Sudaba Agabalayeva farqi: intuitiv donolik va sirli sezgirlik

Imzosi bilan tanilgan odamlar bor. Xulq-atvori, fe’l-atvori, o‘ziga xos yozuv uslubi, teran va xayoliy tafakkuri bilan ajralib turadigan kishilar ham bor. Ikkinchisi imzo qo‘ymasa ham, yozuvchi va ijodkorligi bilan tanilgan. Undagi ismning tasavvufiyligi har bir ijodkor yoki shaxs nomida seziladi. Ba'zan odamning o'ziga xosligini va xarakterini u ko'targan ism bilan aniqlash mumkin. Biz gaplashmoqchi bo‘lgan Sudaba Agabalayeva xonim kabi Fors tilidan kelib chiqqan Sudaba ismining maʼnosi bir qancha maʼno ohanglari bilan izohlanadi: ismning oʻzagi boʻlgan “sud” (sut) soʻzi fors tilida “yaxshi”, “foyda” degan maʼnoni anglatadi. "Sud" so'zi "Abe" zarrasi bilan qo'shilsa, "foydali", "muvaffaqiyatli" ma'nolarini anglatadi. Ba'zi talqinlarda "ab" (suv) so'zi bilan bog'lanib, "yorqin suv" yoki "toza" deb talqin qilinadi. Qadimgi e'tiqodlarga ko'ra, marvarid odamni yovuz kuchlardan himoya qiluvchi vosita hisoblanadi. "ruhiy qalqon" ning ba'zi tasavvufiy va numerologik talqinlarida Sudaba nomi "qorong'u, chuqur suv" ramzi bilan bog'liq bo'lib, bu ism egasining tashqi ko'rinishi xotirjam, ammo ichki jihatdan juda sirli ma'naviyatga ega ekanligidan dalolat beradi. Shunga qaramay, numerologik tahlilga ko'ra, bu nom egasiga faol va tezkor razvedka beradi. Bu energiya insonning ichki dunyosida murakkab, ammo jozibali sirni yaratadi; u intuitiv donolikni ham, atrofni chuqur his qilish qobiliyatini ham ramziy qiladi. Bu ism "mukammallikka" ega bo'lgan odamni ham anglatadi. u odamlarga yo'l ko'rsatadigan "yorug'lik" yoki "shifo" manbai bo'lishini ko'rsatadi. Bularning barchasi komil, chuqur bilim va boy tafakkur sohibi, Sudaba nomi va uning ismi tasavvufini o‘zida mujassam etgan muloyim, go‘zal, ziyoli ozarbayjon ayoli obrazini yaratadi Har bir shaxs individual bo'lib, o'ziga xosligi, o'ziga xosligi va professionalligi bilan ajralib turadi va shaxsning xarakteri uning ismida, imzosida (grafologiyasida) ham namoyon bo'ladi. Sudoba xonim hech qanday adabiy taxallus ishlatmaydi. Uning imzosi otasining ismi: Agabalayeva. imzo - xarakter ko'zgusi: u insonning ichki dunyosining ko'rsatkichidir. Yuqoriga qiyshaygan imzoning optimizmi va ko‘p sonli bezak elementlari diqqat markazida bo‘lish istagidan dalolat bersa, Sudaba Agabalayevaning familiyasi va otasining ismi imzo sifatida qo‘llanilishi uning o‘sha avlod davomchisi ekanidan, oila sha’nini namoyon etish istagidan dalolat beradi. Agar ism imzodagi familiyadan kattaroq va ko'zga ko'ringan bo'lsa, bu inson o'zining shaxsiy yutuqlari va shaxsiyatiga ko'proq ahamiyat berishini ko'rsatadi. Agar familiya (yoki otasining ismi) ko'proq bo'lsa, bu odam uchun oilaviy an'analar va ijtimoiy mavqe shaxsiy istaklardan ko'ra muhimroqdir. Bularning barchasi Sudaba Agabalayeva xonimda o‘z aksini topgan. Maqolamizni shu tarzda boshlaganimiz bejiz emas. Psixologik tahlillarda (grafologiya) imzo (ism) insonning dunyoga taqdim etadigan "vitrinasi" dir Tanqidchi, publitsist, filologiya fanlari doktori Sudaba Agabalayeva o‘z asarlarida nozik detallar asosida insonning ichki dunyosi, hissiy holati va yashirin xususiyatlarini ochib beruvchi grafolog sifatida faoliyat yuritadi. Buni uning