O‘zbekiston va Bolgariya: azaliy do‘stlik va strategik sheriklik

Mamlakatlarimiz jug‘rofiy jihatdan uzoqda joylashgan bo‘lsa-da, xalqlarimizni bog‘lab turgan madaniy va tarixiy rishtalar o‘zaro hurmat va hamkorlikka intilish bilan birga bizni yanada yaqinlashtiradi. Umumiy maqsadlar sari bu harakat masofalarni qisqartiradi va yangi imkoniyatlar yaratadi Ushbu hujjat nafaqat rasmiy kelishuv, balki ikki mintaqa oʻrtasidagi axborot aloqasi uchun mustahkam poydevor boʻlib xizmat qiladi. Kelgusida O‘zbekiston va Bolgariyadagi muhim yangiliklar, madaniy va iqtisodiy voqealar vositachilarsiz to‘g‘ridan-to‘g‘ri, to‘g‘ri va tezkor ravishda har ikki davlat auditoriyasiga yetkaziladi. Bundan tashqari, bugungi globallashgan dunyoda, soxta yangiliklarning ko'payishi bilan ikki asosiy milliy agentlik o'rtasidagi hamkorlik faqat rasmiy va ishonchli ma'lumotlarni tarqatishni ta'minlaydi Mashhur bolgar shoiri va yozuvchisi Ivan Vazovning do‘stlik, insoniy rishtalar haqidagi so‘zlari xalqlarimiz o‘rtasidagi do‘stona munosabatlarni mustahkamlashga juda mos keladi: "Do'stlik shunday muqaddas tuyg'uki, u uzoqlarni yengib o'tadi, qalblarni birlashtiradi, eng qiyin yo'llarni ham yoritadi. Haqiqiy do'stlik bor joyda begona bo'lmaydi" Buyuk Ipak yoʻli asrlar davomida Sharq va Gʻarb sivilizatsiyalarini bogʻlovchi oʻziga xos tarixiy koʻprik boʻlib xizmat qilgan. Ushbu qadimiy savdo va madaniy almashinuv yo'li orqali xalqlar nafaqat tovarlarni, balki bilim, madaniyat, an'ana va g'oyalarni ham baham ko'rgan. Markaziy Osiyoning markazida joylashgan O‘zbekiston va Yevropaning muhim davlatlaridan biri Bolgariya o‘rtasidagi munosabatlar ana shu tarixiy muloqot ruhining zamonaviy davomidir Bugungi murakkab va tez o‘zgarib borayotgan xalqaro sharoitda mamlakatlar o‘rtasidagi munosabatlarning mustahkamligini nafaqat iqtisodiy manfaatlar, balki o‘zaro ishonch, siyosiy muloqot va ma’naviy yaqinlik ham belgilaydi. O‘zbekiston va Bolgariya o‘rtasidagi munosabatlar ana shu fazilatlari bilan ajralib turadi Mustaqillikning dastlabki yillaridanoq O‘zbekiston va Bolgariya o‘rtasida siyosiy, iqtisodiy, madaniy-gumanitar sohalarda mustahkam sheriklik o‘rnatishga alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘tgan o‘ttiz yildan ortiq vaqt mobaynida amalga oshirilgan oliy darajadagi tashriflar, ko‘plab ikki tomonlama kelishuvlar, parlamentlararo muloqot, biznes-forumlar, madaniy tadbirlar o‘zaro munosabatlarning izchil rivojlanishiga xizmat qildi Xususan, keyingi yillarda O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar, mamlakatimizning ochiq va pragmatik tashqi siyosati Yevropa davlatlari bilan hamkorlik qilish uchun yangi imkoniyatlar yaratdi. Bolgariya Yevropa Ittifoqi aʼzosi sifatida Markaziy Osiyo bilan munosabatlarni izchil kengaytirishga alohida eʼtibor qaratmoqda O‘zbekiston va Bolgariya o‘rtasidagi hamkorlik tarixiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, bu munosabatlar nafaqat davlatlar o‘rtasidagi rasmiy diplomatik aloqalarga, balki xalqlar o‘rtasidagi samimiy