Aniq, so'z va aql nuri bilan qoplangan

Ozarbayjon adabiy va matbuot muhitida o‘zining betakror qo‘lyozmasi, boy ijodiy yo‘li, serqirra faoliyati bilan ajralib turadigan adib-publisist, jurnalist, jamoat arbobi Sayadulla Karimli o‘z umr taqvimining 80 yillik cho‘qqisini g‘urur bilan nishonlab, so‘zimiz, matbuotimiz, xalqlarimiz targ‘ibotidan ko‘ra ko‘proq so‘z, matbuot va ongimiz targ‘ibotiga xizmat qilgan hayotining hisobotini chizmoqda. yarim asr Biografiya, albatta, insonning hayot yo'lini to'liq aks ettira olmaydi. U faqat ba'zi satrlarni, o'sha hayotning yuqori qatlamini raqamlar, sanalar va qisqa eslatmalar orqali taqdim etadi. Ammo jonsizdek tuyulgan bu raqamlar va ixcham sarhisoblar ortida bu yo‘llar olib kelgan katta mehnat, hayotning past-balandliklari, quvonchu qayg‘ulari, yutuq va yo‘qotishlari yotibdi 1946-yil 1-iyulda Yardımli tumanining qadimiy va maftunkor Zengaron qishlog‘ida tug‘ilgan Sayadulla Xudaverdi o‘g‘li Karimlining hayot yo‘li olis tog‘ qishlog‘idan boshlanib, mamlakat adabiy-madaniy hayotining muhim bosqichlariga to‘qnash keldi. M.F.da ta'lim olgan bo'lajak yozuvchi. Yordimli shahridagi Oxundov nomidagi 1-umumta’lim maktabi maktab yillaridanoq adabiyot va ijodga katta qiziqish bildirgan. U o‘rta maktabda o‘qib yurgan kezlarida “Zokir” nomli ikki qismli pyesa yozish orqali kelajakdagi ijodiy yo‘lining ilk alomatlarini ko‘rsatdi. Keyinchalik Boku davlat universitetining filologiya fakultetida olgan oliy ma’lumoti uning dunyoqarashining shakllanishida, adabiy-estetik qarashlarining boyib borishida muhim ahamiyat kasb etdi. Mehnat faoliyatini Hamarqand qishlog‘idagi o‘rta maktabda o‘qituvchilikdan boshlagan Sayadulla Karimli hayotining keyingi bosqichlarini so‘z san’ati, publitsistika, nashriyotga bag‘ishladi Uning kasbiy faoliyati Ozarbayjon matbuoti va nashriyoti tarixining turli bosqichlarini qamrab oladi. Uning Ozarbayjon teleradioeshittirish qo‘mitasida muxbir, “Azernashr”da muharrir, uzoq yillar “Zaka” jurnalida mas’ul kotib va ​​bosh muharrir, “Respublika” gazetasida bo‘lim muharriri, “Lider” televideniyesida muharrir bo‘lib ishlagani uning boy ijodiy va tashkilotchilik tajribasidan dalolat beradi Aytish joizki, Sayadulla Karimli nomi uzoq yillardan buyon “Zaka” jurnali bilan chambarchas bog‘lanib kelgan. U o‘z vaqtida “Kitoblar olaminda” nomi bilan nashr etilgan mazkur jurnalning rahbari sifatida jurnal faoliyatini nafaqat muvaffaqiyatli davom ettirdi, balki uning mazmun-mohiyatini yanada boyitib, Ozarbayjon tarixi, adabiyoti va madaniyatining kam o‘rganilgan va noaniq sahifalarini tadqiq etish, keng ommaga yetkazishga alohida e’tibor qaratdi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, uning faoliyatini nafaqat tahririyat, balki milliy xotirani himoya qilish missiyasi sifatida ham baholash mumkin Sayadulla Karimli ijodini she’riyatdan boshlagan. Uning birinchi bosma asari “Buvim to‘qiydi...” she’ri 1977 yilda “Ozarbayjon Mellimieri” gazetasida chop etilgan. O‘sha davrdan boshlab muallifning davriy matbuot sahifalarida badiiy-publisistik maqolalari chop etilib, kitobxonlar mehrini qozondi Uning ijodida diqqatni tortadigan asosiy xususiyatlardan biri – badiiy tafakkur va publitsistik tafakkurning birligidir. Sayadulla Karimli voqealarga ham yozuvchi, ham tadqiqotchi, jurnalist nigohi bilan yondashadi. Binobarin, uning asarlarida haqiqat va tuyg‘u, tarix va zamonaviylik, fikr va badiiy obraz uyg‘unligi yaqqol seziladi