Vamig Mammadaliyev: Armanistonlik kamonchi Boris sichqonchani quvayotgan mushukdek mendan o‘zib ketmoqchi bo‘ldi, ruxsat bermadim - INTERVYU - VIDEO

Dadash Vosif ko‘chasidamiz, shamol esadi. Biz turgan joydan sal uzoqroq yurganimizda butun Kurdaxonni ko‘rish mumkin. Boku bog'lariga tegishli dengiz xushbo'yligi yoz oxiri hidini tarqatadi. Qishloqlar yangi o'sgan miyalar tomonidan ranglanadi Bu gal suhbatga muharririmiz Nodir Yalchin bilan birga keldik. Biz atrofga qaraymiz va darvozalarga qaraymiz. Nodir chiroyli bo‘yalgan ko‘k darvozani ko‘rib, “Bu yer Vamig‘ domlaning hovlisi bo‘lsa kerak”, deydi. U gapini tugatgan zahoti darvoza eshigi gurillatib ochiladi: Keldingmi? Sigaretni yerga tashlab bo‘lmaydi, bo‘lmasa 300 manat jarimaga tortaman, – jilmaydi Vamig domla Hovliga kirib, 80 yoshni qarshilagan bu cholning ozodaligini ko‘rsangiz, bu yillar qanday o‘tgani oydinlashadi. Bunday suhbat uchun bu atmosfera etarli Xalq artisti, taniqli tarzan, professor Vamig Mammadaliyevning APA-ga bergan intervyusi – Ko‘changiz Dadash Vosif nomi bilan atalgan. Uni ko'rdingizmi? Ko'rganman. “Og'zaki so'z xotira” degan kitob bor. G'azallari bor. O'sha paytda yozgan. Aliog‘a Vohid kabi mehnatkash edi — Bir necha kundan keyin 80 yoshga to‘lasiz, domla Vamig Ha, uzoq emas. 9 - men, 14 - Donald Tramp. U mendan besh kun kichik. Ko'ramiz, u menga nima yuboradi (kuladi) Hovlida biz qadimiy qozonlarni, qo'lda tayyorlangan idishlarni tomosha qilamiz. Hovli boshida domla Vamig muzeyiga kiramiz. Ichkarida siz suratlar, grammofonlar, qahrabo boncuklardan tortib, kalyangacha hamma narsani topasiz Men bu joyni o'yin-kulgi uchun qildim. Bu devordagi do'stlik ayblovi. Bu mening nevaralarim bilan tushgan suratim O'zingiz ham katta oilada tug'ilgansiz Biz sakkiz bola edik. Endi bizdan ikkitasi qoldi Sizdan boshqa kim qoldi? Uning xotirasida qayerdadir sharqshunos olim, akademik Vasim Mammadaliyevning tirikligi mujassam — Ikkinchi jahon urushi tugaganidan bir yil o‘tib, 1946 yilda tug‘ilgansiz Ha. Uzeyir Hojibeyli 1948 yilda vafot etdi. Ikki yil davomida janob Uzeyir nafas olgan havodan nafas oldim. Balki u ham menga ta'sir qilgandir Siz aqllisiz. Bu ham sizning adabiyotga qiziqishingizdan kelib chiqsa kerak. Bu hovlida yozuvchi va shoirlar ko‘p edi Vaqti kelganda hazilkashman. Ba'zan xayolimga kech keladi, juda kech — Urush davrining azobini bolaligingizda his qilganmisiz? Ha, eslayman. O‘shanda oq non sotib olsak, xursand bo‘lardik "Musiqachilar juda ko'p, bir kishi uyga olib kelmaydi" — Otangiz savdogar yoki boshqa daromadli sohaning odami emas edi, u shifokor-tadqiqotchi edi. Tirikchilik qilish qiyin bo'lsa kerak Qand yeyardik, och edik. Onam do‘kondan pechenye sotib olib olib kelardi, uyga yetguncha tayyorlab qo‘yardi. Har birimiz yo'lda bittadan oldik, lekin u hech qachon uyga kelmadi — Otangiz ham uzoq umr ko‘rdi Ha, otam yaxshi