"San'atda olomonga ergashish yaxshi ishlamaydi"

“525-ci Gazet”ning yosh iste’dodlarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan suhbatlari davom etmoqda. Bu galgi suhbatdoshimiz yosh oshiq Ravon Musali. Ravon zamonaviy sevgi san'atida o'zining iste'dodli ijrosi bilan ajralib turadi. Ozarbayjon milliy konservatoriyasini tamomlagan. Hozirda Turkiyaning Istanbul shahrida musiqa va sahna sanʼati yoʻnalishi boʻyicha magistraturada oʻqishni davom ettirmoqda. Suhbatimizni uning shu san’atni tanlashi, sevib qolishga bo‘lgan muhabbati haqida boshladik Men Gadabay tumanidaman. Ma’lumki, bu zona, jumladan, bizning viloyatimiz ham oshiqlar diyori hisoblanadi. Men ham sevgi san'atiga ko'zimni ochdim va uni uyimizda, oilamizda ko'rdim. Ayniqsa, bobom sevgi musiqasini yaxshi ko‘rardi. Shu bois muhabbat san’atiga qiziqishim bolaligimdan boshlangan. Meni hamisha saz sadosi, oshiq ijodi ruhi, doston an’anasi o‘ziga tortgan. Vaqt o'tishi bilan bu qiziqish mening hayot yo'limga aylandi va men bu sohada professional ravishda rivojlanishga qaror qildim. Deda Alasgar nomidagi sevgi maktabi bor edi. Ilk musiqa ta’limini viloyatdagi o‘sha maktabda olganman. O‘qishni muvaffaqiyatli tamomlab, Milliy konservatoriyaga o‘qishga kirdim Qolaversa, hozirda magistratura o‘qishim munosabati bilan ishq san’atining ilmiy tomoni bilan shug‘ullanyapman. Mening tadqiqot yo‘nalishim asosan Oshiq san’ati bo‘lib, bu san’atning tarixiy rivojlanish bosqichlari va uning hozirgi zamondagi vazifasi bilan bog‘liq. San’atni faqat ijro etishning o‘zi emas, balki uni ilmiy jihatdan o‘rganish va kelajak avlodlarga yetkazish ham muhim, deb hisoblayman Ravon aka, hozirgi zamonda yoshlarimiz azaliy san’atimizga, jumladan, oshiqchilik san’atiga ham befarq bo‘lib qolgandek. Ular zamonaviy musiqa va yangi tendentsiyalarga ko'proq jalb qilinadi. Sevgi san'atida o'zini namoyon qilmoqchi bo'lgan yigit sifatida nima deb o'ylaysiz? Televideniye va radio dasturlarida shu mavzuda ma’ruzalar qilaman, shu mavzudagi ilmiy maqolam Istanbulda o‘qigan universitetda chop etilgan. Gaplarida haqiqat bor. Bugungi kunda aksariyat yoshlarimiz zamonaviylikka, yangilikka intilib, muhabbat san’atiga sovuqqon, befarq munosabatda bo‘lmoqda. Ammo oshiqlik san’ati, mug‘om san’ati bizning ildizimiz, milliy o‘zligimizdir, har qancha e’tibordan chetda bo‘lmasin, ularni tarixdan o‘chirib tashlash yoki butunlay unutish hech qachon mumkin bo‘lmaydi. Ma’lumki, hatto sevgi san’ati ham YuNESKO darajasida himoyalangan. Davlatimiz tomonidan mazkur san’atga e’tibor va g‘amxo‘rlik cheksizdir. Bu borada biz yoshlar zimmasiga ham katta mas’uliyat yuklangan. Biz qadimiy san’atimizni xalqaro maydonda munosib namoyon etishimiz, mumtoz yo‘lni saqlab, muhabbat musiqasini rivojlantirishimiz, xalqimizga to‘g‘ri yetkazishimiz kerak Birinchi marta sahnaga chiqqaningizda o'zingizni qanday his qildingiz? Viloyatdagi Deda Alasgar oshiqlar maktabida o‘qib yurgan kezlarimiz ham bizni konsert va tadbirlarga tez-tez taklif qilishardi. Ular mening tomoshabinlar oldidagi birinchi chiqishlarim edi. Hatto bola