Bolalarning raqamli xavfsizligi va zararli giyohvandlikdan himoyalanish masalalari muhokama qilindi

Ozarbayjon Milliy NNT forumi tashabbusi bilan “Bolalarning raqamli xavfsizligi, zararli giyohvandlikdan himoya” mavzusida nodavlat notijorat tashkilotlarining jamoatchilik muhokamasi bo‘lib o‘tdi APA xabariga koʻra, Forum boshqaruvi raisi Ramil Iskanderlining aytishicha, hozirda Milliy Majlisda muhokama qilinayotgan Ozarbayjon Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga, “Axborot, axborotlashtirish va axborotni himoya qilish toʻgʻrisida”gi va “Bolalarni zararli axborotdan himoya qilish toʻgʻrisida”gi qonunlariga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisidagi qonun loyihasi bolalarning ijtimoiy tarmoqlarini zararli taʼsirlardan himoya qilishni oʻz ichiga oladi: “Dunyoning yetakchi davlatlari hozirda ijtimoiy tarmoq platformalarini oʻzlarining ichki qoidalari hamda milliy qonunchiligi bilan tartibga solish, ayniqsa, bolalarni himoya qilish, ularning ijtimoiy tarmoq platformalariga kirishiga yosh cheklovlari joriy etish masalasini koʻrib chiqmoqda. Ozarbayjonda 16 yoshgacha boʻlgan bolalarga ijtimoiy tarmoq platformalarida akkaunt ochishga ruxsat berilmaydi, bundan 16 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan bolalar ham bunday salbiy taʼsirlardan aziyat chekishi mumkin. hali shakllanish davrida bo'lgan o'sib borayotgan avlodning ijtimoiy tarmoqlarga qaramligi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan bu o'zgarishlar jamiyatning ijtimoiy tartibidir Tadbir moderatori, Oila, xotin-qizlar va bolalar muammolari davlat qo‘mitasi huzuridagi Jamoatchilik kengashi raisi Firuze Nodir bolalarni zararli ta’sirlardan asrash jamiyat va davlatning burchi ekanligini ta’kidladi: “Bugun deyarli hamma joyda bolalarning qo‘lida mobil telefon bor. Go‘daklarimizning ko‘zlari zaiflashmoqda, maktab doskalaridagi yozuvlarni o‘qiy olmaydigan avlod bolalarning ko‘zi ojiz bo‘lib ulg‘ayaptimi, bu bolalarning ko‘zi ojiz saboq bilan o‘qiy oladimi?! giyohvandlik, ularning yoshiga mos kelmaydigan kontent bilan tanishish, buning natijasida turli xulq-atvor buzilishi, bolalarning ijtimoiy tarmoqlari Bugungi kunda jamiyat e'tiborini qaratishi kerak bo'lgan qancha zararli odatlar borki, bu mavzu bo'yicha tashvish ko'tarishimiz kerak, bolalarni kelajakda ijtimoiy tarmoqdagi faoliyatga tayyorlashimiz kerak “Milliy pediatriya assotsiatsiyasi” jamoat birlashmasi direktorlar kengashi a’zosi, pediatr Yalchin Mirzayev ijtimoiy tarmoq platformalaridagi asoratlar bolalarning sog‘lom rivojlanishiga katta zarar yetkazishini ta’kidladi: “Ilmiy adabiyotlarda “miya mukofoti tizimi” yoki “mukofot sxemasi” degan tibbiy atama bor. Bu "miyaning mukofot tizimi" deb tushuniladi. Bu mexanizm ba'zi xulq-atvorga qaramliklarda kuzatilgan "mukofot tizimlari"ga o'xshaydi. Natijada, ba'zi bolalar va o'smirlar muhim ishlarni fonga qo'yishadi va ekranni tark etishda qiyinchiliklarga duch kelishadi. Ekrandan uzoq muddat foydalanish semizlik, qandli diabet va harakatsiz turmush tarzi bilan bog‘liq umurtqa pog‘onasi deformatsiyasiga olib kelishi va jismoniy faollikning pasayishiga olib kelishi mumkin "Ko‘p hollarda men oilalar ijtimoiy tarmoqlar va kiber tahdidlardan yetarlicha xabardor emasligini va himoya choralaridan bexabarligini ko‘raman. Bolalar spirtli ichimliklar, chekish, elektron sigaretalar va boshqa narsalarni targ‘ib qiluvchi kontentga duch kelganlarida, ekranda bunday xavfli xatti-harakatlar va boshqa xavfli xatti-harakatlarni ko‘proq qabul qilishadi." Azer Allahverenov, Ozarbayjon Milliy NNTlar forumi direktorlar kengashi aʼzosi, deputat Azer Allahverenov bolalarning raqamli xavfsizligi va zararli giyohvandlikdan himoya qilish maqsadida qonunchilikda koʻzda tutilgan oʻzgartirishlar tafsilotlarini maʼlum qildi: “Ijtimoiy tarmoq platformalarida shaxsiy raqamli akkaunt ochmoqchi boʻlgan har bir shaxsning yoshini aniqlash uchun texnik usullar qoʻllaniladi. Raqamli platformada yoshga toʻlmagan shaxslarning shaxsiy akkauntini yaratishga ruxsat berilmaydi. 