yashagan Bunda tibbiyotning o'rni bo'lsa kerak — To‘g‘ri, otam avloddan o‘n ikkinchi Mammadaliman, der edilar Bu avlod qayerdan keladi? — Ensiklopediyada Nasriddin Tusiydan ekani ko‘rsatilgan Suhbatimizni hovlida davom ettiramiz Yana shu hovliga xush kelibsiz Janob Vamig, bu hovliga ko'plab san'atkorlar tashrif buyurishgan. Kanalingizga ulashilgan eski lentalarni tomosha qilamiz. Aliog‘a Guliyevdan Hojibobo Huseynovgacha, Sarvar Ibrohimovdan Tal’at Gasimovgacha bu uyda bo‘lmagan ijodkor yo‘q. Endi vaqt o'tadi, do'stlar va tanishlar soni asta-sekin kamayadi. Bu sizga qanday ta'sir qiladi? O'sha yig'ilishlarni shu hovlida uyushtirganim qanday yaxshi. Musiqachilar ko‘p, uyiga birorta ham odam olib kirmaydi. 2001 yilda 55 yoshimni shu bog‘da nishonladim. Kim yo'q edi? Bu orada Vomiq domlaning xotini choy olib keladi — Bu yerga kelishingizda xotiningizning hissasi katta bo‘lsa kerak. Bu hovli hamisha mehmonlar bilan gavjum, olomon qarshisida turib, ularga dasturxon ochish katta mahorat Albatta, qiyin. Biri bor, siz mehmonlarni qalbingiz bilan kutib olasiz, bittasi bor, azizim. Biz har doim mehmonlarni bu eshikda iliq kutib oldik. Bir kishi bir kishining uyiga keladi. Bu mening ijodim tufayli. Men davlat odamiman, nega bilasizmi? Chunki mening san’atim, oilam va do‘stlarim bor “Vasim sho‘rolar davrida fors tilini yashirincha o‘rgangan, ruxsat berishmagan” — Otangiz mammadali erkak tabib ham tadqiqotchi bo‘lib, arab va fors tillarini yaxshi bilgan — Ha, Vosim akam ham arab tilini otamdan o‘rgangan. Sovet davrida Vasim yashirincha fors tilini o'rgangan, o'sha paytda unga ruxsat berishmagan Otangiz tillarni qanday o'rgangan? U bu haqda gapirganmi? Icherishahardagi qurilish qurib bitkazildi. Mir Movsum og‘aning katta akasi Molla og‘aning madrasasida tahsil olgan. Otam uch tilda yoza olardi: eski alifbo, kirill, lotin Otangiz ham shu uyda yashaganmi? Qishloqda Ko'p odamlar unga kasalliklar haqida kelishgan, ehtimol Ular kelayotgan edi. O'shanda hozirgidek ultratovush yo'q edi, otam eshitib odamning kasalligini bilardi. U shifokor edi. Ilgari u o'likxonada ishlagan va u erda ko'p narsalarni o'rgangan. Qizlar mashg'ulotga keldilar, burnini tutdilar, dedim, senga hech narsa bo'lmaydi. U juda mehribon inson edi. O'shanda u uyiga ikkita jasadni olib kelgan. Ular bo'yicha ekspertiza o'tkazdi. O‘sha paytlarda skeletlarni yonboshlab joylab qo‘yardik... Keyinroq dadam o‘likxona yonidan o‘tayotganda burnimga hid tegsa, dunyodagi eng go‘zal hid deb o‘ylardim, der edi. U o'z san'atini qanday sevganini ko'ring! "Bu qishloq mening rivojlanishimda katta rol o'ynadi" – Odatda sozanda va xonandalar bu san’atni yoshligidan boshlagan. Nega kechikding? – 26 yoshimda Asaf Zeynalli nomidagi musiqa kollejiga o‘qishga kirib, 30 yoshda uni tamomladim. Ungacha Madaniy-ma’rifiy texnikumda tahsil olganman. Bolaligimda to‘garakka