do‘stlik, madaniy yaqinlik, o‘zaro hamjihatlik kabi muhim omillarga asoslanib borayotganini ko‘rishimiz mumkin Kuchli siyosiy va diplomatik poydevor O‘zbekiston va Bolgariya o‘rtasidagi munosabatlar chuqur tarixiy ildizlarga ega. Mutaxassislarning fikricha, hozirgi O‘zbekiston hududida bolgarlarning qadimiy ajdodlari va ajdodlarimiz o‘rtasidagi aloqalar Buyuk ipak yo‘li davridan boshlangan. Bu yaqinlik migratsiya, savdo va madaniy aloqalar bilan birgalikda o‘zaro manfaat va hurmatga asoslangan edi Zamonaviy munosabatlar 1992-yil 6-yanvarda Bolgariya Respublikasi O‘zbekiston mustaqilligini tan olganidan boshlandi. Ko‘p o‘tmay, o‘sha yilning 12-sentabrida davlatlarimiz o‘rtasida rasmiy diplomatik munosabatlar o‘rnatildi. O‘zaro munosabatlarning tizimli va uzluksiz rivojlanishini ta’minlash maqsadida 1999-yil aprel oyidan buyon Toshkentda Bolgariya elchixonasi faoliyat ko‘rsatmoqda. O‘zbekistonning Bolgariyadagi elchisi qarorgohi Anqara shahrida joylashgan bo‘lib, ikki tomonlama munosabatlarni rivojlantirishda muhim ko‘prik bo‘lib xizmat qilmoqda Ta’kidlash joizki, ikki davlat o‘rtasida tuzilgan keng qamrovli shartnoma va huquqiy baza 38 ta muhim hujjatni o‘z ichiga oladi. Ushbu xalqaro huquqiy baza siyosiy, iqtisodiy, savdo va madaniy-gumanitar sohalardagi hamkorlikning huquqiy asosi bo‘lib xizmat qiladi Oliy va yuqori darajadagi tashriflar: siyosiy muloqotning barqaror sur'atini saqlab qolish O‘zbekiston va Bolgariya o‘rtasidagi munosabatlarning muhim jihati oliy va oliy darajadagi muntazam uchrashuvlar orqali siyosiy muloqotni mustahkamlashdan iborat Keyingi yillarda davlatlarimiz rahbarlarining xalqaro miqyosdagi muloqoti izchil davom etmoqda bosqich. Xususan, 2017-yil 20-sentabr kuni Nyu-York shahrida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasi doirasida Bolgariya rahbari bilan uchrashib, ikki tomonlama munosabatlarni tubdan faollashtirish yo‘llarini muhokama qildi Hukumatlararo aloqalar ham jadal rivojlanmoqda. 2014-yilning 6-9-aprel kunlari Bolgariya Bosh vaziri Plamen Oresharski Vetnamga tashrifi chog‘ida Samarqand aeroportida texnik to‘xtab qoldi va u yerda Bosh vazirning birinchi o‘rinbosariga tenglashtirilgan yuqori darajadagi protokol mukofotlari bilan taqdirlandi Bolgariya rahbarining 2025-yil 9-11-iyun kunlari mamlakatimizga tashrifi chog‘ida ikki tomonlama hamkorlikni kengaytirishga doir hujjatlar, jumladan, Tashqi ishlar vazirliklari o‘rtasidagi hamkorlik dasturi hamda Toshkent va Sofiya shaharlari o‘rtasida sheriklik munosabatlarini o‘rnatish to‘g‘risidagi bitim imzolandi Bolgariya Oʻzbekistonning Markaziy Osiyoda barqaror rivojlanish va mintaqaviy xavfsizlikni taʼminlashga qaratilgan BMT va YXHT doirasidagi tashabbuslarini qoʻllab-quvvatlab keladi. Shuningdek, “Yangi O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida amalga oshirilayotgan islohotlar, jumladan, fuqarolik jamiyati institutlari va ommaviy axborot vositalarini qo‘llab-quvvatlash borasidagi sa’y-harakatlarni yuksak baholaydi Parlamentlararo va idoralararo hamkorlik Parlamentlararo aloqalar ham izchil rivojlanmoqda. Bolgariya parlamentida “Bolgariya – O‘zbekiston” do‘stlik guruhi faoliyat yuritmoqda. Oliy Majlis palatalarining qo‘shma qarori asosida Milliy assambleya bilan hamkorlik bo‘yicha O‘zbekiston – Bolgariya parlamentlararo guruhi tuzildi Ushbu hamkorlik doirasida o'zaro tashriflar amalga oshirilmoqda. So'nggi yillarda to'g'ridan-to'g'ri uchrashuvlar yanada tezlashdi. 