Turli hududlarda yashab ijod qilayotgan adiblar, ayniqsa, yosh mualliflarning kitoblari haqida yozgan taqrizlari, adabiy-tanqidiy maqolalari uning adabiy jarayondan xabardorligini ko‘rsatadi. Bu bitiklarni muallifning yuksak adabiy didi va mas’uliyatli fuqarolik pozitsiyasining namoyoni sifatida baholash mumkin Sayadulla Karimli ijodining muhim yo‘nalishlaridan biri uning bolalar uchun yozgan asarlaridir. U yosh kitobxonlar dunyosini yaxshi biladi, ularning fikr va tuyg‘ulariga mos mavzularni tanlay oladi. Turli gazeta, jurnal va almanaxlarda chop etilayotgan bu asarlar bolalarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash, ularni milliy qadriyatlar ruhida shakllantirishga xizmat qilmoqda. “Bolalarga qo‘shgan hissam” kitobi uning bu boradagi faoliyatining muvaffaqiyatli natijalaridan biri bo‘lib, uni adabiy voqea sifatida baholash mumkin Yozuvchining nashr etilgan kitoblarida uning ijodiy qiziqishlari kengligi o‘z ifodasini topgan. “Omrü dehrin bada...” she’rlar kitobida hayot mazmuni, inson taqdiri, zamon qadri she’riy tilda ifodalangan bo‘lsa, “Muhammad payg‘ambar (s.a.v.) – 40 savol-javob” asarida diniy-ma’naviy ma’rifat yo‘nalishi birinchi o‘ringa chiqadi. "Yer osti qirolligi", "G'oyibdan kelgan". “Ovozlar”, “Umrsiz umr”, “Abadiy inson” kabi kitoblari uning hammuallif va tuzuvchi sifatidagi samarali faoliyatidan dalolatdir Sayadulla Karimlining hayoti va ijodiy yo‘li ozarbayjon ziyoliining mumtoz qiyofasini eslatadi. U turli davrlardagi murakkab ijtimoiy-siyosiy sharoitda milliy manfaat, ma’naviy-axloqiy qadriyatlar, madaniy merosni doimo birinchi o‘rinda tutgan, xalq ma’rifati va ma’naviyatini yuksaltirish yo‘lida o‘z qalamiga xizmat qilgan ziyolilardan edi Uning mehnati davlat va jamoat tashkilotlari tomonidan yuqori baholangani bejiz emas. Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi va Ozarbayjon Jurnalistlar uyushmasi a’zosi Sayadulla Karimli “Oltin qalam” mukofoti bilan taqdirlangan, turli faxriy farmon va mukofotlar bilan taqdirlangan, Prezident stipendiyasi unvonini olgan. Bularning barchasi uning ko‘p yillik faoliyatiga berilgan yuksak bahoning ifodasidir Sayadulla Karimli-nosir, shoir, publitsist, tanqidchi, tadqiqotchi, pedagog, jurnalist, qolaversa tarzan... Uning qalblarga kuch-g‘ayrat bag‘ishlagan go‘zal tar ijrosidan ko‘pchilik bexabardir. S.Karimli o‘z intervyularidan birida shunday deydi: “...Men tar chalishni qo‘limga haqiqiy tar olmasdanoq o‘rganganman. O‘n-o‘n ikki yoshligimda o‘rmonga borib, morj daraxtining tanasini kesib, undan saz va tar kabi “musiqa asbobi” yasaganimni hech qachon unutmayman. So‘ng o‘sha qo‘pol, “musiqa asbobi”ga torlar bog‘ladim va o‘sha torlarda barmoqlarimni mashq qila boshladim. Ikki-uch yil shunday o‘tdi... Keyingi yillarda qishlog‘imiz klubiga ikkita tar, garmon olib kelishdi. O'shanda men birinchi marta haqiqiy smolani tutganman» Ayni damda xotiramda nozik bir matn qoldi. Qalamchi do‘stimiz, filolog-olim Safar Qalbixonli o‘zining “Sensiz o‘tgan kunlarim” (1997) asarida “Kerimli Sayadulla” essesida Ozarbayjonning maftunkor go‘shalaridan biri bo‘lmish Yardımli tumani ziyolilari – ularning hayot yo‘llari, erishgan yutuqlari, bu boradagi faoliyatimiz, butun respublikamiz uchun qilgan turli-tuman ishlari haqida so‘z yuritadi: Afagning bevaqt yo‘qotib, shafqatsiz o‘limdan uzilgan umr faryodi va bu nola sog‘inchli turk yigitining ko‘zlaridan beixtiyor yig‘layotgan sho‘r ko‘z yoshlari