borardim, kichikligim uchun qo‘yishmas, eshikdan qarab turardim. Men ham chap qo'l edim Chap qo'l odam uchun o'ngga o'tish qiyin. Qanday qilib ko'nikib qoldingiz? Qo'rquvdan. Maktabda qo‘limga shunchalik urishdiki... Shundan so‘ng o‘ng qo‘lim bilan tar chala boshladim. Faqat ustozim Ahmadxon Boqixonov chap qo‘lida tar chalardi. U ham Mammadxon akam mening tarimni chalayotganini aytdi, men hech kim tarimni chalishini hohlamadim, uni chap tomonga o‘tkazdim Asef Zeynalli nomidagi texnikumda mutaxassis o'qituvchingiz kim edi? – Odil Geray, Ahmadxon Boqixonov, Bahram Mansurov — Vomiq aka, tarchilar bir muddat ansamblda ikkinchi, keyin esa birinchi tarchi bo‘lib qolganiga guvoh bo‘ldik. Keyin ular trio - tar, kamancha, xonanda shaklida konsert berishni boshlaydilar. Siz bu bosqichlarni tez bosib o'tganga o'xshaysiz va trio shaklida chiqishni juda tez boshlamagansiz Qishloqda shunaqa yaxshi xumarlar bor ediki, men hamma uchun o'ynardim. Qo‘shiq aytishga kelardi, kech qolganini ko‘rdingiz. Vamigga ayt, qatron olib kelsin, deyishdi. Bu qishloq mening rivojlanishimda katta rol o‘ynadi. Kurdaxani qishlog‘i meni ortiqcha ko‘rdi. O'sha paytda musiqachilar kam edi, hamma bir-birini taniydi "Uzeyir Bey bu qadami bilan haqiqiy ozarbayjon musiqasini yaratdi va mug'omni milliylashtirdi" O'sha paytda Boku to'ylari maktab rolini o'ynagan — To‘y katta maktab, chunki har bir xonandaning o‘ziga xos xususiyati bor, ularga hamrohlik qilish oson ish emas. Masalan, Hojibobo Huseynovning shaxsiyati bir bo‘lsa, Orif Boboyevning shaxsiyati boshqa edi. Hojiboboga chiqish qilish qiyin edi. Nega bilasizmi? Qo'ng'iroq ovozi bo'lmagani uchun, pardada qo'ng'iroq chalinayotgandek, ha, endi o'sha qismlarni kuylaysizmi? (kuladi). Xuddi shu pardalarda o'ynashdan charchadim, sayrga chiqmoqchi edim. O‘sha paytlarda bir Posho amaki bor edi, u keksa tarchilardan edi. Zulfi amaki (Zulfi Adg‘ozalov – tahr.) u bilan to‘ylarga borardi. Bir kuni Posho amaki tarning “chap” (beshinchi nota – tahr.) pardalarini kesib tashladi. Zulfi buni ko‘rib: “Hoy posho, qayerda tarning chap pardasi?” dedi. Posho amaki qaytib kelib, baribir u yerda ishing yo‘q, dedi (kuladi) — Bir xonanda bor, parda aylanib yurishingiz unga yoqmaydi — Hojibobo shunday edi... Yoqub Mammadov tarzanni uzatayotganini ko‘rib, qo‘lidan oldi-da, o‘qiy boshladi. Ba’zi xonandalar daftarga qaramasa, o‘qiy olmasdi. Yoqub va Orif kino operatorlari edi – Uzeyir bek qatag‘on davrida islohotlar o‘tkazdi. U ba'zi pardalarni bekor qildi. Shu bilan mug‘omlardagi bir qancha bo‘lim va burchaklar ishdan chiqdi. Ba’zilar “Uzeyir bek yaxshi ijro etgan” desa, ikkinchi tomon o‘sha kesmalar klassik mug‘omni yo‘qqa chiqarganini aytadi. Siz nima deb o'ylaysiz? — Albatta, janob Uzeyir nima qilsa, yaxshi qilgan. U o'sha davr uchun juda aqlli qadam tashladi. Juda ko'p kichik bo'limlar bor edi, ular tugatildi. U