Yolg'iz baxt yo'q

Yillar avval ATV telekanalidagi “Kun kunlar” mualliflik loyihasida Rasim Balayevga bag‘ishlangan ko‘rsatuvim shunday boshlangan edi: “Sizni bilmayman, shaxsan men uchun Rasim Balayevning qahramonlik fazilatlari, xotiralarga singib ketgan yurishlari bizning real hayotimiz, kundalik hayotimiz suratiga sig‘maydi. Go‘yo Rasim Balayevning bir tarafi haqiqat, eng qizig‘i, Balayev bir tarafda. Siz u turgan tarafga qadam qo'yganingizda... u haqiqatdan virtuallikka, hayotdan kinoga tushib qolasiz..." Rasim Balayev bilan bo‘lgan ushbu intervyu beparvolik tufayli kanalning boy raqamli arxividan o‘chirilgan bo‘lsa-da, men uni saqlab qoldim. O‘sha intervyuni yozishimni onajonimiz “525-gazeta” so‘ragach, yana Rasim Balayev bilan yuzma-yuz o‘tirdim. Bu safar o'zi bilan emas, balki xotirasi bilan Bolalik xotiralarimda, yaqinda qurilgan ulkan Kinostudiya bor. Qolaversa, o‘sha paytdagi direktor Odil Iskenderov hamkasblari uchun qurdirgan 9 qavatli uy... Shu ikki binodan tashqari, Shomaxi yo‘lida hali birorta ham bino yo‘q. Shuning uchun ham kinostudiyaning tinimsiz suratga olinayotgan pavilonlarida, hamisha gavjum dublyaj studiyalarida, qiy-chuv yo‘laklarida u yer-bu yoqqa oshiqayotgan ijodkorlar uchun ish va uy o‘rtasidagi chegara buzildi. Ularning hayoti ularning ishi va ishi ularning hayotidir Kinostudiya oilaviy maskanga aylandi. Bolalar ham maydonda. Taniqli aktyorlar, rejissyorlar “amakimiz”, yulduz aktrisalar kerak bo‘lsa enagamiz Yiliga bir necha bor o‘tkaziladigan muhtasham premyeralarning yorug‘ yuzlaridan biri bu qadrdon Rasim amakidir O‘shanda eng qiyin savollarni bir paytlar ona uyimiz bo‘lgan kinostudiya tanazzulga yuz tutgan bir paytda ishsiz, zerikkan Rasim Balayevga beraman, deb o‘ylagan bo‘lardim Nasimiyning kinoteatrdagi surati Bunday ajoyib ibora bor: "Hayot - bu teatr, hamma odamlar aktyorlar". Endi buni qanday tushunamiz? Ma’lum bo‘lishicha, men aktyorman, siz ham shundaymisiz? Aktyorlik qilish shunchalik osonmi? Xudo har bir insonga iste'dod beradi. Omad ham bor. Har kim hayotda o'z rolini o'ynasa-da, hamma ham aktyor bo'la olmaydi. Bu shunday san'atki, siz u uchun maxsus tug'ilgan bo'lishingiz kerak. Sizda tug'ma tuyg'u bo'lishi kerak Yigirma to'rt yoshga to'lganingiz baxtingiz bor edi. Sizning taqdiringiz faqat bitta film bilan o'zgardi. Sizga boshqa ism qo'yishdi - Nasimi! Qismiga qarang, axir, Rasim nomi “bo‘yoq” so‘zidan olingan. Demak, siz yosh Nasimiy obrazini yaratgansiz... Lekin bu yoshda Nasimiyga qanday o‘xshaysiz? Nasimiyga o‘xshaganim haqidagi hikoya kinodan oldin boshlangan. Shoirning 600 yillik yubileyi arafasida ijodkorlar o‘rtasida tanlov e’lon qilindi. Men o'sha paytda talaba edim. Yolg‘on gapirmang, xalq artisti Mikayil Abdullayev taqdim etgan portret 50-60 Nasimiy orasidan tanlab olingan. Albatta, Mikoyil domlani bilardim. Lekin u portret ustida ishlayotganida meni hali ko‘rmagan edi Bir kuni uchrashdik. Men Mikoyil domlaga dedim: “Ko‘pchilik meni bu rolga ma’qullangan deb o‘ylaydi, chunki siz ishlagan Nasimiy portreti menga juda o‘xshaydi, boring, Nasimini sizga o‘xshatgan Mikoyil domlaga rahmat deyishadi O‘shanda Muqoyil Abdullayev menga bir sirni ham ochgan edi: “Allohga qasamki, menga ishonmaydiganlar ham bor, san’atkor Nasimiyni o‘z tasavvuri bilan yaratmagan, faqat Rasimni “ko‘chirib olgan” deb o‘ylaydi...” Men uchun bu mo''jiza edi. Ba’zan o‘ylaymanki, agar o‘sha kino bugun suratga olinsa, Nasimiy obraziga umuman sig‘mas edim. Balki nasib qilsa, uning keksaligini