ta’miga bir oz shirinlik keltirish istagidan qilingan edi. Ammo bu nola Sayadulla domlaning g‘am va g‘amdan yoğrilgan past tashnaligiga salqinlik keltirmadi... Yumilgan ko‘zlar endi o‘z olamida – u bilan birga o‘tkazgan, og‘ir damlarda uning dardiga sherik bo‘lgan, uning bo‘yi, qaddi-qomati, go‘zalligi bilan faxrlanib, unga qarashga to‘ymasdi. Ayni damda Sayadulla domlani bu dunyodan, qo‘lida mahkam tutgan qatronidan hech kim, hech narsa ajrata olmasdi Afsuski, siz hech qachon unutmaydigan o'tmishni qayta boshdan kechirasiz. Ko‘zingga, ko‘nglingga ko‘chgan go‘zallikka sho‘ng‘ib ketgan baxtli damlarda taqdirning qora bulutlari boshingni egallab olganini ko‘rasan. Sayadulla Afag‘siz kunlarini shunday o‘tkazadi Talabalik davridagi Sayadulla janob va Afag xonim umrlarining bahorida yuraklarida gullab-yashnagan orzular, yorqin umidlar bilan hayotlarini birga boshladilar. Ammo taqdir ularning birgalikdagi baxtga yo'llarini uzoq qilmadi. Bu go'zal oilaning baxt qo'shig'ini shafqatsiz harom buzdi Umrining o‘ttiz ikkinchi bahorida yozuvchi va pedagog Afaq Nabigizi olamdan o‘tdi. Bu og‘ir yo‘qotish Sayadulla domlaning qalbida bitmas-tuganmas ayriliq yarasini ochib, sog‘inch va sog‘inchni kuydirdi Men ham shu qo‘shiqda ustozimga yo‘llagan “Bu dunyoni bilasan” she’rimda yozganman: Tarda “Segah” sadosi Yurakning nafasi Balki hayot hikoyasi Siz bu dunyoni bilasiz Dunyo dedi: yubka meniki Qo'l sizniki, iltimos sizdan Mendan muhlat, sendan tilak Siz bu dunyoni bilasiz Dunyo dedi: mendan qutul Barcha yaxshilar sizdan Harakat mendan, dil sendan Siz bu dunyoni bilasiz Dunyo dedi: qutb mendan Siz suyanadigan odamsiz Asalari sendan, uya mendan Siz bu dunyoni bilasiz Hayotning o'zi sinov edi Egri chiziqni tekis kesib bo'lmaydi Bu dunyoning qancha yuzlari Siz bu dunyoni bilasiz Afag xonim Sayadulla domla hayotidan jismoniy nuqtai nazardan ajralgan bo‘lsa-da, ular hamon metafizik rishtalar bilan birga. Adabiyot yo‘lida ham... Afaq Nabig‘izining “G‘oyibdan kelgan ovozlar” birinchi kitobi vafotidan so‘ng Sayadulla domlaning tashabbusi va sa’y-harakatlari bilan chop etilgan va muallifligida kichik maktab o‘quvchilari uchun mo‘ljallangan “Sarijaning sarguzashtlari” ertak-povestining nashr etilgani aytganlarimdan ko‘rinib turibdi. dalildir Dunyoning bir-biriga qarama-qarshi ipak va bronza chehrasiga oshno, shu bilan birga nihoyatda sodda, sezgir, insonparvar... ezgu xarakterga ega bo‘lgan S.Karimli o‘zining idroki nuri, qalbi iliqligini yozuvchi Afag‘siz Afag‘la kredosi bilan so‘zlarga ko‘chiradi... Axir, Sayadulla aka, bu dunyoga oshnosiz Taqdir bizni bir paytlar adabiyotimiz, ma’naviy merosimiz, she’riyatimiz, keng ma’noda So‘zimiz saboqlarini olgan muhtaram ustozim bilan yana uchrashtirdi. Bu safar dastlab ustozimdan o‘rganganlarim asosida tabiat va jamiyatdagi o‘zgarishlar fonida o‘z fikrim, pozitsiyam, taassurot, xulosamni qalam – shrift va she’riy so‘zlar bilan bayon qildim. Nima deyish mumkin, balki bu tasodif emas, balki zarurat natijasidir Ko‘p yillar avval Homarqand qishlog‘idagi o‘rta maktabda ustozim bo‘lgan Sayadulla Karimli bilan hozir qalamdosh, yo‘ldoshimiz. Ulug‘ kalomning jozibasida so‘zga yuz tutganimiz yo‘l – “Bo‘l” (Qur’oni karimning “Odamni tuproqdan yaratdi. So‘ng unga “Bo‘l”, dedi, tuproqdan paydo bo‘ldi” oyatiga ishora qilinadi), men bir she’rda aytganimdek: Qalamni quchoqlading so'z ishqi uchun So'zingning kuchi bilan gapirish Yo'q deding egriga, to'g'ri ishqga