hech kim ularni eslamasligini bilar edi. Bu qadami bilan Uzeyir Bey haqiqiy ozarbayjon musiqasini yaratdi va mug‘omni milliylashtirdi. Tardagi mavjud 22 parda yetarli. Tarda butun dunyo musiqalari ijro etilishi mumkin Ba'zi xonandalar musiqachiga pul berishda biroz kalta bo'lishdi. Siz uchrashgan eng saxiy odam kim edi? Bu jamiyatning ahvoliga bog'liq. Masalan, Kurdaxoni kambag‘al qishloq, ammo xiridarlar bo‘lgan. Keyin musiqachiga pulning qo'shimcha qismini berishardi. Xonandaning ulushi alohida, uslubi alohida, kamanchachining ulushi alohida. Bokuda standart narx bor edi, o‘sha davrning pulida 400 manat. Lekin viloyatlarga borganlarida narx haqida gapirishdi. Filarmoniyaga kelib, nikoh haqida gaplashishdi. O‘shanda hurmat ko‘p edi, hozir emas Bunga nima sabab bo'ldi? – Tamaki ko‘p bo‘lgani uchun Hasan ham kalyan chekardi, Husayn ham. Xonanda, tarchi ko'paydi. Siz yaxshi hamroh bo'lishingiz kerak, yakkaxon bo'lishingiz kerak va o'qituvchi bo'lishingiz kerak, bu juda qiyin masala hisoblanadi Bu uchtasini qanday qilib oldingiz? "Keksalar yosh xonandalarga joy berishlari kerak" — Sobiq ijrochilar, masalan, Gurban Pirimov, Bahram Mansurovlarni tinglaymiz... Ularning ijrosida langar ham, vazn ham bor. Har bir mizrab ovozi quloqqa alohida uriladi. Vaqt o'tishi bilan tarchilar tez o'ynash va yurishga o'tishdi. Qanday bo'lishi kerak? Eski uslubga qaytishimiz kerakmi yoki barcha sohalarda bo'lgani kabi tar chalishda ham yangilik kerakmi? O'sha davrning o'z yo'li bor edi. Ularning texnikasi faqat mizrab teginish edi. Mirzo Mansur mizrabning 70 dan ortiq turlarini sanagan. Hozirgi odamlar faqat yuqori mizrab, pastki mizrab va santur mizrabni bilishadi. O‘shanda Bahram Mansurovdan 22 xil mizrab o‘rganganman. Mizrabi-Gurzu, Mizrabi-Gurduz, Mizrabi-Parvonah, Qo‘sh Mizrab, Mizrabi-Zangi, Setu-Qori... O‘rganish kerak, deydilar, keksaning ilmini, yoshning bilagini. O‘shanda bir polvon ustozim bilan kurashaman, deydi. Ustasi shogirdining o‘zini yo‘qotib qo‘yishini ko‘radi, shogirdini mag‘lub etish uchun hiyla ishlatadi. Talaba siz buni menga aytmaganingizni aytadi. Usta aytadi, qara, bugunga saqlab qo‘ydim Hech narsa saqladingizmi? Yo'q, men bilganimni aytdim. Ko'plab talabalar mendan foyda olishdi — Qanchalik inkor etmaylik, mug‘omni bo‘lishadi. Qorabogʻ yoʻli, Boku yoʻli, Shamaxi yoʻli. Ko‘p xonandalarga hamrohlik qilgansiz. Ushbu bo'linish haqida qanday fikrdasiz? – Bilasizmi, “Chahargoh” Boku va Qorabog‘dagi kabi Shirvondagi “Chahargoh”dir. O'quvchilarda farq bor. Seyid Shushinskiyning ustozi Abulhasanxon Iqbol ozar Tabriz shevasida oʻqigan. Ammo Sayyid undan ko‘p narsani o‘rgandi. Masalan, Shakili Alasgar edi. Rasm nima? Ammo uning ajoyib ovozi bor edi. Hamma bir-biridan foyda ko'rdi. Ammo Qorabog‘dan sang‘al ovozli xonandalar chiqdi. Bokuda bu so'z afzal edi. Hamma bir-biridan nimadir oldi "Har kim o'z shogirdiga