16. Agar qonun kuchga kirgan paytdan boshlab 16 yoshga to'lmagan shaxsning platformada hisob qaydnomasi bo'lsa, qonun e'lon qilingan kundan boshlab 12 oy davomida undan foydalanish mumkin bo'lmaydi keyin u kuchga kiradi. Ushbu davrda tegishli davlat organi yosh cheklovlari qo'llaniladigan ijtimoiy tarmoq platformalari ro'yxatini belgilaydi, yoshni aniqlash bo'yicha raqamli echimlar yosh cheklovlari mavjud platformalarga qo'llaniladi. Qonun kuchga kirgandan so'ng, platformalar 16 yoshgacha bo'lgan bolalarning mavjud shaxsiy raqamli akkauntlariga kirishni cheklaydi va agar 16 yoshga to'lganligini tasdiqlovchi hujjat taqdim etilmasa, bu hisoblar va shaxsiy ma'lumotlar o'chiriladi Diniy tashkilotlar bilan ishlash bo‘yicha davlat qo‘mitasi huzuridagi Jamoatchilik kengashi raisi Elnur Mustafoyev bolalarning raqamli xavfsizligi jiddiy masala ekanini ta’kidladi: “Ijtimoiy tarmoq platformalarida o‘z-o‘ziga zarar yetkazishni targ‘ib qiluvchi kontentning keng tarqalishi, ijtimoiy izolyatsiya hissi, depressiv alomatlarning chuqurlashishi o‘z joniga qasd qilish xavfi uchun qulay sharoit yaratishi mumkin. Biz bolalarning ma’naviy hayotini, ma’naviyatini to‘g‘ri shakllantirishimiz, ularni yuksak qadriyatlar bilan tarbiyalashimiz kerak. Ayrim ota-onalar farzandlarini tinchlantirish uchun o‘yinchoq o‘rniga smartfon sovg‘a qiladi, bu esa bolalarda muloqot qilish ko‘nikmalarining rivojlanishiga, keyingi yillarda esa o‘yinlarga qaramlikka, ayniqsa, yoshiga mos bo‘lmagan o‘yinlardan kelib chiqadigan ruhiy zo‘riqishlarga olib keladi. Bu erda har kim o'z mas'uliyatini tushunishi kerak " “Giyohvandlik va zararli moddalarga qarshi kurashish markazi” jamoat birlashmasi raisi Noil Qamarli bolalarning shaxs bo‘lib shakllanishida bilim, oila va muhit katta ta’sir ko‘rsatishini ta’kidladi: “E’tirof etishimiz kerakki, biz farzandlarimizni manipulyatsiya algoritmlari avj olgan, ijtimoiy tarmoqlar bosimi ostida qolgan joyga tayyor emas qoldirganmiz. Oilalar ham ko'pincha bu masalada beparvolik qilishadi. Qanchadan-qancha bolalar bir kun shu muhitda giyohvand va ekranga qaram bo'lib qolishadi. Jamiyat sifatida barchamiz bu muammoni hal qilishda yordam berishimiz kerak. Bu jarayonga davlat aralashishi kerak, deb hisoblayman. Shu bois, men bu qonun loyihasini kech deb bilsam ham, bu masalada moslashuvchan bo‘lishimiz kerak. Qonunchilikka kiritilgan bu o‘zgarishlar juda muhim” Jamoatchilik muhokamasida qayd etilishicha, joriy yilda Fransiya dunyoda ikkinchi, Yevropada esa birinchi bo‘lib ijtimoiy tarmoqlarda bolalar uchun yosh chegarasini qo‘llagan. Hozirgi vaqtda turli mamlakatlarda turli yoshdagilar uchun bunday qoidalarni qo'llash imkoniyatlari ko'rib chiqilmoqda. Daniya 18 yoshda, Ispaniya 16 yoshda, Fransiya 15 yoshda, AQSh federal darajada 17 yoshda, Kaliforniya, Texas, Nyu-York, Tennessi va Yuta shtatlarida 18 yosh, Kolorado, Jorjiya, Luiziana 16 yoshda, Floridada 14 yoshda. Germaniya, Portugaliya, Norvegiya, Turkiya, Kanada, Yangi Zelandiya, Malayziya, Indoneziya va Hindiston ijtimoiy tarmoq platformalarida yosh chegaralarini belgilash to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini qabul qilgan yoki qabul qilish bosqichida. Qozog‘iston va O‘zbekistonda ham shunday qonunchilik tashabbuslari mavjud Nodavlat notijorat tashkilotlari vakillari bolalarni zararli ta’sirlardan asrash, ularning sog‘lom voyaga yetishi uchun har tomonlama shart-sharoit yaratish va qo‘llab-quvvatlash davlatimiz tomonidan olib borilayotgan ijtimoiy siyosatning bir qismi ekanini ta’kidladi. Bolalar va yoshlarning to‘g‘ri milliy, madaniy va ma’naviy-axloqiy qadriyatlar asosida sog‘lom, bilimli va barkamol bo‘lib voyaga yetishi ularning kelajagi, jamiyat va davlat uchun muhim ahamiyat kasb etadi