki deyarli butun dunyoda eng tez va keng qamrovli qayta qurish davrini boshdan kechirmoqda Bosqinchilik davrida bir paytlar Janubiy Kavkazning iqtisodiy jihatdan eng gullab-yashnagan hududlari bo'lgan bu hududlarda 9 ta shahar va yuzlab qishloqlar tom ma'noda yer ostidan yo'q qilindi. Bu hududlardagi fuqarolik, iqtisodiy va ijtimoiy infratuzilma butunlay vayron bo'ldi Bu ham yetmagandek, Armaniston istilosi davrida Qorabog‘ va Sharqiy Zangezurda millionlab minalar ko‘milib, bu hudud eng ifloslangan xavfli hududga aylantirildi. Dastlabki hisob-kitoblarga ko‘ra, Ozarbayjonga qariyb 30 yil davomida yetkazilgan zarar miqdori yuz milliard dollardan oshgan Bugun viloyatda jadal olib borilayotgan rekonstruksiya va tiklash ishlari milliy qadr-qimmat, madaniy meros va hayotni o‘z ona o‘choqlariga qaytarishga da’vatdir. Ozarbayjon bu yerlarda noldan shunday zamonaviy, ekologik va barqaror modelni yaratmoqdaki, bu tizim yaqin kelajakda global shahar rivojlanishi tendentsiyalarini belgilaydi. Ozarbayjon mojarodan keyingi davrda 12 tuman, shu jumladan 11 shahardagi 91 ta aholi punktining Bosh rejasini tasdiqlash orqali noldan shunday ekologik, barqaror va raqamli modelni qurmoqdaki, bu ulkan qaytish falsafasi zamonaviy dunyo uchun noyob shaharsozlik pretsedentini yaratadi 30 yillik ishg‘ol davrida yerlarimiz, shahar va qishloqlarimiz vayron bo‘lgani, ularni qayta tiklash jarayoni haqida Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev Bokuda boshlangan Butunjahon shaharsozlik forumining 13-sessiyasining ochilishida to‘xtalib o‘tdi: “Hozir hukumatimiz oldida turgan asosiy vazifalardan biri Qorabog‘ va bu Armanistonning Sharqiy hududini qayta qurishdir30. va butunlay vayron qilingan va vayron qilingan Xalqaro kuzatuvchilar va tashrif buyuruvchilar Agdamni Xirosima bilan solishtirishdi, ular Agdamni “Kavkazning Xirosimasi” deb atashdi. Chunki shahar oddiygina mavjud emas edi. Shahar butunlay vayron bo'lgan va Xirosimadan farqli o'laroq, atom bombasi tashlab yuborilishi natijasida bir kechada bu holatga tushmagan. Bu 30 yillik bosqin davrida amalga oshirildi, bu davrda binolar, tarixiy binolar va jamoat binolari, uylar butunlay buzib tashlangan va vayron qilingan Davlat rahbari o‘z nutqida o‘tgan falokatning kattaligini ta’kidlab, Qorabog‘ va Sharqiy Zangezur bugungi kunda eng zamonaviy aqlli shahar va yashil energiya konsepsiyalari bilan noldan qurilgan dunyodagi eng yirik urbanizatsiya loyihalari ekanini ta’kidladi. Bu fikrni WUF13 kabi nufuzli xalqaro platformada talaffuz qilish muhim siyosiy va diplomatik ahamiyatga ega. Ozarbayjon xalqaro hamjamiyatga oʻzining mojarodan keyingi qayta qurish modelini taqdim etadi va ishgʻolning haqiqiy natijalarini faktlar bilan koʻrsatadi Aytish joizki, bugungi kunda Sharqiy Zangezur va Qorabog‘da olib borilayotgan restavratsiya jarayoni oddiy restavratsiya jarayoni emas. Bugun davlatimiz rahbarining siyosati va qat’iyati bilan amalga oshirilayotgan ishlar va loyihalar ko‘rsatib turibdiki, ko‘rib chiqilayotgan hududlar qisqa vaqt ichida haqiqatda nafaqat Ozarbayjon, balki mintaqaning eng rivojlangan hududlariga aylanadi. Ilhom Aliyev asos solgan ushbu keng koʻlamli loyihani amalga oshirish uchun bugun Ozarbayjon sayyoramizdagi ehtimol eng murakkab minalardan tozalash operatsiyasini amalga oshirmoqda va shu bilan birga infratuzilma inqilobini boshlab yubordi Ozarbayjon avtomobil yoʻllari davlat agentligi (AAYDA) va Iqtisodiy islohotlarni tahlil qilish va kommunikatsiya markazining rasmiy hisobotlariga koʻra, Qorabogʻ va Sharqiy Zangezurda rejalashtirilgan va amalga oshirilayotgan avtomobil yoʻllarining umumiy uzunligi 3000 kilometrdan oshadi. Bunga Zafar yo‘li, Shusha, Agdam, Lochin, Qalbajar va Zangilonga olib boruvchi ko‘p polosali avtomobil yo‘llari kiradi. Viloyatda, ayniqsa, Tog‘onali-Qalbajar-Istisu va Xudafarin-G‘ubodli-Lochin