tadqiqot ishlari va adabiyot arboblari haqidagi maqola va ocherklarida kuzatish qiyin emas. U o‘zining adabiy portret asarlarida ijodkorlarni tahlil qiladi, ularning xarakteri, psixologik holati, hattoki yashirin mahoratidan kelib chiqib, qiziqarli fikrlar bilan o‘rtoqlashadi. Sudaba Agabalayevaning ismi-sharifiga, imzosiga aniqlik bilan yondashayotganimizdek, uning yondashuvlarida imzo insonning “biologik muhri”, uning ichki dunyosining tashqi ko‘rinishi sifatida tavsiflanadi. Shunday qilib, imzo - bu rassomning o'ziga xos uslubi, falsafasi va individual hunarmandchilik xususiyatlari. Odatda, ijodkor odamlar asarning mazmuni, hissiy ta'siri va o'ziga xos uslubi, ko'pincha ularning imzosi bilan esda qoladi. Ayrim ijodkorlarni shaxsan tanimasak ham, imzolarini bilamiz, ko‘zimiz esa bu imzolar OAVda nima yozayotganini izlaydi. Sudaba xonimning ismi va familiyasi (imzosi) men o‘z davrining adabiyot olami va matbuot sahifalarida doimo kuzatib boradigan imzolardan biridir Uning ijodida milliy qadriyatlar va xotira Sudaba Og‘abalayevaning ijodiy uslubi tanqid va publitsistikaning sinteziga asoslangan. U o‘z maqolalarida nafaqat adabiy faktlarni tahlil qiladi, balki milliy-axloqiy-axloqiy qadriyatlar, xotira darajasidagi tahlillarini ham o‘rganadi. Ozarbayjon ilmiy-adabiy muhitida o‘zining adabiy-tanqidiy maqola va ocherklari bilan tanilgan Sudaba Ag‘abalayeva “Karvon yo‘li, yolg‘iz yo‘lovchi”, “Zamonning gunohi nima...”, “Yuzma-zamon” kitoblari muallifi hamdir Adib ijodining ilk davrlarida yozgan adabiy-tanqidiy maqolalari va portretlaridan iborat “Karvon yo‘li, yolg‘iz yo‘lchi” kitobi asosida ham mumtoz, ham zamonaviy ozarbayjon adabiyoti namoyandalarining tahlillari o‘rin olgan kitobda ijodkorning jamiyatdagi o‘rni, “yolg‘iz yo‘lchi” sifatidagi ma’naviy missiyasi ko‘rib chiqiladi. “Karvon yo‘li, yolg‘iz yo‘lchi” kitobi Sudaba xonimning adabiy muhitga tanqidchi sifatida kirib kelganini tasdiqlovchi, uning individual uslubi (ilmiy mantiq va badiiy-publisistik til birligi) poydevorini qo‘ygan ilk sanballi to‘plamdir. Kitob sarlavhasidagi “yolg‘iz sayohatchi” obrazi muallifning keyingi asarlarida (“Zamon nima aybi...”) ishlab chiqqan “o‘z orbitasida qolgan odam” falsafasining ilk mikroblari deyish mumkin “Vaxtning ne sinayi...” (2011) kitobi Sudaba Agabalayevaning turli yillarda yozgan, asosan, adabiy jarayon va axloqiy qadriyatlar tahliliga bag‘ishlangan maqolalari to‘plami bo‘lib, ayni paytda muallifning tanqidchi va publitsist sifatidagi uzoq yillik mushohadalarining badiiy-falsafiy sarhisobidir. Kitobda muallifning zamonaviy Ozarbayjon adabiy jarayoniga oid jiddiy maqolalari jamlangan “Inson o‘z orbitasini tark etsa...” yoki uning shu mavzudagi ocherklari tanqidchining ijodiy falsafasini eng yaxshi ifodalaydi. Insonning ichki bo‘linishi asosiy yo‘nalishi bo‘lgan maqolada muallif hozirgi zamonning eng katta dardi, begonalashishni tahlil qiladi. “Orbita” belgisidan foydalanib, bu har bir insonning ma’naviy olamida markaz (vijdon, ildiz, oila, haqiqat) bo‘lishi kerakligini bildiradi. Inson "orbitadan chiqib ketganda" nafaqat o'zini, balki atrofidagi dunyoni ham tartibsizlikka tortadi Tahlil vaqt aybi emas, balki inson tanlagan yo'nalishdir. Tanqidchining