Tarixdan o'tgan nafislik – Xon qizining kiyim merosi VIDEO

Tarixiy shaxs haqida so‘z yuritilganda birinchi navbatda e’tiborni tortadigan jihatlardan biri uning davri va turmush tarzini aks ettiruvchi libosdir. Tarix filtridan o‘tib, bugungi kunga yetib kelgan bu liboslar nafaqat estetik ko‘rinishni, balki o‘sha davr madaniyati, didi, ijtimoiy hayotini ham o‘zida aks ettiradi. Insonning kiyim uslubi uning muhiti, dunyoqarashi va jamiyatdagi mavqei haqida muhim ma'lumotlarni beradi. Shu nuqtai nazardan, XIX asr ozarbayjon adabiyotining ko‘zga ko‘ringan vakili, Qorabog‘ xonining qizi Xurshidbanu Natevaning liboslari alohida qiziqish uyg‘otadi. U ishlatgan liboslar nafaqat uning shaxsiy didi, balki o‘z davrining saroy madaniyati, milliy libos an’analarining ham boy namunasidir. Shoiraning shaxsiy buyumlari va qo‘l san’atlari bugungi kunda Ozarbayjon tarixi milliy muzeyi etnografiya fondida saqlanmoqda va uning yuksak didi va mahoratini namoyon etadi Bu haqda Milliy Ozarbayjon tarixi muzeyi bosh mutaxassisi Aynur Babayeva AZERTAC muxbiri bilan suhbatda batafsil ma’lumot berdi Uning aytishicha, muzeyda saqlanayotgan eksponatlar orasida Natava yasagan yoki ishlatgan turli maishiy va kiyim-kechak namunalari ham bor. Bu obyektlar XIX asr Ozarbayjonining moddiy-madaniy merosini o‘rganish nuqtai nazaridan ham katta ahamiyatga ega "To'plamning qiziqarli namunalaridan biri bu xurjun. O'tmishda oziq-ovqat va boshqa narsalarni tashishda foydalanilgan bu uy-ro'zg'or buyumi qora mahud matodan tikilgan. U turli rangdagi iplar bilan ishlangan barg naqshlari bilan bezatilgan. Xurjundagi sanalarni milodiy va hijriy taqvimlar bilan belgilash uni tarixiy nuqtai nazardan ham qimmatli qiladi. Gulbatin va ipak iplardan toʻqilgan bu misol ham diniy anʼanalarni eslatib turadi, ham nozik “Bu hunarmandchilik ifodasidir. Uning nozik ishlovi yuksak mahorat bilan tayyorlanganidan dalolat beradi”, — deya qo‘shimcha qildi Aynur Babayeva Shoiraning shaxsiy kiyim namunalari ham kolleksiyaning qimmatli qismi ekanini ta’kidlagan katta mutaxassis: “Ipak va zargarlik matosidan tikilgan ko‘ylak o‘sha davrning kiyim-kechak madaniyatini aks ettiruvchi namunalardan biridir. Yashil baxmal va atlas matolardan tikilgan nimtana 19—20-asrlarda ozarbayjon ayollari tomonidan qoʻllanilgan anʼanaviy ustki kiyimlardan biri boʻlgan. Uning yenglari va etaklari gulabatin kashtalari bilan bezatilgan. To‘plamdagi egar sumkasi ham Natevaning mahoratini namoyish etadi. Bu misollardan biridir. U tilla atlasdan yasalgan boʻlib, oʻsha davr dekorativ-amaliy sanʼatining goʻzal namunalaridan biri hisoblanadi. Ganovuz matosidan tikilgan bu turdagi kiyimdan 19-asrda ayollar foydalangan Tamaki xaltasi kolleksiyaning ajoyib eksponatlaridan biridir. Gulabatin va tekalduz kashtachilik usullari bilan tikilgan bu xaltalar ro‘zg‘orda ham qo‘llanilib, qizlar sepining muhim qismi sanaladi. Natava yasagan namuna nozik bezaklari va nafis mahorati bilan ajralib turadi. Ozarbayjon uylarining interyerida muhim o‘rin egallagan nish pardalari Natava hunarmandchiligi orasida ham saqlanib qolgan. Bu pardalar ham dekorativ, ham funksional bo‘lib, xalqimizning estetik didini aks ettiradi To‘plamning qiziqarli namunalaridan biri shippak ekanligini ta’kidlagan A.Babayeva shunday dedi: “Baxmal va maun matolardan tikilgan shippak yashil, firuza, qora va qizil rangli munchoqlar, gulabatin kashtalari bilan bezatilgan. Natavanning shippakdagi kashtalari ham bu ko‘rgazmaning qadr-qimmatini yanada oshirmoqda. Misdan yasalgan bu uy-roʻzgʻor buyumlari 19-asr Ozarbayjon maishiy madaniyatini oʻrganish nuqtai nazaridan qiziqdir. “Shoirning qoʻl sanʼati nafaqat soʻz sanʼatida, balki amaliy sanʼatning turli sohalarida ham yuksak isteʼdod egasi ekanligini koʻrsatadi. Natava yasagan yoqalar, shippak va boshqa naqshlar uning yuksak badiiy-estetik didi, kasbiy mahoratini namoyon etadi. Uni hatto o‘z davrining mashhur frantsuz yozuvchisi ham yuqori baholagan” Bugungi kunda Ozarbayjon tarixi milliy muzeyida saqlanayotgan bu eksponatlar Xurshidbanu Natava tomonidan ko‘p qirrali. 19-asr ozarbayjon ayollarining faoliyati, hunarmandchilik anʼanalari va moddiy-madaniy merosini saqlab turgan qimmatli namunalar sifatida katta ahamiyatga ega 2026 © AZERTAC. Mualliflik huquqi himoyalangan. Ma'lumotlardan foydalanish giperhavola bilan havola qilinishi kerak