Ijtimoiy siyosat: islohotlar, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash, fuqarolar farovonligi – TADQIQOT

So‘nggi yillarda Ozarbayjonda bir necha yo‘nalishda, ayniqsa, ijtimoiy sohada turli islohotlar amalga oshirildi. Bu islohotlarning aksariyati aholining ijtimoiy farovonligini oshirishga qaratilgan. O‘tgan davr mobaynida amalga oshirilgan beshta ijtimoiy islohotlar konverti va fondagi o‘zgaruvchan statistik ko‘rsatkichlar mazkur sohadagi dinamik o‘zgarishlarni yaqqol aks ettiradi Bir muddat avval Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri Anar Aliyev APA-ga bergan intervyusida ushbu o‘zgarishlarning ayrimlari haqida o‘z fikrlari bilan o‘rtoqlashdi va mavjud vaziyat haqida ma’lumot berdi. Belgilangan maqsadlarni amalga oshirish katta moliyaviy mablag‘larni talab qilsa-da, amalga oshirilayotgan izchil va tizimli qadamlar mamlakatimizda barqaror ijtimoiy islohotlar shakllanayotganidan dalolat berishini ma’lum qildi Vazirning soʻzlariga koʻra, 2018-yildan buyon amalga oshirilayotgan ijtimoiy islohotlar konvertlari millionlab fuqarolarni qamrab olgan holda ularning ijtimoiy farovonligini oshirishga qaratilgan. Bu borada ish haqi, pensiya va nafaqalar miqdorini oshirish, bandlik imkoniyatlarini kengaytirish, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirish ijtimoiy siyosatning asosiy yo‘nalishlarini tashkil etadi. Shu bilan birga, ijtimoiy ta’minot tizimidagi yangiliklar, nogironlik mezonlarini takomillashtirish, faol bandlik dasturlarini kengaytirish, urushdan keyingi davrda shahidlar va faxriylar oilalarini qamrab olgan keng ko‘lamli ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari davlatimiz tomonidan olib borilayotgan ijtimoiy siyosatning real samaralarini ochib bermoqda. Bu qadamlarning barchasi ham ijtimoiy himoya mexanizmlarining kompleksligini oshiradi, ham fuqarolarning hayot sifatini oshirishga xizmat qiladi So‘nggi yillarda amalga oshirilgan ijtimoiy-iqtisodiy chora-tadbirlar Ozarbayjonning ijtimoiy davlat modelini mustahkamlash yo‘lida amalga oshirilgan maqsadli qadamlar sifatida baholanib, bu siyosat uzoq muddatli istiqbolda barqaror rivojlanish uchun muhim zamin yaratishi ta’kidlandi Oilalarni ijtimoiy himoya qilishga qaratilgan maxsus dasturlar izchil va bosqichma-bosqich amalga oshirilmoqda Bu borada APA muxbiri bilan suhbatlashgan ijtimoiy masalalar bo‘yicha ekspert Noil Jalilning aytishicha, ayni paytda aholi daromadlarida ma’lum o‘sish kuzatilmoqda: “Bu iqtisodiy barqarorlik va ijobiy dinamikaning ko‘rsatkichidir. Vazirning intervyusida ham 1 million kishining daromadi va iqtisodiy faolligi sezilarli darajada oshgani ko‘rsatilgan. ishsizlik darajasi kuzatilmoqda, ijtimoiy paketlar ma'lum ma'noda odamlarni ba'zi muammolardan ozod qiladi Islohotlar aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlari tashvishlarini kamaytirdi. Odamlarning iqtisodiy erkinlik imkoniyatlari fuqarolarning qanday ishlashi, pensiya jamg'armasi qanday shakllantirilishi va muayyan faoliyat maqsadlari evaziga ko'rsatilgan xatti-harakatlar bilan kengaytiriladi. Ijtimoiy qo'llab-quvvatlash tamoyili davlatning ijtimoiy sohadagi ko'zga ko'rinadigan rivojlanish modeliga misoldir. Evropada ijtimoiy davlat modeliga o'tish allaqachon boshlangan. Siyosiy tuzilmasidan qat’i nazar, ijtimoiy hamkorlikning xalqaro miqyosda samarali modeli sifatida ijtimoiy davlat qo‘llaniladi. Shu munosabat bilan Norvegiya, Shvetsiya, Buyuk Britaniya, AQSH, Fransiya, Rossiya, Xitoy va boshqa davlatlar davlatchilik va siyosiy tuzilmaning anʼanaviy modelini rad etib, aholining minimal turmush ehtiyojlarini qondirish sharti bilan ijtimoiy himoyaning ayrim modellarini, erkin iqtisodiy faoliyatni ragʻbatlantirish va ijtimoiy-iqtisodiy farovonlikni ragʻbatlantirishni ustuvor vazifa sifatida qabul qiladi. Bu global sheriklik va ijtimoiy hamkorlikka hissa qo'shadigan omillardan biridir. Ushbu tartibga solish Xalqaro mehnat tashkiloti orqali ham amalga oshiriladi. Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi Xalqaro mehnat tashkiloti bilan faol hamkorlik qilmoqda. Ozarbayjonda ko'plab ijtimoiy ta'minot dasturlari mavjud. Yoshlar, bolalar, o‘smirlar, oilalarni ijtimoiy himoya qilishga qaratilgan maxsus dasturlar izchil va bosqichma-bosqich amalga oshirilmoqda. Bu davlat tomonidan ijtimoiy siyosat va farovonlik tamoyiliga alohida ahamiyat berilayotganidan dalolatdir Ozarbayjonda o‘rtacha pensiya miqdori 11 foizga oshdi Vazir Anar Aliyev aytgan bir qator statistik ma’lumotlarni eslash o‘rinlidir. Shunday qilib, o‘tgan davr mobaynida Ozarbayjonda ijtimoiy yo‘naltirilgan xarajatlar 2,2 barobarga oshib, 7,8 milliard manatdan 17,1 milliard manatga yetdi. Ijtimoiy himoya va ijtimoiy ta’minot xarajatlari 2,2 barobar oshib, 2,3 milliard manatdan 4,9 milliard manatga yetdi. Joriy yilda mehnat pensiyalarini indeksatsiya qilish amalga oshirildi va shu bilan barcha pensiyalar 9,3 foizni tashkil etdi. indekslangan. Buning uchun 640 million manat mablag‘ ajratildi. Natijada Ozarbayjonda o‘rtacha pensiya miqdori 11 foizga oshdi. Hozirda o'rtacha pensiya miqdori 594 manatni tashkil etadi. Yoshga qarab, o'rtacha pensiya miqdori 10 foizga oshdi. O'rtacha pensiya miqdori 632 manatni tashkil qiladi. Shu bilan birga, tizimdagi shaxslarning pensiya kapitali 2026 yilning yanvar oyidan boshlab 5,6 foizga oshdi. 965 ming kishiga to‘lanadigan pensiya va nafaqalar ham oshdi. Pensiya va nafaqa to'lovlari bo'yicha 16-17 foiz atrofida o'sish qayd etildi Manzilli davlat ijtimoiy yordamining oʻrtacha miqdori 2,4 barobar oshgan yillar davomida eng kam pensiya miqdori 2,9 barobar oshirildi. Eng kam pensiya miqdori 110 manatdan 320 manatga oshirildi. O'rtacha oylik pensiya miqdorining oshishi ham kuzatildi. O‘rtacha oylik pensiya miqdori 208 manatdan 594 manatga oshirildi. Nafaqa va pensiyalarga ajratiladigan yillik mablag‘lar miqdori ham 5 barobar oshdi. Ilgari bu maqsadlar uchun 426 million manat ajratilgan bo‘lsa, hozir bu mablag‘lar miqdori 2,1 milliard manatni tashkil etadi. O‘tgan davr mobaynida manzilli davlat ijtimoiy yordamining o‘rtacha miqdori 2,4 barobar oshgani kuzatildi. Bu miqdor 175 manatdan 428 manatga oshirildi. Shu doirada eng kam ish haqining 73 foizga oshishiga erishildi. Shuningdek, mamlakat uchun ehtiyoj mezonlari miqdori 2,3 barobar oshdi 11 ming ishsiz kishiga ishsizlikdan sug‘urta to‘lovlari berildi Milliy Majlisning Mehnat va ijtimoiy siyosat qo‘mitasi raisi Musa Guliyev APA bilan suhbatda qator yo‘nalishlardagi o‘sish dinamikasi haqida gapirib, Ozarbayjonda 2018-yildan boshlab Prezident Ilhom Aliyev topshirig‘iga binoan 5 ta ijtimoiy islohotlar konverti qabul qilinganini ta’kidladi: “Bu paketlarning yillik moliyaviy qiymati 8,5 milliard so‘mni tashkil etadi va fuqarolarning ijtimoiy ta’minotini yaxshilashga xizmat qiladi 2018-yildan. 