yo‘llarida ko‘plab ulkan tunnellar qurilmoqda Shu bilan birga, mintaqaning raqamli va yashil kelajagini ta’minlash bo‘yicha jiddiy qadamlar qo‘yildi. “Azerenerji”ning rasmiy xabarlariga ko‘ra, ozod qilingan hududlarda 30 ga yaqin kichik va ekologik toza GES to‘liq tiklangan yoki noldan qurilgan va tarmoqqa ulangan. Boshqa stansiyalar qurilishi davom etmoqda. Butunlay vayron boʻlgan hududlarda shahar va qishloqlar, zamonaviy agroparklar va sanoat zonalari (Agdam va “Araz vodiysi iqtisodiy zonasi”) barpo etilayotgani, Qorabogʻni global logistika markaziga aylantiruvchi 3 ta xalqaro aeroportning (Fuzuliy, Zangilon, Lochin) barpo etilishi davlatning bu yerlarga qaratilayotgan ulkan qarashlari koʻlamini isbotlaydi Bu sanab o'tilgan barcha faktlar yana bir bor isbotlaydi Qorabog‘ va Sharqiy Zangezurning tiklanish jarayonida insoniyatning eng ilg‘or urbanizatsiya standartlari mintaqada qo‘llanilayotgani. Bir necha yil avval ortga nazar tashlaydigan bo'lsak, biz xarobalarni, vayronalarni, birorta ham buzilmagan bino bo'lmagan hududlarni kuzatgan edik. Ammo bugun bu xarobalarda keng ko‘chalar, yashil yo‘laklar, zamonaviy bino va majmualar, savdo markazlari va mehmonxonalar, zamonaviy andozalarga javob beradigan maktab va bog‘chalar barpo etilib, qiyofasi butunlay o‘zgarmoqda. Hukumatning “Buyuk qaytish” dasturining asosiy falsafasi “Aqlli shahar” va “Aqlli qishloq” tushunchalaridir. Bu yondashuv, o‘z navbatida, Qorabog‘ni sayyoradagi eng innovatsion va yashil uyg‘onish markazlaridan biriga aylantiradi Shusha shahri Qorabogʻ va Sharqiy Zangezurni qayta qurish jarayonida alohida ahamiyatga ega. Chunki Qorabog‘ning durdonasi hisoblangan Shusha qadimiy tarixga ega va bu xonlikning poytaxti bo‘lishi bilan birga Ozarbayjon musiqasi, madaniyati va me’morchiligining boy namunasidir. Shahardagi restavratsiya ishlari, zamonaviy turar-joy massivlari va mehmonxonalar, restoranlar, istirohat bog‘lari va bog‘larni rekonstruksiya qilish uning tarixiy ruhiga mos keladi. Sharqiy Zangezur va Qorabog‘da olib borilayotgan restavratsiya ishlarining yorqin namunasi sifatida Shusha shahrida XVIII-XIX asrlarga oid tarixiy masjidlar, karvonsaroylar, beklar uylari, qadimiy mahallalar Haydar Aliyev jamg‘armasi ko‘magida alohida e’tibor bilan qayta tiklanmoqda Bokuda boʻlib oʻtgan WUF13 doirasida Shushani rekonstruksiya qilish modeliga xalqaro ekspertlar tomonidan berilgan yuksak baho shaharning tarixiy-madaniy merosiga jahon miqyosida yuksak baho berilganidan dalolatdir. Prezident Ilhom Aliyev o‘z nutqida Shushaning qayta tiklanishi haqida o‘z fikrlarini bildirib o‘tdi va shunday dedi: “Deyarli 30 yildan beri ishg‘ol ostida bo‘lgan Qorabog‘ning toji Shusha hozir noldan tiklanib, uning buzilgan qal’asi tiklandi” Bosqindan bo‘shagan yerlarni qayta tiklash jarayonida Xonkendi shahriga alohida e’tibor qaratishga ham tarixiy adolatni tiklash, ham viloyatni yoshlar, fan va ta’limning asosiy markaziga aylantirish nuqtai nazaridan yondashishimiz mumkin. Shaharning me'moriy qiyofasi, tarixiy o'ziga xosligi va shahar tuzilishi restavratsiya ishlariga sezgir bo'lgan holda himoyalangan. Shu bilan birga, Xonkendi viloyatning asosiy intellektual harakatlantiruvchi kuchi, yoshlar va turizm markazi sifatida qayta qurilmoqda Prezident Ilhom Aliyev farmoni bilan tashkil etilgan Qorabog‘ universiteti ana shu strategik yo‘nalishning eng yorqin namunasidir. Qisqa vaqt ichida mazkur ta’lim dargohi ham mamlakatning, ham viloyatning eng ilg‘or oliy o‘quv yurtiga aylandi. O‘qitish sifati va ilmiy salohiyatiga ega mazkur oliy ta’lim muassasasi yoshlarning intellektual kuchini yana hududga olib kirmoqda, mahalliy mehnat bozorining malakali kadrlarga bo‘lgan ehtiyojini ichki resurslar hisobiga qondirish vazifasini o‘z zimmasiga oladi Shu bilan birga, Xonkendi va uning atrofidagi aholi punktlarida uzluksiz