o'ynayman, tamom. Va bir nechta epizodlar... Boshqacha aytganda, hayotdagi ba'zi burilishlar bizdan mustaqil bo'lgan ilohiy kuch tomonidan boshqariladi Nasimiyning ham mashhur g'azali bor, uni kinoda chiroyli ijro etgansiz. Oxiri quyidagicha: "Agar siz buni qabul qilmoqchi bo'lsangiz, buni qilmang!" Sizning hayotingizda keyinchalik shubhaga aylangan ba'zi narsalar bo'lganmi? Ha, shunday edi. Bir paytlar men ishongan, ishonchim komil bo'lgan ko'p narsalarim bor edi, lekin yoshi ulg'aygan sari bu haqiqat emasligini ko'rdim. Siz aytasiz, hamma narsa ko'ringandek emas. Aftidan, bunday bo‘lmaydi... To‘g‘risini aytsam, ancha aldanganman. Men katta zarba va afsuslarni boshdan kechirdim. Afsuski Ertadan kechgacha qahramon bo'lish mumkin emas Siz qanday odamsiz? Siz oqimga qarshi chiqa olasizmi? Buni so‘rayapman, chunki siz kinoda o‘ynagan qahramonlarning aksariyati – Bobek, Beyrak, Jovid afandi isyonkor shaxslar edi Yo'q. Men bobo ham emasman, Beyrak ham emasman. Lekin o‘sha rollarni ijro etish orqali men o‘zim ham shaxs sifatida shakllandim. Siz sanab o‘tgan qahramonlarning his-tuyg‘ularini jonlantirish uchun men ularning boshidan o‘tkazganlarini o‘z filtrimdan o‘tkazdim va qahramonlarning ayrim zarralari ichimda bo‘lishi muqarrar. qoladi. Qisqasi, men ularni suratga olganimdek, ular ham meni suratga olishadi Savolga kelsak - menda isyon bilan muammo yo'q. Balki kinoda qahramonlarim taqdirini boshdan kechirganim uchun hech qachon oqimga qarshi chiqmaganman Gohida hazillashib aytishardi, bu nima, hamma odamlar bu dunyoga sig'adi, nega yo'qmi? Sig‘imga sig‘masang, teringni qirib tashlaydilar, qani?! Odatda, yaxshi filmni tomosha qilgandan so'ng, tomoshabin uning ta'siri ostida qoladi. Qiziq, aktyor qanday? Masalan, Bobekni tiriltirib, unga o‘xshab bir muddat shod-xurram yurdingizmi? Yoki xarakteringizdan tezda chiqib ketasizmi? Ish jarayoni qanchalik og'ir bo'lmasin, suratga olish jarayoni tugagandan so'ng odamning ichida chuqur bo'shliq paydo bo'ladi. Buni so'z bilan tushuntirib bo'lmaydi. Ammo o‘sha charchoq va iztirob aktyorning taqdiri... Ko‘chada yurganingizda yoki ziyofatga borganingizda hammaning nigohi sizda ekanini his qilasiz. Bobokka o‘xshab yurmasam ham, yana nima qilishim kerak, o‘zimni shunday tutishga harakat qilamanki, siymo ko‘zdan qolmasin. To‘g‘risini aytsam, to‘yda olomon yeb-ichayotganda, bir bo‘lak non yeyman, deb jim o‘tirdim, isinishini kutdim Ma’lum bo‘lishicha, illyuziyalarimiz buzilmasin deb biz uchun bu qurbonliklarni qilgansiz... Rasim janoblar sizga katta rahmat Axir o‘sha davrning idroki boshqacha edi. Bolaligimizda o‘qituvchilar non yemaydilar, muqaddas insonlar, deb o‘ylardik. Shuning uchun ham domlaga hayrat bilan qarardik, uning har bir so‘zidan nimanidir o‘rganardik... Tomoshabinlar ham kino qahramoniga ishonishlarini bilardim. Bobokka o‘xshagan generalni xalq ko‘ziga qanday qilib normallashtira olardim? O'zlariga o'xshamaydigan narsalarni yo'q qilish xoinlarning tabiatidir Ajablanarlisi shundaki, siz kinoda ham sotqin rollarni ijro etgansiz. Va ularning har biri ajoyib qahramonlardir. Lekin hayronman, sen nega Bobekdek xotiramizda qolding? Ko‘rinib turibdiki, o‘sha rollar Bobekka arzimasdek tuyuldi. Axir hamma ham qahramon bo'la olmaydi. Menimcha, bu vaqt masalasi. Ertalab uyg'onib, kechgacha qahramon bo'lish mumkin emas. Jasorat ekstremal vaziyatda to'satdan paydo bo'ladi. Nima uchun ulardan biri xavf ostida yashiringan, ikkinchisi esa to'g'ridan-to'g'ri o'limga sakrab tushganini tushunish mumkin