tanlovda yuqori ball berishni xohlaydi" Ba'zida tar tinglaysiz, ko'rasiz, gitara ovozi kelmaydi, lekin gitara ovozi Chunki ular gitara chalishadi. Bundan tashqari, torning ovozini balandroq qilish uchun ular biror narsa qo'shadilar, bu esa ovozni o'zgartiradi. To‘ylarda ovoz kuchaytirgich bo‘lmagan joyda tar chalganim bo‘ldi. To‘yxonada tinch bo‘lardi, xizmatchilar bor, to‘ylarda hammasini nazorat qilishardi Sovet davrida arman kamanchachilari bilan birga o'ynaganmisiz? — Ha, Boris, Nefton, Jo‘ra bor edi... Ulardan biri Bahram Mansurovaga aytdi, Bahramjon, arman bilan ozarbayjonning go‘shtini aralashtirib, mashinada cheksang, armanlar alohida chiqadi, ozarbayjonlar ajraladi, biz hech qachon birlashmaymiz. Biz birga yashadik, lekin biz hali ham armanlarmiz Ularning hunarmandchiligi bormi? Ha, ha... Boris bilan sichqon quvayotgan mushukdek birga o‘ynaganimda, u mendan o‘zib ketmoqchi edi, ruxsat bermadim Suhbatning bu qismida azon o'qiladi, Xudoning kalomi qishloqni egallaydi – Azon ham aytildi... Bu uyda doim Allohning kalomi bor edi. Dinda musiqaga yondashuv noaniq. Qur’oni Karim tarjimonlaridan biri sifatida akangiz Vasim Mammadaliyevning musiqaga munosabati qanday edi? – Dovud hazratlari “Rahab”da “Qur’on”ni o‘qiganlar, deb doim gapirardilar. Noto'g'rilar qanday paydo bo'ldi? Bu ham musiqa. Bir kuni nardaronliklarning yig‘ilishiga borgan edim. Otamning so‘zi bor, mo‘min bor, eshak mo‘min bor, ya’ni eshak mo‘min bor. Ulardan biri tar chalish Payg‘ambar alayhissalomning yuziga shapaloq urish bilan barobar, deb qaytib keldi. G‘azalxon hoji Mail ham o‘sha yerda edi. Xafa bo‘lganimni ko‘rib: “Endi bu bechora nima qilib yuribdi, o‘zining san’ati”, dedi. Biz juda kuldik, vaziyatdan chiqdim – Oxirgi mug‘om musobaqasi shovqinli o‘tdi – Mug‘om tanlovida hamma o‘z shogirdiga yuqori ball qo‘yishni istaydi. Hududlardagi barcha saylovlarda qatnashdim. Men bu biznesning oshxonasida nima borligini bilmoqchi edim O‘tgan yillarda birinchi, ikkinchi va uchinchi o‘rinlar uchun ikki kishi tanlab olinib, bir kishiga “Gran-pri” topshirilgan edi. Shunday qilib, etti kishi g'alaba qozonishi mumkin edi. Ammo o'tgan yili bunday bo'lmadi. Ular faqat uchta g'olibni tanlash kerakligini aytishdi. Mansum Ibrohimov o‘tgan yillardagidek bo‘lishini so‘raymiz, dedi. Negadir borolmay qoldik. Mug‘om tanlovining mish-mishlar bilan yakunlanishiga biz ham aybdormiz "Tar xushomadgo'ylikni yoqtirmaydi" — Oxirgi paytlarda Mansum Ibrohimov va Nazakat Teymurovalarning “Layli va Majnun”ni ijro etishi haqida shikoyatlar bo‘layapti. Bu yoshda Leyli bilan Majnun baxtli bo‘lmaydi, deyishadi. Nima deb o'ylaysiz, ular to'g'rimi? — Yoshlarga joy berish kerak. Nazakat ham, Mansum ham yaxshi o‘ynashdi. Ko‘rinib turibdiki, ular estafetani qo‘ldan boy bermoqchi emas (kuladi). Yoshlar orasida “Layli va Majnun”da tahsil olayotganlar ham bor Sizdan