Tuvali tugallanmagan daho: Abdurefi Abiyev - QHA - Qrim axborot agentligi

1879-yil 30-may kuni Akmesjitning Çokurcha qishlog‘ida cho‘ponning o‘g‘li bo‘lib tug‘ilgan Abdurefi Abiyev, Qrim-tatar xalqining ildizlaridan uzilmagan holda dunyoga ochilishga muvaffaq bo‘lgan birinchi va eng ko‘ngilli san’atkorlaridan biri edi. Uning so‘nmas badiiy olovi va iste’dodi uni dastlab Moskvadagi nufuzli Stroganov nomidagi Tasviriy san’at akademiyasiga, so‘ngra rassomchilikning yuragi hisoblangan Parijdagi nufuzli Jyulyen akademiyasiga olib boradi MILLAT KELAJAGINI “ÜNER SANAYİ” BILAN BIRGANDA 1917 yilda butun bilimi bilan sodiq vataniga qaytgan Abiyev eng yaqin sherigi mashhur etnograf Üsein Bodaninskiy bilan yelkama-yelka Qrim-tatar madaniyati va hunarmandchiligining yuragi hisoblangan Bahçesaray “Üner Sanayi” tasviriy san’at va sanoat maktabiga asos soldi. Maktabning birinchi direktori sifatida u yosh onglarga nafaqat texnik chizmalar va chiziqlarni o'rgatgan; milliy o‘zlikni anglash, estetika va Vatanga muhabbat tuyg‘ularini singdirdi TUGAMASS SURGUNLAR VA SAN'ATGA TO'XMAS SEVGI Uning qrim-tatar o‘zligi va madaniyatini murosasiz himoya qilgani tezda uni sovet tuzumi nazarida “tahdid”ga aylantirdi. 1928-yilda oʻsha davrdagi mashʼum “millatchilikka qarshi kurash” kampaniyalari doirasida u lavozimidan boʻshatilgan va Turkmanistonga surgun qilingan AKMESCITDAGI SOVIRILGAN MO'YTI VA O'G'RLANGAN MOROS Stalin rejimining shafqatsiz jallodlari bu buyuk dahoni 1938 yili hibsga oldilar. Xuddi shu yili Akmesjitdagi o‘sha qorong‘u zindonlarda o‘nlab begunoh Qrim tatarlari ziyolilari bilan birga otib o‘ldirilgan edi. Qotil tuzum uning jonini oldi, jasadini noma’lum chuqurga ko‘mdi, lekin qalbidagi erkinlik tuyg‘usini o‘chira olmadi Afsuski, buyuk ijodkorning fojiasi uning o‘limi bilan cheklanib qolmadi. 1944-yil 18-mayda Qrim-tatar quvg‘in va genotsid paytida uning ajoyib, qo‘lda ishlangan rasmlari va badiiy merosining katta qismi Sovetlar tomonidan vahshiyona talon-taroj qilingan va yo‘q qilingan Uning bugungi kungacha yetib kelgan jismoniy qabri yoki katta ko‘rgazmasi bo‘lmasa ham, Abdurefi Abiyev o‘z qalami va cho‘tkasi bilan xalqi xotirasida o‘chmas iz, so‘nmas mash’al bo‘lib yashab kelmoqda. Qrim-tatar xalqi buyuk ustozini tavalludining 147 yilligi munosabati bilan rahm-shafqat va minnatdorchilik bilan yodga oladi