Zehradi Huseynovning Elchibega qo'zg'oloni - 33 yil oldin

Bugun 1993-yilda bo‘lib o‘tgan “4-iyun Zebrad Huseynov qo‘zg‘oloni”ga 33 yil to‘ldi Modern.az saytining xabar berishicha, “4-iyun voqealari” yillar davomida hamon muhokama qilinmoqda. 1993 yil 4 iyunda Ganjada Ozarbayjon armiyasining o‘sha paytdagi korpus qo‘mondoni polkovnik Surat Huseynov boshchiligidagi harbiy kuchlar va hukumat kuchlari o‘rtasida qurolli to‘qnashuv bo‘lib o‘tdi. O‘sha paytdagi korpus qo‘mondoni Surat Huseynov nazorati ostidagi 709-sonli harbiy qismni qurolsizlantirish bo‘yicha hukumat tomonidan olib borilgan operatsiya muvaffaqiyatsiz yakunlandi. Ma'lum bo'lgan voqea natijasida isyonchi harbiy kuchlar va hukumat kuchlari o'rtasidagi to'qnashuvda jami 35 kishi halok bo'lgan. Tarixga “Ganja voqealari” nomi bilan kirgan 4 iyun voqeasi Ozarbayjonda Elchibey hukumatining qulashi bilan yakunlandi. Surat Huseynov Ozarbayjon armiyasi korpusi qo'mondoni bo'lishdan tashqari, prezidentning favqulodda vakolatli vakili edi. 1992-yil iyun-oktyabr oylarida Qorabog‘dagi muvaffaqiyatli harbiy amaliyotlardan so‘ng unga Ozarbayjon Milliy Qahramoni unvoni berildi. Prezidentimiz 1992-yil 9-oktabrda bu boradagi qarorni imzoladi. 1993-yilning fevralidayoq prezident Abulfaz Elchibey 709-sonli harbiy qismni tugatish toʻgʻrisida farmon chiqargan edi. Biroq, aslida bu qismga rahbarlik qilgan Zehradi Huseynov bu buyruqni bajarishdan bosh tortdi. U farmonda ko‘rsatilganiga zid ravishda Yevlax jun kombinatiga rahbarlik qilishga bormagani, qolaversa, Qalbajar ishg‘ol qilinganidan keyin ham prezidentni o‘sha harbiy qismni tiklashga ishontira olgan. Guvohlarning so‘zlariga ko‘ra, Zehradi Huseynov Elchibega Qorabog‘dagi qo‘mondonlik unga berilmasa va 709-sonli harbiy qism tiklanmasa, armanlar Ganjani bosib olishini aytgan. Prezident Ganjani himoya qilish va Zerida Huseynovni zararsizlantirish maqsadida shunday buyruq bergan. Zebrad Huseynovning yaqin do‘stlaridan biri o‘sha bo‘linmaga komandir etib tayinlangan edi... Ammo bu buyruqdan bir oy o‘tmay, Zebrad Huseynov prezidentga yozma ultimatum yo‘llab, uni tanimasligini ma’lum qildi... Prezident 709-sonli harbiy qism rahbariyatini o‘zgartirib, Ag‘jabedi tumaniga o‘tkazish to‘g‘risida yangi farmoyish chiqardi. Ganjada ular bu buyruqni bajarishdan bosh tortdilar, bundan tashqari u yerga kelgan huquq-tartibot idoralari rahbarlari garovga olindi. Guvohlarning so‘zlariga ko‘ra, Prezident gvardiyasi qo‘mondoni va 709-sonli harbiy qismga qurollarining “jurnal”larini topshirib qaytmoqchi bo‘lgan 18 nafar askar avtobusda otib o‘ldirilgan. Ozarbayjonning oʻsha paytdagi amaldagi qonunchiligiga koʻra, bu hokimiyatni zoʻrlik bilan egallab olish yoki ushlab turish, yaʼni bir soʻz bilan aytganda, qoʻzgʻolon deb atalgan. Ozarbayjon tarixida qora dog‘ bo‘lgan “4-iyun qo‘zg‘oloni” asoschisi Surat Huseynov ham bir qancha tumanlarning bosib olinishida aybdor ekani ma’lum. U boshchiligidagi armiya bo'linmalari Boku tomon hujumga qo'shilib, Agdara tomon o'z pozitsiyalarini joylashtirdilar. Bundan mohirona foydalangan arman armiyasi 1993-yil 7-iyulda Agdara shahri va uning atrofidagi qishloqlarni qayta egalladi 1993-yildagi “4-iyun voqealari” natijasida mamlakat fuqarolar urushi yoqasida edi, shuning uchun vaziyatdan chiqish uchun Naxchivan Oliy Majlisi raisi Haydar Aliyev Bokuga taklif qilindi. Shundan so‘ng Prezident Elchibey o‘zi tug‘ilib o‘sgan qishlog‘i – Kalakiga qochib ketdi. Shunday qilib, S. Huseynov qoʻzgʻoloni natijasida Xalq fronti hukumati agʻdarildi. Surat Huseynov qoʻzgʻoloni uning Bosh vazir etib tayinlanishi bilan yakunlandi. U 1993 yil 30 iyunda Milliy Majlis raisi va ijrochi prezident Haydar Aliyev tomonidan Bosh vazir etib tayinlangan. 1994 yil 7 oktyabrda S. Huseynov Bosh vazir lavozimidan ozod etildi. U Haydar Aliyev hokimiyatiga qarshi davlat to‘ntarishiga urindi. 1994 yil 14 oktyabrda Milliy Majlis S. Huseynovni jinoiy javobgarlikni tasdiqlash, qamoqqa olish va “Ozarbayjon Milliy Qahramoni” unvonidan mahrum qilish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Shundan so‘ng S. Huseynov Ozarbayjondan qochib ketgan. 1997-yilda Rossiyada hibsga olingan va Bokuga keltirilgan, 1999-yil fevralida esa sud qarori bilan umrbod qamoq jazosiga hukm qilingan. 2004 yil 17 martda S. Huseynov prezident Ilhom Aliyevning amnistiya to‘g‘risidagi farmoni bilan qamoqdan ozod qilindi S. Huseynov qamoqdan ozod etilganidan so‘ng xorijiy mamlakatlarda tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullangan “Isyonchi polkovnik” sifatida tanilgan Surat Huseynov 2023-yilning 31-iyulida Istanbulda davolanayotgan shifoxonada vafot etdi