5,6 foizga, o‘tgan yili ish haqi va pensiyalarning o‘sish sur’ati 2025-yilda 189 ming nafar fuqaro munosib ish bilan ta’minlandi, 16 ming 800 nafar fuqaro o‘zini-o‘zi bandlik dasturiga jalb qilindi, 11 ming nafar ishsiz fuqaroga ishsizlik nafaqasi berildi Muso Guliyevning aytishicha, o‘tgan yili ijtimoiy xizmatlar sohasida pensiya ta’minoti, nafaqa va stipendiyalar to‘lash, manzilli davlat ijtimoiy yordami ko‘rsatish, nogironlik bo‘yicha ekspertiza va reabilitatsiya, farzandlikka olish va shunga o‘xshash ishlar ko‘lami va sifatini alohida ta’kidlab o‘tish zarur: “2025-yilda ijtimoiy xizmatlarni elektronlashtirish bo‘yicha amalga oshirilgan muvaffaqiyatli faoliyatni alohida ta’kidlamoqchiman. 150 ta yoʻnalish boʻyicha fuqarolar elektronlashtirildi, 52 ta xizmat koʻrsatilib, faol amalga oshirilmoqda” Hududlarda yakka tartibdagi bandlik dasturlarining amalga oshirilishi yetarlicha aholini qo‘llab-quvvatladi Iqtisodiy masalalar boʻyicha ekspert Eldeniz Amirov APAga bergan bayonotida ijtimoiy islohotlar fonida iqtisodiy barqarorlikni saqlash masalasiga toʻxtalib oʻtdi: “Ijtimoiy xarajatlarni oshirishning asosiy omili xarid qobiliyatining oshishi hisoblanadi. Xarid qilish qobiliyatining oshishi ham iqtisodiy tsiklni rag'batlantiradi. Ijtimoiy xarajatlarning biroz bo'lsada ortishi daromadlar tengsizligini yumshatishga xizmat qiladi. Ijtimoiy paket 4 million kishini qamrab olgani 10 million aholining 40 foizini bildiradi. Bu tizimli va keng ko'lamli xarakterga ega. Bu erda ijtimoiy jihatdan sezgir. guruhlar, ishlaydigan aholi guruhlari mavjud, bu borada ortib borayotgan dinamikaning mavjudligi ba'zan uzoq muddatda odamda psixologik qulaylik yaratishi mumkin Bandlik dasturlari yuqori baholanishi kerak. Mamlakatda, ayniqsa, hududlarda o‘zini-o‘zi ish bilan ta’minlash dasturining amalga oshirilishi yetarlicha aholini qo‘llab-quvvatlashga muvaffaq bo‘ldi Ijtimoiy davlat modeli mustahkamlanmoqda Vazir Anar Aliyev o‘z intervyusida o‘tgan yillar davomida yaratilgan vositalar orqali 2 million 300 ming nafar fuqaro bandligini ta’minlash bo‘yicha turli faol tadbirlarga jalb etilganini aytdi. Ulardan 900 ming nafarga yaqinining ishga joylashishiga ko‘maklashildi, 60 ming nafarga yaqini kasb-hunar o‘rganish kurslariga yo‘naltirildi. 112 ming nafar fuqaroning kichik oilaviy fermer xo‘jaligi tashkil etishi va mikrobiznesini tashkil etishi qo‘llab-quvvatlandi Buni “Ishsizlarning do‘sti” konsepsiyasi doirasida, o‘tgan davr mobaynida ushbu dastur doirasida 120 mingga yaqin kishi vaqtinchalik ish bilan ta’minlanganligi, Bu davrda ularni mehnat bozoriga integratsiyalash choralari ko‘rildi Jahon banki dasturi doirasida ishlab chiqarish xizmatlari sohasida 26-27 mingga yaqin kishining yakka tartibdagi bandligi amalga oshirildi”, — dedi vazir Shunday qilib, ham rasmiy ma’lumotlar, ham ekspert xulosalari shuni ko‘rsatadiki, Ozarbayjonda amalga oshirilayotgan ijtimoiy siyosat nafaqat ijtimoiy himoya choralari bilan cheklanib qolmay, balki iqtisodiy faollikni oshirish va fuqarolar farovonligini oshirishga kompleks yondashuvni ham o‘z ichiga oladi. Amalga oshirilayotgan ishlar, bir tomondan, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlari ijtimoiy himoyasini mustahkamlasa, ikkinchi tomondan, aholi bandligini kengaytirish va iqtisodiy tsiklni jonlantirish orqali umumiy rivojlanish jarayoniga xizmat qilmoqda Ijtimoiy paketlarning keng qamrovi, davlatimiz tomonidan ushbu sohaga katta moliyaviy mablag‘lar ajratilayotgani, amalga oshirilayotgan maqsadli dasturlar mamlakatimizda ijtimoiy davlat modeli yanada mustahkamlanayotganidan dalolatdir. Bunday yondashuv fuqarolarning ijtimoiy farovonligini oshirishga xizmat qiladi va uzoq muddatli istiqbolda barqaror ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish uchun ishonchli zamin yaratadi