elektr energiyasi va tabiiy gaz ta’minoti to‘liq tiklandi, optik tolali texnologiyalarga asoslangan barqaror raqamli aloqa tarmog‘i o‘rnatildi, respublikaning avtomobil yo‘l transporti va logistika uzellari bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqalar ta’minlandi. Ushbu qadamlar tufayli Qorabog'ning boshqa sanoat va qishloq xo'jaligi zonalari bilan birlik vujudga keldi. Bugungi kunda Xonkendi va Qorabog‘ viloyati, Sharqiy Zangezur viloyati sarmoyadorlar uchun yuqori iqtisodiy rentabellikka ega markazga aylandi WUF13 doirasida Ozarbayjonning ozod qilingan hududlarida qoʻllaniladigan “yashil” shaharsozlik modeli va barqaror ekologik loyihalar xalqaro hamjamiyatning alohida eʼtiborini tortdi. Qorabog‘ va Sharqiy Zangezur viloyatlarining “yashil energiya zonalari” deb e’lon qilinishi alohida ahamiyatga ega. Ushbu yondashuv, qo'llaniladigan ekologik standartlar dunyo uchun noyob shaharsozlik pretsedentini yaratadi Shu bilan birga, bunday yondashuv yangi qurilgan shahar va qishloqlarda ekologik muvozanatni tiklash, biologik xilma-xillikni muhofaza qilish, atmosferaga zararli gazlar tarqalishining oldini oladi. Bu, o'z navbatida, havo sifatiga eng yuqori standartlarga ta'sir qiladi. Ushbu konsepsiyaga muvofiq Qorabog‘ va Sharqiy Zangezurdagi aholi turar joylarida muqobil energiya manbalari, ya’ni quyosh, shamol va gidroenergetika salohiyatidan foydalanilmoqda. Ammo shuni ta'kidlash kerakki, yashil energiya ishlab chiqarish nafaqat ichki iste'mol uchun mo'ljallangan Ozarbayjonning maqsadlaridan biri mintaqada ishlab chiqarilgan yashil energiyani jahon bozorlariga eksport qilishdir. Bu esa mamlakatning xalqaro maydondagi strategik salmog‘ini yanada oshiradi. Bunday eksport salohiyati viloyat va mamlakatimiz iqtisodiyotiga katta afzalliklarni beradi. Birinchidan, noneft sektorining jadal rivojlanishi, ikkinchidan, Qorabog' va Sharqiy Zangazurning yanada rivojlanishini rag'batlantiradigan milliardlab dollar to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar jalb etilishi Ushbu yondashuv mintaqaning butunlay yashil energiyaga asoslanganligi va ekologik toza mahsulotlar ishlab chiqarilishi bilan birga keladi, bu esa o'z navbatida Qorabog'ni jahon bozorida noyob brendga aylantiradi. “Qorabog‘da ishlab chiqarilgan” yorlig‘i xalqaro maydonda ekologik tozalik ramziga aylanadi. Shu bilan birga, an’anaviy yoqilg‘idan foydalanishni minimallashtirish Qorabog‘ tabiati, o‘rmonlari, daryolari va havosini saqlab qoladi Atrof-muhit musaffoligi Shusha, Qalbajar, Lochin kabi hududlarning kurort-salomatlik va ekoturizm salohiyatini bir necha barobar oshirmoqda. Qorabog'da qo'llaniladigan ushbu ekologik va iqtisodiy sinergiya modeli mintaqani yaqin kelajakda global dekarbonizatsiya tendentsiyalari va yashil iqtisodiyotning eng dinamik tarmog'iga aylantiradi. Darhaqiqat, to‘qnashuvdan keyingi hududlarni noldan shunday butunlay “yashil” konsepsiya bilan qurish global miqyosda o‘xshashi bo‘lmagan tajribadir Natijada bugungi kunda Ozarbayjon davlatining ichki moliyaviy resurslari hisobidan Qorabog‘ va Sharqiy Zangezurda amalga oshirilayotgan restavratsiya va qurilish ishlari dunyoda tengi yo‘q noyob tajribadir. Ozarbayjon ushbu tajribani Butunjahon shaharsozlik forumida taqdim etish orqali bugungi kunda qayd etilgan hududlar xarobalarida barpo etilgan shahar va qishloqlar faqat mojarodan keyingi qayta qurish jarayoni emasligini isbotladi Bu Ozarbayjon davlatining dunyo yuz berayotgan ommaviy qirgʻin, vandal va shafqatsiz hududlar, ekologik inqirozlarga javobidir. Raqamli, yashil va inson markazli aholi punktlarini noldan qurayotgan Ozarbayjon Forumda dunyo va mehmonlarga o'ziga xos rejani taqdim etdi Ulardan foydalanganda saytdagi materiallarga murojaat qilish muhimdir. Veb-sahifalarda ma'lumotlardan foydalanilganda, giperhavola orqali havola qilish majburiydir