Aqlni indamay gapiradigan nusxalar - deb yozadi Shahana Mushfiq

Kutubxonalar odamlarning jim do'stlari, kitoblari bilan uchrashadigan, vaqt sekinlashayotgandek va butun dunyo bir lahza jim bo'ladigan ajoyib maskanlardan biridir Afsuski, bugungi kunda tez yangilanib borayotgan texnologiya kutubxonalarning rolini pasaytirdi, ekranga qaram jamiyat kitob sahifalari va kutubxona javonlaridan uzoqlashdi. “525-gazeta”ning mazkur loyihasi kitobxonlar, ayniqsa, yosh talaba-yoshlar uchun o‘z ona yurtiga kutubxona deb qaytishda muhim eslatma bo‘lib xizmat qilishni maqsad qilgan Bugungi kunda kutubxonalar o‘zining qimmatli hayotini ta’lim muassasalarida o‘tkazmoqda. Albatta, ularning aholisi asosan talabalar, o'qituvchilar va tadqiqotchilardir. Bu galgi loyihamiz manzili Ozarbayjon Davlat Pedagogika Universiteti (ADPU) kutubxona-axborot markazi bo‘ldi. Bu yerdagi suhbatdoshimiz markaz direktori Zinhara Hasanova. “525 gazetasi”ning doimiy o‘quvchisi bo‘lgan Zinhara xonim keyingi haftalarda oliy ta’lim muassasalari kutubxonalariga bag‘ishlangan turkumda o‘zi rahbarlik qilayotgan kutubxonani ko‘rganidan mamnunligini bildirdi. Biz u bilan suhbatimizni eshik ortidagi yopiq xonada emas, kutubxona fondlari va o‘qish zallarini kezishdan boshladik Bir asrlik an'anadan zamonaviy markazga Suhbatimiz avvalida Zinhara xonim universitet kutubxonasi tashkil etilgan kundan boshlab tashkil etilganini aytdi. Kutubxona tashkil etilganining dastlabki yillarida o‘z fondini o‘qituvchilarning ma’ruza matnlaridan tashkil etgan bo‘lib, hozirda 750 mingga yaqin kitob fondiga ega. Markaz fondi ozarbayjon, rus, ingliz, nemis, fransuz, arab, fors, turk va slavyan tillaridagi adabiyotlarga boy Unga ko‘ra, Markaz fondining boyligi, kitobxonlar soni, nodir va qimmatbaho kitoblar soni bo‘yicha respublika oliy maktab kutubxonalari orasida birinchi o‘rinda turadi. Suhbatdoshimiz Ozarbayjon Davlat Pedagogika Universiteti (ADPU) kutubxona-axborot markazi rekonstruksiyadan so‘ng 2022-yil 1-martda ochilganini ta’kidladi. Eng zamonaviy elektron tizimlar asosida qurilgan kutubxonaning ishlash prinsipi haqida ma’lumot bergan Z.Hasanova mazkur loyiha korporativ ijtimoiy mas’uliyat tamoyilidan kelib chiqqan holda “bp Azerbaijan” kompaniyasi tomonidan moliyalashtirilganligini ta’kidladi. Natijada mamlakatimiz pedagog kadrlar tayyorlash markazi hisoblangan pedagogika universitetida eng zamonaviy talablarga javob beradigan kutubxona-xizmat infratuzilmasi shakllandi. Markazda talabalar, magistrantlar va doktorantlar uchun qulay mehnat sharoitlari yaratilgan Zinhara xonimning aytishicha, kutubxona oddiy kunlarda soat 09:00 dan 19:30 gacha, imtihon sessiyalarida esa 09:00 dan 21:00 gacha ishlaydi. Kelgusida kutubxona 24 soat ishlashi rejalashtirilgan Devor ortidagi noyob xazina Zinhara xonim bilan suhbatimiz nodir kitoblar saqlanadigan fondda davom etar ekan, u Pedagogika universiteti kutubxonasi mamlakatimizdagi ikkinchi eng boy universitet kutubxonasi ekanligini, shu bilan birga, ko‘plab qadimiy va nodir kitoblar, qo‘lyozmalar saqlanadigan noyob maskan ekanligini g‘urur bilan ta’kidladi: “Kutubxonaning nodir kitob fondida, turli davrdagi nodir kitoblar va 