“Universitetlarni poytaxtdan ko‘chirish katta mablag‘ talab qiladi”

So‘nggi yillarda poytaxt Bokudagi tirbandlikni bartaraf etish maqsadida universitetlarning bir qismini hududlarga ko‘chirish masalasi muntazam ko‘tarilib kelinmoqda. Universitetlarning ko‘chirilishi shahardagi tirbandlikni kamaytiradi va shahar infratuzilmasi yukini yengillashtiradi, deb hisoblanmoqda. Bu qadam ta’lim tizimini rivojlantirish nuqtai nazaridan ham, hududlarni mutanosib rivojlantirish nuqtai nazaridan ham muhim hisoblanadi. Avvalo, universitetlarni hududlarga o‘tkazish mamlakat ichida iqtisodiy faoliyatning bir tekis taqsimlanishiga olib kelishi mumkin. Poytaxtda jamlangan o‘quvchi va o‘qituvchilar kontingenti boshqa shaharlarga ko‘chib o‘tsa, o‘sha hududlarda yangi ish o‘rinlari yaratiladi, xizmat ko‘rsatish sohasi rivojlanadi, aholining umumiy farovonligi yuksaladi. Bu hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda Biroq, bu jarayon ham ma'lum qiyinchiliklarga ega. Universitetlarni ko'chirish katta moliyaviy resurslarni talab qiladi. Yangi kampuslar qurish, laboratoriyalar tashkil etish va akademik muhitni shakllantirish vaqt va resurslar nuqtai nazaridan murakkab jarayondir. To'g'ri rejalashtirish va bosqichma-bosqich yondashuv bilan bu qadam mamlakatning umumiy rivojlanishiga hissa qo'shishi mumkin. Shu sababli, bunday qarorlarni qabul qilishda barcha ijobiy va salbiy tomonlarni diqqat bilan ko'rib chiqish kerak Bokudagi oliy o‘quv yurtlarini ko‘chirish va hududlarda yangi universitetlar ochish masalasi “Ozarbayjon Respublikasini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish strategiyasi”da o‘z aksini topgan. Hozirda muhokama qilinayotgan “Ozarbayjon Respublikasini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish strategiyasi” loyihasida tegishli yillar uchun muayyan chora-tadbirlarni amalga oshirish ko‘zda tutilgan. Shu bilan birga, agar buyurtmachi tashkilotlarning hududlarda yangi oliy o‘quv yurtlarini qurish masalasiga doir asosli takliflari kiritilgan taqdirda, ular O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli qarori bilan tasdiqlangan “O‘zbekiston Respublikasi Davlat investitsiya dasturini ishlab chiqish, amalga oshirish, monitoring qilish va baholash qoidalari” talablariga muvofiq budjet mablag‘lari doirasida ustuvor tartibda ko‘rib chiqiladi Shu nuqtai nazardan, poytaxtda joylashgan qaysi oliy ta’lim muassasalarini hududlarga ko‘chirish zarurligi va yangi oliy o‘quv yurtlarini ochish uchun qaysi yo‘nalishda bo‘lishi masalasi kun tartibida turibdi Mutaxassislarning fikricha, ko‘chirish jarayoni ixtisoslashuv va hudud salohiyatini parallellik asosida amalga oshirilishi kerak. Har bir oliy ta’lim muassasasi o‘zi joylashgan hududning iqtisodiy holatiga moslashishi kerak. Shunday qilib, kelajakda texnik va sanoatga yo'naltirilgan universitetlarni - masalan, Ozarbayjon davlat neft va sanoat universitetining ba'zi fakultetlarini yoki umuman texnik profilli korxonalarni Sumgait sanoat zonasi yoki Qorabog'ning sanoat markazlari (masalan, Agdam) yaqinida joylashtirish maqsadga muvofiqdir. Qishloq xo‘jaligi va qishloq xo‘jaligi korxonalari hududlarda joylashishi kerak. Bu korxonalarni Ganjadan tashqari, Lankaron, Guba-Xachmaz va boshqa zonalar bilan ham yaqinroq bog‘lash lozim. Olot erkin iqtisodiy zonasi va Boku xalqaro dengiz savdo porti atrofida logistika va transportga ixtisoslashgan oliy oʻquv yurtlari (kampuslar) tashkil etish maqsadga muvofiqdir Ta’lim eksperti Elchin Afandining aytishicha, Bokuda faoliyat yuritayotgan ayrim oliy ta’lim muassasalarini bosqichma-bosqich viloyatlar yoki poytaxtga yaqin hududlarga ko’chirish g’oyasi, ayniqsa, talabalik