oldingi uslublar ichida idealingiz kim edi? Men hammani tingladim. Ahsan Dadashov va Hoji Mammadovning munosabatlari yaxshi emas edi. Hoji domlaning dugonasi Shunga qaramay, Ahsan olamdan o‘tganida hoji go‘dakdek yig‘laganini aytdi. Kim o‘lganini bilmaysan, dedi, men eng ko‘p zavqlangan san’atkor vafot etdi... Har kimning o‘z yo‘li bor. Bir kuni Hoji “Mahur hind” mug‘omining yakkaxon qismini ijro etaman, dedi. Men o'ynashni tugatdim, u meni tabrikladi. Bahrom shogirdi bo‘lsang ham, mening yo‘limda o‘ynaysan, dedi. Menga eng yaqin cholg‘u Hoji Mammadov cholg‘usi edi Sizdan kichiklar orasida kimning ijrosi sizga ko'proq yoqadi? – Tarni tar kabi chalib, mug‘omni to‘g‘ri chalayotgan Agasalim Abdullayevdir. Tor xushomadgo'ylikni yoqtirmaydi, uni gitara kabi emas, tor kabi chalish kerak. Maqsad – xonandani qo‘shiq aytish. Endi qarasam, ba’zida hamrohlik paytida yakkaxon o‘ynayotganga o‘xshaydi. Agar siz hamroh bo'lsangiz, siz hamrohlik qilayotgan ijrochidan oldinda bo'lmasligingiz kerak "Otasini pivoxonada yoqib yuborishdi" Pabga munosabatingiz qanday? Bokuliklar pablarni yaxshi ko'radilar O'sha paytlar to'ydan keyin yig'ilishardi, kichik bir joyni chaqqon, nog'orali taverna deyishardi. Keyinchalik ular tavernani buzib, yoqib yuborishdi. Pab musiqa emas, pab so'z, ritm. Mehmonxonachi efirga chiqishi bilanoq olib ketishdi. Ovoz yo‘q... Lekin Ahmadxon Boqixonov aytganidek, yomon rang ham rang – Davlatimiz tomonidan turli mukofotlar bilan taqdirlangansiz. 80 yilligingizni nima kutmoqdasiz? Ism berildi, uy berildi. Qanday qilib qayta murojaat qilishim mumkin? Tartibsizlik yaxshi narsa. 14-kuni Mug‘om markazida yubileyim bo‘lib o‘tadi Bu 80 yil ichida nimani ko'rdingiz? — Hammasi... Odamlarning turli xarakteriga guvoh bo‘ldim. Ko‘rganman xushomadgo‘ylarni, munofiqlarni, munofiqlarni... Bir narsani bilaman, odam nonini yo‘qotmasligi kerak Suhbat tugashiga yaqin Vamig Mammadaliyevdan bizga tar chalishni so‘radik. Qatron olish uchun uyga kirdi. Nevaralardan biri qatron olib kelsin, dedik “Yerimni o‘zimdan boshqa hech kim tegizmaydi”, dedi Xonadan tarning nodir ovozi eshitildi. Nodirga qaradim, tariqni yonimizda ildiz otmasligi uchun ichkariga olib keladi, dedim U bir oz tingladi va ko'z qisib qo'ydi: "Ha, bu haqiqiy yozuv materiali" Vamig Mammadaliyev uydan chiqib, qo‘lidagi smolani ko‘tardi: Bu smola 100 yoshda, dadam 1926 yilda sotib olgan, mendan 20 yosh katta Keyin tarni ko‘ksiga bosib, uzoq o‘ynadi. Spektakldan so'ng bog'ni aylanib o'tganimizda, katta o'yma toshlarni ko'rdik, chuqurlikda suv bor edi. Nima bo'lganini so'rasam, Vamig domla: "Uning ismi oqish edi, chumchuqlar ichsin deb suv quydim", dedi Vaqti-vaqti bilan bog‘iga tashrif buyuradigan chumchuqning suvini ayamaydigan insonning bunday tar ijrosi mana shu saksoninchi yillarda katta va qimmatli hissa ekanini angladik Foto - Ilkin Nabiyev ©️ APA GROUP