10000 dan ortiq nodir kitoblar haqida. saqlanmoqda, shundan 121 nusxasi “Ozarbayjonning nodir kitob yodgorliklari” elektron nashrida ro‘yxatga olingan va Ozarbayjon Respublikasining milliy madaniy boyliklari reyestriga kiritilgan.Boshqa kitoblarni qayta ishlash maqsadida ADPU professional kutubxonachilari tomonidan soha mutaxassislarini jalb qilgan holda jadal ishlar olib borilmoqda Hozirda ADPU kutubxonasi fondida arab, fors, rus, ozarbayjon tillarida eski alifboda va bir qancha Yevropa tillarida nashr etilgan turli sohalarga oid nodir nashrlar saqlanmoqda. Ular orasida eng qadimgi nashr Rikottaning 1741 yilda Sankt-Peterburgda nashr etilgan o‘sha davrdagi Usmonli imperiyasi haqidagi 278 betlik kitobidir Suhbatdoshim ta’kidlashicha, uzoq yillar davomida faqat umumiy fondda saqlanayotgan bu qimmatli manbalarni ommaga e’lon qilish, ularni alohida fond sifatida alohida muhofaza qilishni tashkil etish keyingi yillarda universitet rektori, professor Ja’far Ja’farovning e’tibori, kutubxona maydonining kengaytirilgani, moddiy-texnik bazasi mustahkamlangani, rekonstruksiya ishlari samarasi sifatida amalga oshirilgani tufayli amalga oshirildi Suhbatdoshim bizga bir necha asrlar avvalgi nodir asarlarni ko‘rsatib, ular haqida batafsil ma’lumot beradi: "Rikotaning 1741-yildagi asari, men yuqorida aytib o'tganim, 1957 yilda ADPU kutubxonasi fondiga kiritilgan. Bizning kutubxonamizda 1780 yilda nashr etilgan "Imperator Yekaterina Aleksandrovnaning farmonlari" saqlanadi. 564 betlik entsiklopediya 1725 yilgi Farmonlar. bilan boshlanadi Shu bilan birga, nodir fondimizda XIX asr toshbosma usulida fors tilida bosilgan daho Nizomiy Ganjaviyning “Xamsa”sidan “Iskandernoma” va “Sirlar xazinasi” she’rlarining nusxalari ham bor. Shulardan “Iskandarnoma” she’rining nusxasi hijriy taqvim bo‘yicha 1284-yilga, ya’ni nasroniy kalendariga ko‘ra 1866-yilga tegishli bo‘lsa, “Sirlar xazinasi” she’rining nusxasi nashr etilgan sana aniq ma’lum emas. Bu ishlar qayta tiklashga muhtoj. Nashr qilingan yili noma’lum toshbosma asarlardan biri 973 betlik “Arabcha-turkcha lug‘at”dir Bu fondda 18-asrdan boshlab chor Rossiyasi tarixi, geografiyasi, turli tabiiy fanlariga oid kitoblar, jumladan, fors va arab tillarida lugʻatlar, qomusiy nashrlar, badiiy adabiyotlar, mumtoz sharq adabiyoti namunalari, asosan, XIX asrga oid, Hofiz, Sadiy devonlari, Sadiy va boshqalar bor “Tarix-Nodir” bilan yuzma-yuz Bu kitoblar ro‘parasidagi javonda 20-asr boshlarida xalqimizning milliy ma’rifiy harakatida yetakchi o‘rin tutgan “Molla Nasriddin”, “Fyuuzat”, “Dabiston”, “Tuti” kabi jurnal va to‘plamlarning asl nusxalari e’tiborimni tortadi. Ularni ko‘zdan kechirar ekanman, suhbatdoshimning “O‘sha mashhur kinoda tilga olingan “Tarix nodir” kitobi bilan tanish bo‘lsangiz kerak”, degan jumlasi javonning o‘ng burchagiga qo‘yilgan kitobga yuzlandim. Zinhara xonim fors tilida toshbosma usulida bosilgan mashhur “Tarixi nodir” kitobining teri bilan qoplangan nusxasini hijriy-qamariy taqvim bo‘yicha 1320-yil, nasroniy taqvimi bo‘yicha 1902-yilda ko‘rsatib: “Bu mashhur asarning kutubxonamizdagi nusxasi 270 betdan iborat, biz bilgan Nadir Nadir asardan iborat”, dedi. Afsharning