uchun ham bu juda hayajonli va qiziqarli tajriba edi. Ayniqsa, sahnada xato qilishdan qo‘rqardik. Albatta, tomoshabinlar u yerda spektakl davomida qilgan kichik xatoimizni sezmasligi mumkin, lekin biz uchun bu juda katta mas’uliyat edi. Albatta, bolalik davrida odamning o‘ziga bo‘lgan ishonchi yetarli bo‘lmaydi, yoshi ulg‘aygan sari, bilim olgani sayin, tomoshabinlar oldida ko‘proq nutq so‘zlagani sari o‘ziga ishonchi ortadi O‘qish davrida oshiqchilikning ham nazariy asoslarini, ham ijrochilik xususiyatlarini chuqur o‘rgandim. Shu yillarda saz chalish bo‘yicha texnik mahoratimni oshirish bilan birga, bu san’atning falsafiy-estetik jihatlarini ham puxta egalladim. Ushbu ta'lim menga akademik va bosqichma-bosqich kengroq dunyoqarash beradi Spektakl doirasida turli sahnalarda, madaniy tadbirlar va dasturlarda chiqish qildim. Bu chiqishlar davomida Ozarbayjon oshiq san’atini keng ommaga yetkazish, tinglovchilarga bu san’at ruhini his etishni asosiy maqsadim bo‘ldi. Ayniqsa, talabalik va aspiranturada o‘qish davrida turli konsert dasturlari, madaniy tadbirlar va ilmiy-badiiy loyihalarda qatnashdim. Bu voqealar mening sahna tajribamning shakllanishida muhim rol o‘ynadi Shu bilan birga televideniye va radio dasturlarida qatnashardim. Bu kabi spektakllar menga o‘z san’atimni kengroq ommaga taqdim etish imkoniyatini berdi. Mening dunyomda sahna alohida ma'noga ega. Men uchun sahna shunchaki chiqish qiladigan joy emas, balki tomoshabinlar bilan ma’naviy aloqa o‘rnatadigan joy. Ayniqsa, saz ijrosi haqidagi chiqishlarimda an’anaviy uslubni saqlab qolishga, tomoshabinlar bilan samimiy munosabat o‘rnatishga harakat qildim. Uning ovozini, muhabbat san’atining ruhi va teranligini tinglovchiga yetkaza olaman Bu san'atdagi ustalaringiz kimlar edi? Ustozim Ozarbayjon Milliy konservatoriyasi dotsenti, san’atshunoslik bo‘yicha falsafa doktori Mubariz Aliyev. O‘qishimiz davomida sevgi san’atining tarixiy ildizlarini, teranligini singdirdi. Uning sharofati bilan bugun oshiqlik san’atini professional sahnalarda targ‘ib etayapmiz. Ishq san’atida ustoz-she’r an’anasini saqlab qolish asosiy shartlardan biridir. Lekin hozirgi zamonda texnika shu darajada rivojlanganki, yoshlarimiz, jumladan, men ham internet tarmog‘i orqali ushbu san’at tashuvchilarini kuzatib, ma’lum bilimlarga ega bo‘lmoqdalar. Vaholanki, ustoz va shoir o‘rtasidagi munosabat boshqa narsa va uning o‘rnini hech narsa bosa olmaydi, deb o‘ylayman Bolaligimda sevgi san’atini ilk bor Deda Alasgar she’rlari bilan seva boshlaganman. Keyin ustoz oshiqlardan Akbar Jafarov, Imron, Adolat Nasibovlarni tinglardim. Ulardan tashqari, albatta, o‘z zonamizdagi G‘arbiy mintaqa ishqibozlarini jonli tinglayotgandim Sevgi san'ati an'anaviy san'atdir. Shu an’analarga sodiq qolasizmi yoki chiqishlaringizda bu san’atga yangilik kiritish g‘oyangiz bormi? Oshiqchilikda an’anani saqlab qolish, mumtoz yo‘lga sodiq qolish asosiy shartlardan biridir. Saz chalishda an’anaviylik, klassik yo‘l asosiy narsa, lekin yangilikdan qo‘rqish ham, undan qochish ham shart emas. Klassik usulni buzmasdan