2018-yil iyul oyida “Bolgariya-O‘zbekiston” do‘stlik guruhi raisi Adlen Shevked boshchiligidagi delegatsiya mamlakatimizga tashrif buyurdi. Noyabr oyida O‘zbekiston – Bolgariya parlamentlararo guruhining javob tashrifi doirasida Milliy Assambleya rahbariyati, Tashqi ishlar, Iqtisodiyot va Turizm vazirliklari vakillari, Plovdiv va Qirjali shaharlari merlari bilan uchrashuvlar bo‘lib o‘tdi 2021-yil dekabr oyida Oliy Majlis Senati Raisi Tanzila Narbayeva Sofiyada boʻlib oʻtgan “Yevropaning demografik kelajagini shakllantirish: tez demografik oʻzgarishlar dunyosida jamiyatlar taraqqiyoti yoʻllari” mavzuidagi oliy darajadagi vazirlar konferensiyasi ishtirokchilariga videomurojaat bilan chiqdi Ikki davlat tashqi siyosat idoralari o‘rtasida doimiy aloqalar yo‘lga qo‘yilgan. Xususan, o‘zaro maslahatlashuvlar chog‘ida nafaqat ikki tomonlama masalalar, balki xalqaro kun tartibidagi dolzarb masalalar, jumladan, iqlim o‘zgarishi, raqamli transformatsiya, dezinformatsiyaga qarshi kurashish va inson huquqlari ham muhokama qilinadi 2023-yilning 23-oktabr kuni Lyuksemburgda bo‘lib o‘tgan Yevropa Ittifoqi – Markaziy Osiyo davlatlari vazirlarining 19-yig‘ilishida Tashqi ishlar vaziri Baxtiyor Saidov Bolgariya Bosh vaziri o‘rinbosari, tashqi ishlar vaziri Mariya Gabriel bilan uchrashdi Xalqaro platformalardagi hamkorlik haqida so‘z borar ekan, O‘zbekiston Bolgariya vakili Irina Bokovaning YuNESKO Bosh direktori lavozimiga ikki marta nomzodini faol qo‘llab-quvvatlaganini alohida ta’kidlash lozim Iqtisodiy hamkorlik: sarmoya va savdo istiqbollari Mamlakatlarimizning sarmoyaviy salohiyati sheriklik nuqtai nazaridan jozibador bo‘lib bormoqda. O‘zbekistonda iqtisodiyotni liberallashtirish, erkin iqtisodiy zonalarni rivojlantirish, kichik va o‘rta biznes faol qo‘llab-quvvatlanayotgani buning uchun mustahkam zamin yaratmoqda Har ikki davlat transport-logistika sohasida, xususan, O‘zbekistonni Kavkaz orqali Qora dengiz portlari bilan bog‘laydigan Transkaspiy xalqaro transport yo‘nalishi bo‘yicha aloqalarni mustahkamlashdan manfaatdor. Rivojlangan infratuzilma va logistika markazlariga ega Bolgariya Markaziy Osiyo va Yevropa Ittifoqi oʻrtasida tranzit yoʻlagi boʻlib xizmat qilishi mumkin 2019-yilning 11-12-sentabr kunlari Toshkent shahrida Savdo-iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy hamkorlik bo‘yicha hukumatlararo qo‘shma komissiyaning 5-majlisi bo‘lib o‘tdi. Faol sa’y-harakatlar natijasida o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi barqaror o‘sib, 2025-yil yakuniga ko‘ra 94 million dollarga yetdi, ammo bu ikki davlatning iqtisodiy salohiyatini to‘liq aks