shaxsiy tarixchisi Mirzo Mehdixon va uning ko'plab nusxalari mavjud bo'lib, mumtoz she'riy fors tilida yozilgan asarni o'qish va tarjima qilish bizda mavjud bo'lgan nusxaning muallifini aniqlay olmadik. Balki muallif “Tarix nodir” asarining muallifi bo‘lsa ham, ikkinchi tomondan, “Tabriz” tarixiy asar emas, badiiy asardir Elektron kutubxona va raqamli statistika Nodir fonddagi qimmatli nashrlar bilan xayrlashgandan so‘ng suhbat elektron kutubxona tizimiga o‘tadi. Kutubxona direktorining aytishicha, ADPUning Elektron kutubxonasi ilmiy-tadqiqot va ta’lim uchun ma’lumotlar bilan ta’minlashga qaratilgan. U yerda darsliklar, uslubiy nashrlar, tezis va dissertatsiyalar, ilmiy jurnallardagi maqolalar, konferensiya materiallari, universitet tarixiga oid ma’ruzalar va boshqa materiallar elektron ko‘rinishda mavjud Elektron kutubxona resurslari ADPU kutubxonasining butun fondiga kiradi. Ular kutubxonaning elektron katalogida keltirilgan Kutubxona direktorining aytishicha, 2025-yilning statistik natijalariga ko‘ra, o‘tgan yili elektron katalogda 15 ming 600 nomdagi 88 ming 347 nusxa adabiyotlar kitobxonlar ixtiyoriga taqdim etilgan. Elektron resurslarning 71 790 nusxasi ozarbayjon tilida, 1 998 nusxasi rus tilida, 14 559 nusxasi boshqa tillarda Shuningdek, 2025-yilda Kutubxona-axborot markazining jami kitobxonlar soni 10 ming 277 nafarni, onlayn murojaatlar soni esa 40 ming 203 nafarni tashkil etadi Universitetning ilmiy nashrlari va kitob madaniyati Zinhara Hasanova bilan suhbatlashib, barcha kutubxona fondlarini birma-bir ko‘zdan kechirganimizdan so‘ng universitetning fan va innovatsiyalar bo‘yicha prorektori, professor Asaf Zamanov bilan uchrashdik. Universitet kutubxonalariga bag‘ishlangan loyihadan mamnunligini bildirgan Asaf aka bunday mavzularni matbuotda yoritilishi alohida ahamiyatga ega ekanini ta’kidladi. Shu bilan birga, prorektor ADPUda 7 ta davriy ilmiy jurnal chop etilayotganini ta’kidladi: ADPUda men rahbarligimda nashr etilayotgan “Magistrant” jurnali respublikada bunday formatdagi birinchi ilmiy nashr sifatida ish boshladi. 2021-yildan beri nashr etilayotgan “Magistrant” jurnalining 32-nashri allaqachon nashrdan chiqdi. Yaqinda uning 30-sonini alohida nishonladik. Jurnalda nafaqat ADPU, balki mamlakatimizning boshqa oliy o‘quv yurtlarida tahsil olayotgan aspirantlarning ham maqolalari chop etiladi Suhbatimizda A.Zamanov ADPU Kutubxona-axborot markazi faoliyatiga ham e’tibor qaratdi: “Kutubxona bp kompaniyasi va universitet ko‘magida tubdan ta’mirlandi. Bu yerda avtomatlashtirilgan kutubxona axborot tizimi joriy etildi. Tizim "Ruslan Neo" dasturi tomonidan boshqariladi Osef aka bilan suhbatimizni yakunlab, bu betakror maskan bilan xayrlashar ekanman, yana bir bor guvohi bo‘ldimki, ADPU kutubxona-axborot markazi nafaqat bu kitoblar saqlanadigan joy emas, balki o‘tmish va kelajak o‘rtasida ma’naviy ko‘prik vazifasini o‘taydigan buyuk bilim va xotira xazinasidir Har bir oliy ta’lim muassasasidagi bu jimjit bo‘shliqlar javonlari orasida sayr qilar ekansiz, kutubxonalar hamon insonni o‘ziga qaytaradigan eng qulay manzillardan biri ekanligini tushunasiz. Keyingi uy manzilida ko'rishguncha!