kvotasi yuqori bo’lgan universitetlarni qamrab oladi. Shu bilan birga, shahar markazida joylashgan, tirbandlik va infratuzilmaning ortiqcha yuklanishiga sabab bo‘lgan oliy ta’lim muassasalarini poytaxtdan tashqariga ko‘chirish asosiy ustuvor vazifalardan biri hisoblanadi. Ushbu qarorning asosiy g‘oyasi Prezident Ilhom Aliyev tashabbusi bilan tayyorlangan va Bokuni 2050 yilgacha rekonstruksiya qilishni ko‘zda tutuvchi Bosh reja doirasida shakllangan. Mazkur strategiyada oliy o‘quv yurtlari uchun maxsus universitet kampuslari tashkil etish ko‘zda tutilgan. Bu kampuslar nafaqat o‘quv binolaridan iborat bo‘ladi, balki talabalar turar joylari, zamonaviy laboratoriyalar, ilmiy markazlar va ijtimoiy infratuzilma obyektlarini ham o‘z ichiga oladi. Maqsad – universitetlarni bir joyga jamlash, yagona akademik muhitni shakllantirish va ta’lim sifatini oshirish” Unga ko‘ra, 20 mingdan ortiq o‘quvchi o‘qiydigan ta’lim muassasalari shahar tashqarisiga ko‘chirilishi kerak. Uning tarkibiga Boku davlat universiteti, Ozarbayjon texnika universiteti, Ozarbayjon arxitektura va qurilish universiteti va boshqalar kiradi. Talabalar har kuni jamoat transporti yoki shaxsiy avtomobillaridan ham foydalanadilar tirbandlikka olib keladigan omillardan biridir. Ushbu universitetlarni Bokuga yaqinroq hududlarga, masalan, Absheron viloyatiga yoki Gabala, Shamaxi, Shirvon shaharlariga ko'chirish maqsadga muvofiqdir. Bu ko‘chirish o‘sha shaharlar rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin: "Universitetlarni shahar atrofi va viloyatlarga ko‘chirish uchun yangi binolar va kampuslar qurish kerak. Bunday yirik loyihani amalga oshirish katta mablag‘ talab qiladi. Ayrim universitetlarni poytaxtdan tashqariga ko‘chirish masalasi kun tartibida turibdi. Shu fonda, Boku davlat universitetidan tashqari, yirik va yirik universitetlarni Boku davlat universitetidan tashqariga ko‘chirish maqsadga muvofiq bo‘lardi. shahardagi transport infratuzilmasi va transport uchun to'siqlar yaratish, masalan, Turkiyadagi ko'plab universitetlarda talabalar uchun yotoqxonada qolish uchun qulayliklar mavjud Mutaxassis fikricha, oliy o‘quv yurtlarining hududlarga ko‘chirilishi o‘sha hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga jiddiy turtki berishi mumkin. Talabalar oqimi, professor-o‘qituvchilarning joylashishi, xizmat ko‘rsatish sohasining kengayishi va iqtisodiy aylanmaning umumiy o‘sishi hududlarda jonlanishni yuzaga keltiradi. Turizm, servis va boshqa sohalarda ijobiy dinamikani kuzatish mumkin. Bundan tashqari, universitetlar shaharchalarining tashkil etilishi o‘quv jarayoniga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. O'qituvchilar va talabalarning bir xil akademik muhitda to'planishi ilmiy munozaralar intensivligini oshiradi, tadqiqot faoliyatini rag'batlantiradi va natijada o'quv ko'rsatkichlarining yaxshilanishiga olib keladi. Bunday sharoitda innovatsion yondashuvlarni qo‘llash, ilmiy loyihalarni amalga oshirish va xalqaro hamkorlikni kengaytirish yanada realroq ko‘rinadi Milliy Majlisning Fan va ta’lim qo‘mitasi a’zosi Vasif G‘afarovning aytishicha, ayrim oliy o‘quv yurtlarining hududlarga ko‘chirilishi va yangi oliy ta’lim muassasalari tashkil etilishi hududlarni rivojlantirishni jadallashtirish, mamlakatda ilmiy salohiyatni yanada mutanosibroq taqsimlash nuqtai nazaridan muhim qadam sifatida baholanishi mumkin. Bu jarayonning asosiy maqsadi oliy o‘quv yurtlarini nafaqat jismoniy ko‘chirish, balki hududlarda iqtisodiy, ijtimoiy va ilmiy taraqqiyotni rag‘batlantirishdan iborat. Yondashuvga ko'ra, poytaxt hali ham mamlakatning asosiy akademik markazi bo'lib qolishi kerak va