ba'zi havolarni sintez qilish va ularni kompozitsiya shaklida ishlash mumkin Men bu qadimiy san’atni o‘zining an’anaviy xususiyatlarini saqlab qolgan holda ijro etishga, shu bilan birga uni zamonaviy auditoriyaga mos tarzda taqdim etishga harakat qilaman. Men uchun muhimi shundaki, oshiqlik san’ati nafaqat o‘tmish yodgorligi, balki bugun yashayotgan, rivojlanayotgan, jamiyat bilan muloqot qila oladigan san’at sifatida qabul qilinadi Sizningcha, bugungi kunda sevgi san’atini targ‘ib qilishda zamonaviy texnologiyalar, xususan, ijtimoiy tarmoqlardan qanday foydalanish mumkin? Ijtimoiy tarmoqlar bugungi kunda eng muhim tashviqot mashinasi rolini o'ynaydi. Biz buni inkor eta olmaymiz. U yerda san’atimizni targ‘ib qilish borasida biz yoshlar ham samarali faoliyat yurita olamiz. Men buni o'z nomimdan qilishga harakat qilaman. U yerdan meni taniydigan va ergashadiganlar juda kam. Lekin shuni ham tan olaylikki, bugungi kunda ijtimoiy tarmoqlarda banal musiqalar ko‘proq tomoshalar yig‘ib, kengroq auditoriyaga yetib bormoqda. Bu ta'mning noto'g'ri shakllanishiga olib keladi. Bundan tashqari, men odamlarda bir xususiyatni payqadim, ular nima mashhur bo'lsa, uni targ'ib qilishga harakat qilishadi. Menimcha, bu umuman yaxshi xususiyat emas. Olomonga ergashish yaxshi natija bermaydi. Men miqdorli odam emasman. Menimcha, bitta sifatli muhabbat qo‘shig‘ining mohiyatini tushunadigan, eshitadigan, his qiladigan va chinakamiga qadrlaydigan o‘n kishini tinglash, uni tushunmaydigan, eshitmagan minglab odam tomosha qilishdan muhimroqdir Sahna va o'qishdan tashqari yana qanday vaziyatlarda musiqa chalasiz? Ko‘nglim toliqqanda, bezovtalansam, negadir ko‘nglim qolsa, eng yaqin do‘stim, ko‘nglim tinch. U orqali men dam olaman, ruhim yangilanadi. O‘sha damlarda “Ruhoniy”, “Dilg‘ami”, “Misri” va “Usmonli divonisi” sadolarini o‘ynashni yoqtiraman. Ayniqsa, “Usmonli divan”ining men uchun alohida o‘rni bor, eng sevimli kuylarimdan biri. Men uni birinchi marta o'ynashni boshlaganimdanoq, ichimdan shivirlab o'tayotgandek, uning ohangi menga ko'proq ta'sir qiladi Ijro etayotganda texnikani yoki qismni, tuyg'uni afzal ko'rasizmi? Albatta, texnika muhim ahamiyatga ega. Muayyan spektakllar borki, ular albatta texnikani talab qiladi. Lekin menimcha, mumtoz muhabbat musiqasida texnikaga ustunlik berishning hojati yo‘q. Chunki texnologiya ba’zan musiqa ruhini o‘ldirishi mumkin. O'sha paytda his-tuyg'ular birinchi o'ringa chiqadi Ijodiy va badiiy faoliyatingiz uchun qanday rejalaringiz bor? Ozarbayjon oshiq sanʼatini yanada kengroq targʻib qilish, xalqaro miqyosda namoyish etish, ayniqsa, yosh avlod oʻrtasida bu sanʼatga qiziqishni oshirish rejalarim qatorida. Men ham ushbu san'atning pedagogik yo'nalishi bilan shug'ullanmoqchiman. Xususan, Ozarbayjondagi oliy ta’lim darajasida yoshlarimizga ushbu san’atni o‘rgatish, pedagogik faoliyat bilan shug‘ullanish asosiy orzularimdan biridir. Oshiqlik san’ati xalqimiz milliy o‘zligini anglatuvchi eng muhim tashuvchilardan biri bo‘lib, bu san’atni bardavom etish har bir ijodkorning mas’uliyati, deb bilaman