emas. Aytmoqchimanki, qahramonlik hammaga ham nasib etavermaydi Kinodagi qahramonlaringiz ko'p xiyonatlarga duch kelishgan. Babek bilan Beyreyni sotdilar... Hayotda ham shundaymi? Kinoda ham, hayotda ham qahramonlar atrofida doimo sotqinlar bo‘ladi. Chunki ko'pchilik, omma o'ziga o'xshamaydigan narsani yo'q qilishni xohlaydi. Darhaqiqat, har bir inson shayton bilan urushadi. Bir odam borki, uning ruhi kuchli va irodali, uning ichidagi kurashda yovuzlik g'alaba qozonadi. Inson ham bor va shayton uni o'zi bilgancha boshqaradi Siz Ozarbayjon kinosi tarixidagi eng omadli aktyorsiz. Hamma o‘ynashni hohlagan, eng yuqori pog‘onada turadigan obrazlarni tasvirlash taqdiriga ega bo‘lgan boshqa aktyorni bilmayman. Odatda, muvaffaqiyatga erishgan odam haqida gap ketganda, “falonchining hayoti xuddi kinodagidek”, deyishadi. Sizning haqiqiy hayotingiz qanday qilib filmga o'xshaydi? Bir oz o'xshash, biroz yo'q. Chunki hayot kinodan uzoqroq Balki siz Gollivudda bo'lganingizda haqiqiy bizdek hayot kechirgan bo'lar edingiz Buni faqat menga emas, bizning avlodning aksariyat aktyorlari haqida aytish mumkin. Ularning aksariyati yoshligida vafot etgan. Ular dunyoni yaratilishning eng mukammal davrida tark etdilar. Shunday bo‘ldiki, suratga olish maydonchasida o‘zimni yolg‘iz his qildim – Shohmar qani, Samandar qani, Gamlet qani, Jeyhun qani?! Endi kinoga borgan yoshlarga aytamanki, bu san’atda iste’dod, omad va omaddan tashqari yana bir narsa muhim – sevgi! Sevgisiz ko'p narsaga chidab bo'lmaydi Zamonaviy kinoda Babek, Ko‘ro‘g‘li kabi obrazlar o‘rnini boshqalar egalladi. Endi ishbilarmonlar asosiy qahramonlar. Sizni bir paytlar teleserialda shunday rolda ko'rganmiz. Bu davr qahramonini - badiiy filmda emas, teleserialda o‘ynash qanday tuyg‘u? Umrimning 30-35 yilini kamera qarshisida o‘tkazdim. Qarigan bo‘lsam ham, o‘q otmoqchiman. Lekin har bir urinishda umidim biroz susayadi. Ilgari stsenariyni ko‘rib chiqqanimizda, biz yaratadigan obraz haqida tasavvurga ega bo‘ldik. Bugun rejissyorlarga matnimni beringlar deyman, kechki payt matn yoziladi, ertalab ko'rmaysiz deb javob berishadi. Lekin tasvirni qachon taniymanki, keyin boshimdan kechirishim uchun... Bunday ish odamni biroz “aqldan ozdiradi”. Mening bosimim ham olib tashlandi, men rad etaman. Keyin yana sog'indim Har bir davr yangi qahramonni talab qiladi. Qaysi davr qahramoni ekanligingizni qayerdan bilasiz? Ha, u har bir davrning qahramoni. Kino tarixining o'tmishida qolib ketmaslikni, o'tgan yillar xotirasida qolmaslikni istardim. Zamonaviy kinoda o'z o'rnim bo'lsin. Men buni qila olaman, his qilaman Lekin... Men o‘zim qahramon emasman U eski intervyuni nazarda tutgan edi O‘ttiz yil kamera qarshisida turgan Rasim Balayev kinodan yiroq qoldi. U o‘ziga hayot baxsh etgan muhitdan zo‘rlik bilan ajratilishiga to‘g‘ri kelgan bo‘lsa-da, bir paytlar mafkuraning asosiy quroli hisoblangan, uzluksiz ishlab chiqarish bilan shug‘ullangan, keyin esa kimsasiz, mehr-muhabbatsiz, qarovsiz qolgan “Kinostudiya”ga sodiqligini saqlab qoldi. U bu xarobalar ustida milliy kinematograf bayrog‘ini baland ko‘targan alohida rejissyorlarni qo‘llab-quvvatladi, uyushma raisi sifatida iste’dod sohiblarini keraksiz hujumlardan asrashga harakat qildi Filmografiyasida 200 dan ortiq yorqin personajlar mavjud bo'lgan aktyorga ular "baxtingiz bor", deyishdi. Kino hayoti mazmun jihatdan qolgan umridan ancha oshib ketgan ustoz o‘zining shaxsiy misoli, hikoyasi, hayoti va o‘limi bilan dunyoda, hayotda, san’atda baxt yo‘qligini isbotlay oldi