barcha universitetlarning ko'chirilishi na real, na ma'qul. Ammo amaliy va amaliy yo‘naltirilgan mutaxassisliklar bo‘yicha faoliyat yuritayotgan ayrim oliy ta’lim muassasalarining asosiy talabalar shaharchalari yoki yirik filiallarini hududlarda joylashtirish yanada samarali natijalar berishi mumkin. Bunday qadamlar hududlarda ta'lim imkoniyatlarini kengaytirishi, ta'limni mahalliy iqtisodiy faoliyat bilan yanada yaqinroq bog'lashi va kadrlar tayyorlashni mahalliy ehtiyojlarga moslashtirishi mumkin Deputatning fikricha, hududlarni tanlashda aholi soni, iqtisodiy salohiyat, transportning qulayligi kabi mezonlar asosiy o‘rin tutadi. Shu munosabat bilan oliy ta’lim markazlarini shakllantirish uchun sanoat va iqtisodiy imkoniyatlarga ega yirik shaharlar, rivojlangan energetika va sanoat infratuzilmasiga ega bo‘lgan hududlar, shuningdek, turizm va qishloq xo‘jaligi salohiyati yuqori bo‘lgan hududlar qulayroq deb topildi. Shu bilan birga, rekonstruksiya qilingan hududlarda universitetlarning tashkil etilishi o‘sha hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy tiklanishiga muhim hissa qo‘shishi mumkin Transport masalalari bo‘yicha ekspert Rauf Agamirzayev universitetlarning poytaxtdan tashqariga ko‘chirilishi transport yukini kamaytirishi va talabalarning harajatlariga ijobiy ta’sir qilishini ta’kidladi: “Talabalar universitetga yaqin joylashganida ularning transport xarajatlari ham kamayadi. Bu ularning ham, ota-onalarning ham moliyaviy yukini engillashtiradi. Shu bilan birga, shahar transportidagi tirbandlik ham kamayadi. Talabalarni shahardan chiqarish yoki universitetlarni boshqa joyga ko'chirish kabi yondashuvlarning iqtisodiy salbiy oqibatlarini hisobga olish kerak. Bu muammoni har tomonlama hal qilish kerak” Iqtisodiy ekspert Natig Jafarlining fikricha, ishg‘oldan ozod qilingan bir qancha shaharlarda katta talabalar shaharchalari tashkil etish mumkin: “Bu nafaqat ta’lim, balki Qorabog‘ning ham rivojlanishiga hissa qo‘shadi. hududni joylashtirish, iqtisodiy faollikni oshirish va umuman viloyat ijtimoiy hayotini jonlantirishga muhim hissa qo‘shishi mumkin. Bunga parallel ravishda bu qadam Bokudagi demografik va infratuzilmaviy yukni kamaytirishda muhim rol o‘ynashi mumkin. Bu yerda asosiy masala faqat universitetlarni ko‘chirish bilan cheklanmaydi. Gap zamonaviy talablarga to‘liq javob beradigan talabalar shaharchalari va shaharchalar barpo etish haqida bormoqda. Ya'ni, bu nafaqat universitet binosini boshqa hududga ko'chirish, balki butun bir akademik ekotizimni shakllantirishni anglatadi. Albatta, bunday yirik loyihalarni amalga oshirish jiddiy moliyaviy resurslarni talab qiladi. Infratuzilmani noldan barpo etish, kommunikatsiya tarmoqlarini yotqizish, zamonaviy ta’lim muhitini yaratish, yashash uchun qulay shart-sharoitlarni ta’minlash katta sarmoya talab qiladigan jarayondir. Shu boisdan ham loyihani qisqa muddatda to‘liq amalga oshirish real ko‘rinmaydi. Katta ehtimol bilan, bu jarayon asta-sekin, bir necha yil davomida amalga oshiriladi. Aynan shu nuqtai nazardan rejalashtirilgan va bosqichma-bosqich yondashuvni yanada to'g'ri deb hisoblash mumkin. Xususan, Xonkendi, Agdam, Fuzuli kabi shaharlarni talabalar shaharchasiga aylantirish bu borada e’tiborga molik variantlardir. Bu shaharlarning geografik joylashuvi, rekonstruksiya qilish imkoniyatlari va strategik ahamiyatini inobatga olgan holda bu yerda zamonaviy universitet kampuslarini yaratish mumkin. Bunday yondashuv o‘sha hududlarni tez joylashtirish, yangi ish o‘rinlari yaratish, xizmat ko‘rsatish sohasini rivojlantirish va umuman Qorabog‘ iqtisodiyotini jonlantirishga kuchli turtki berishi mumkin”