Imon nurida porlash Umumjahon tilining boyligini bilish, uning nozik jihatlaridan xabardor bo‘lish, undan foydalana bilish badiiy ijodning muhim talablaridan biri bo‘lib, bu fazilatlar qo‘sh qanot – Sayadulla Karimli va Afaq Nabig‘iziy ijodida yaqqol namoyon bo‘ladi. Milliy tafakkur va tuyg‘u xotirasi har ikki adib lug‘atidagi billurlashtirilgan misollar xamirturushiga singib ketgan, yozuvchi voqea-hodisalarning ijtimoiy mohiyatini tushunib, g‘oyani jonli nutq birligi bilan ziynatlab, xalq ifodasi bilan tushuntirgan Shuni alohida ta’kidlab o‘tishim kerakki, ushbu epizodda Sayadulla Karimli va Afaq Nabigizning adabiyotimizdagi o‘rni va mavqeini aniqlashdan maqsad emas, bu ma’naviy ehtiyojdan tug‘ilgan yurak asari, Iskandar Zulqarnaynning (asosan unga bog‘langan) ustozi Arastuga bo‘lgan chuqur hurmatini ifoda etgan hikmatli hikmatli so‘zining ma’nosi, bu meni ota-onadan qadimdan tushirib yuborgandek tuyuladi: ustozim esa meni yerdan osmonga ko‘tardi”. Qiyinchiliklarga qaramay, fikrlarimni yozish istagim hamdardligimni bildirishga urinishdir Sayadulla Karimli katta qalbi, samimiyligi, qadriyatlarga cheksiz mehr-muhabbati bilan barchani hayratga soladigan inson. Shu ma’noda uning shogirdiga bergan qadri beqiyos, betakror va beqiyosdir. Ta’kidlab o‘tamiz: “Balki, Tapdig‘ Alibeyin she’riyatiga haddan tashqari yaqinligim, ijodi qa’riga bo‘lgan bog‘liqligim o‘sha maqolaning (“Tapdig‘ Alibeyinning gnostik poetikasi”, – deya olmayman) yaratilishiga sabab bo‘lgandir... Lekin bu masala meni bir lahza bo‘lsa-da, Boku davlat universitetining ikkinchi kursida o‘qishga yuborganimni eslatdi. Kafedra mudiri Akbar Og‘ayev edi, men eshikni ochganimda, hazil uchun bo‘lgandir... Lekin, “Jalol janob, siz Akbar Og‘ayev bo‘lib qoldingiz...” deganini eshitdim Darhaqiqat, muhtaram ustozimning ijodimga bergan mana shunday baho darajasi o‘z ijodini ham o‘z ichiga oladi. Chunki nima yozsam, ustozlarim oldida qarzdorman. Menimcha, bu voqea Sayadulla domlaning qaddi-qomati, donishmandligi, aql-zakovati va zakovatining eng yorqin namunasidir! Men o‘z ta’limotini bunday yuksak qadrlaydigan boshqa ustoz, ziyoli, qalamkashni bilmayman! Yillar suvdek oqadi Loyqa suvlar ham yuviladi Go'yo o'tgan kunlaringizdan afsuslanasiz Tongingiz g'ururdir Sayadulla Karimli mazmunli hayoti, boy ijodi, matbuot va adabiyot sohasidagi xizmatlari bilan ozarbayjon ziyolilarining qadrli namoyandalaridan biri sifatida hurmat qozongan. Uning hayot yo‘li yosh qalamkashlarga ibrat, ijodi esa so‘zga, milliy qadriyatlarga sadoqat namunasidir. Sayadulla Karimli shaxsiga qaramay, “Ustozim, do‘stim – Sayadulla Karimli” nomli bag‘ishlov gulchambarimda shunday yozaman: Mening sirdoshim, do'stim Do'stim, ukam Dunyo notinch U hissiyotga berilib, gapirdi Har bir so'z haqiqat, odam Tushunish nuriga ega bo'lgan odam Mening sirdoshim, do'stim Do'stim, ukam Axir sevgan ustozim bilan bir kunda dunyoga ko‘z ochganmiz-ku! So'z hayoti hech qachon qarimaydi. Chunki ular yaratdilar ma’naviy boylik zamon chegaralarini yengib, kelajak avlodlarga yo‘l ko‘rsatadi. Sayadulla Karimlining 80 yillik umr yo‘li ana shunday ma’naviy meros tashuvchisidir. Unga mustahkam sog‘lik, yangi ijodiy muvaffaqiyatlar, Ozarbayjon madaniyati va adabiyotiga xizmat qilishda yangi yutuqlar tilaymiz 80 yillik yubileyingiz muborak bo‘lsin, muhtaram ustozim, do‘stim Sayadulla Karimli! Shoir-publisist, Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi a’zosi