ettirmaydi. Boshqacha aytganda, transport va logistika, farmatsevtika, oziq-ovqat sanoati, to‘qimachilik, kimyo sanoati, raqamli iqtisodiyot sohalarida hamkorlikni kengaytirish uchun keng imkoniyatlar mavjud Ta'kidlash joizki, 30 ga yaqin korxona ishtirok etmoqda Bolgariyalik investorlar bugun O‘zbekistonda muvaffaqiyatli faoliyat yuritmoqda. Xususan, “Prista Oil”, “Bultex”, “Prima Textile”, “Bulgariya-Sharob”, “Rossi” kabi kompaniyalar O‘zbekiston bozorida o‘z o‘rnini egallab, mamlakatlarimiz o‘rtasidagi sanoat va kooperatsiya aloqalarini mustahkamlashga salmoqli hissa qo‘shmoqda. Qolaversa, Bolgariyaning Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlat sifatidagi tajribasi Oʻzbekiston uchun Yevropa bozorlariga chiqish, texnik standartlar va innovatsion boshqaruv modellarini qabul qilish nuqtai nazaridan muhim ahamiyatga ega Madaniy va gumanitar aloqalar: xalqlar o'rtasidagi ko'prik Xalqlarimizni bog‘lab turgan ma’naviy rishtalar ikki tomonlama munosabatlarning eng go‘zal bobidir. Bugungi kunda O‘zbekistonda 1000 ga yaqin bolgar etnik hamjamiyati ahil, ahil oila a’zosi sifatida tinch-totuv va ahil-inoq yashab kelmoqda. 1998 yil fevral oyida mamlakatimizda “O‘zbekiston – Bolgariya” do‘stlik jamiyati tashkil etildi, 1999 yil may oyida esa Bolgariya madaniyat markazi o‘z eshiklarini ochdi. Ushbu majmua rahbari N.Todorov 2002-yilda ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlikni rivojlantirishga qo‘shgan ulkan hissasi uchun O‘zbekiston Respublikasining “Shuhrat” medali bilan taqdirlangan Ikki mamlakat mintaqalari o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqalar ham rivojlanib bormoqda. Jumladan, qadimiy, ammo hamisha navqiron Buxoro va Varna shaharlari, shuningdek, madaniyat va sayyohlik almashinuvi markazlariga aylangan afsonaviy Samarqand va Plovdiv shaharlari o‘rtasida qardoshlik aloqalari o‘rnatildi Madaniyat sohasidagi hamkorlik xalqaro miqyosda ham alohida e’tirofga loyiqdir. 2018-yil 23-avgust – 3-sentabr kunlari Bolgariyaning olti shahrida o‘tkazilgan xalqaro folklor festivalida O‘zbekiston maqom ansamblining 72 davlatdan 98 ta nufuzli jamoalar orasidan eng oliy mukofot – Gran-pri, “Oltin Orfey”ni qo‘lga kiritgani Bolqon mintaqasidagi o‘zbek milliy san’atining ulkan yutug‘idir Keyingi yillarda Toshkent va Samarqandda bolgar filmlari namoyishi, rassomlarning ko‘rgazmalari o‘tkazildi. Xalqlarimizning madaniy merosiga bag‘ishlangan til kurslari, musiqa kechalari, davra suhbatlari ochilishi orqali elchixonalar va diaspora tashkilotlari ikki davlat madaniyatini keng targ‘ib etmoqda Ta’lim sohasida Toshkent kimyo-texnologiya instituti bilan Sofiyadagi Kimyo-texnologiya va metallurgiya universiteti, Toshkent davlat yuridik universiteti va Sofiya universiteti, Samarqand davlat tibbiyot instituti va Sofiya tibbiyot universiteti o‘rtasida hamkorlik shartnomalari tasdiqlandi. Bundan tashqari, Namangan davlat universiteti va Varna texnika universiteti, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti hamda Bolgariya Tashqi ishlar vazirligi huzuridagi Diplomatik institut o‘rtasida hamkorlik memorandumlari imzolandi. Bu sa’y-harakatlar gumanitar aloqalarni chuqurlashtirish, kadrlar tayyorlash sifatini oshirish, ikki davlat yoshlari o‘rtasidagi o‘zaro hamjihatlikni mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Erasmus+ dasturi doirasida o‘zbekistonlik talabalarga Bolgariya universitetlari va Fanlar akademiyasida malaka oshirish va amaliyot o‘tash imkoniyati berildi Ayniqsa, adabiy aloqalar O‘zbekiston va Bolgariya o‘rtasidagi madaniy hamkorlikning eng chuqur va mustahkam yo‘nalishini tashkil etadi. Tillarimiz turli til oilalariga mansub bo‘lsa-da, ikki xalq adabiyotida insonparvarlik, milliy qadriyatlarni ulug‘lash g‘oyalari bir-biriga juda o‘xshash Yozma so‘z san’atidagi aloqalar 20-asrning ikkinchi yarmida tizimli rivojlana boshladi, bu o‘zbek va bolgar kitobxonlarini bir-birining adabiy durdonalari bilan yaqindan tanishish imkonini berdi. Xususan, bolgar xalqining milliy qahramoni, erk ruhi bilan sug‘orilgan otashin shoir Xristo Botevning she’rlari o‘zbek tiliga tarjima qilinib, bir necha bor nashr etilgan. Bolgar adabiyotining yana bir mumtoz namoyandasi Ivan Vazovning mamlakat tarixi, xalqning ozodlik uchun kurashi aks ettirilgan mashhur “Bo‘yinturug‘ ostida” romani o‘zbek tiliga mahorat bilan tarjima qilingan. Bu asar o‘zbek kitobxonlariga Bolqon xalqlarining o‘tmishi, ruhi haqida yorqin va har tomonlama tushuncha beradi. Shuningdek, bolgar nasrining yirik namoyandalari Elin Pelin va Emilian Stanevning tabiatning go‘zal tasvirlari, inson tuyg‘ulari, falsafiy mulohazalarga boy hikoya va novellalari o‘zbek davriy nashrlarida va alohida nashrlarda o‘quvchilarga taqdim etildi. to'plamlar Bolgariyada Sharq alloma va mutafakkirlari ijodi bilan bir qatorda buyuk o‘zbek shoiri va mutafakkiri Alisher Navoiy ijodi ham ilmiy, ham badiiy jihatdan chuqur o‘rganilgan. Shoir g‘azallarining bolgar tiliga tarjimalari xalqlarimiz o‘rtasidagi ma’naviy yaqinlikni mustahkamladi. Bundan tashqari, G‘afur G‘ulom, Oybek, Zulfiya kabi atoqli o‘zbek adiblarining she’r va dostonlari, Abdulla Qodiriy, Cho‘lpon va keyingi yozuvchilarning hikoyalari Bolgariya adabiy almashinuvi to‘plamlariga kiritilgan Umuman olganda, O‘zbekiston va Bolgariya o‘rtasida o‘zaro ishonch va hurmatga asoslangan mustahkam munosabatlar mavjud. Markaziy Osiyo va Bolqon yarim orolining asosiy geostrategik chorrahasida joylashgan bu davlatlar ham ikki tomonlama, ham xalqaro tashkilotlar doirasida bir-birini doimo qo‘llab-quvvatlab kelmoqda Toshkent va Sofiya o‘rtasidagi sheriklikni yanada mustahkamlash ikki mamlakatning uzoq muddatli milliy manfaatlariga chambarchas mos keladi. Mavjud imkoniyatlardan oqilona foydalanish bo‘yicha umumiy maqsad va har ikki tomonning siyosiy qat’iyati O‘zbekiston va Bolgariya o‘rtasidagi munosabatlarning yangi, yanada samarali bosqichi yaqin orada boshlanishidan dalolat beradi Abdusaid Kuchimov, O‘zbekiston Milliy axborot agentligi bosh direktori, senator Kiril Valchev, Bolgariya axborot agentligi bosh direktori