ta’kidlashicha, biz ko‘pincha ma’naviy eroziyani “zamon talabi” yoki “zamonaviylik” deb o‘zimizni oqlaymiz. Holbuki, vaqt jonsiz oqimdir, unga inson tomonidan rang-baranglik, ma’no beriladi. Yolg‘on va firibgarlik davr o‘tgan sayin ko‘payib borayotgan bo‘lsa, bu zamon emas, balki o‘sha davrda yashayotgan insonning tanlovi ekanini ta’kidlaydi, moddiy va ma’naviy qadriyatlarni yo‘qotib qo‘ygan yoki insonning “o‘zini yo‘qotgan”. ommaviy ong va moddiy manfaatlar quliga aylanib, uni o‘zgartirish sifatida baholagan muallif, moddiylik shiddat bilan rivojlanib borayotgan davrda inson ruhi orqada qolayotganiga e’tiborni qaratadi, tanqidchi “orbitaga” qaytishni haqli ravishda adabiyotning asosiy vazifasi deb biladi Sudaba Agabalayevaning “Vaqt nima aybi...” kitobidagi falsafadan kelib chiqqan holda, insonning o‘z orbitasida qolishi uchun eng muhim omil – ma’naviy butunlik, o‘z ichki vijdoni bilan yuzlasha olishdir. Inson o‘z orbitasida qolish uchun ommaviy ongga, o‘zgalar buyurgan “yolg‘on qadriyatlar”ga ergashmasligi, eng avvalo o‘z ichki ovoziga (vijdoniga), milliy-ma’naviy ildizlariga sodiq bo‘lishi kerak Muallifning fikricha, milliy-ma’naviy ildizlarga sodiqlik insonni “uchib ketish” yoki orbitadan chiqib ketishdan asraydi. Inson o‘zining o‘tmishi, milliy-axloqiy qadriyatlari bilan bog‘lanishi kerak. O'zining o'tmishi va axloqiy qadriyatlari bilan bog'lanmagan odam tashqi ta'sirga qarshi tura olmaydi. Shu bilan birga muallif odamlarning o‘zlari yashayotgan zamon oldidagi mas’uliyatini eslatib o‘tadi.Inson o‘z qilmishiga ham, o‘zi yashayotgan zamonga ham javobgar bo‘lishi kerak.Zamonning aybi nima? - degan savol shu fikrlardan kelib chiqadi; “Inson aybni o‘z vaqtida emas, o‘z ixtiyoriga yuklay olishi kerak. "Orbita" da qolish o'ziga xos ichki intizomdir. Orbitada qolishning asosiy sharti - ruhning ehtiyojlarini moddiylik soyasiga qo'ymaslikdir. Chunki insonni o‘z orbitasidan chiqarib yuboradigan eng katta kuch moddiy istaklardir Muallifning fikricha, orbitada qolishning yo‘li “o‘z ichidagi nurni asrash”, o‘z nurini asrash, qalb ehtiyojlarini moddiylik soyasida qoldirmaslik, ma’naviy ildizlardan ajralmaslikdir. Insonning individual fojiasi uning ruhiy ildizlaridan ajralganidan boshlanadi. Individual fojialar birgalikda jamiyatning umumiy inqiroziga aylanadi. Maqola o‘quvchini qaysidir ma’noda ogohlantiradi, uning inson ekanligini, mas’uliyatini eslatadi. Muallif jamiyatdagi salbiy holatlar, ma’naviy tanazzulda “vaqtni ayblovchi” insonlarga murojaat qilib, barcha jarayonlar markazida shaxs ekani, ayb vaqtida emas, undan foydalanayotgan odamda ekanligini ta’kidlaydi. E'tibor bering, hamma narsada vaqtni ayblash vaqtni to'g'ri baholay olmaydiganlar uchun bahonadir Umuman olganda, kitobdagi maqolalarda asosiy e’tibor ma’naviy-ijtimoiy masalalar, hozirgi zamonda ma’naviy muhitni saqlab qolish va “Insonning o‘z orbitasini tark etishi mumkinligi” kabi muammolarga qaratilgan Munaqqid zamonaviy adiblar ijodini tahlil qilar ekan, adabiyotning jamiyatdagi o‘rni va vazifasini ham tahlil qiladi, “inson-jamiyat-zamon” birligini tadqiq qiladi, atoqli shoirimiz Mikoyil Mushfig‘ haqidagi maqolasida “Vaqtdan ham kuchli” yondashuvini o‘rtaga tashlaydi. “Uzilgan umidlar bilan yashab bo‘lmaydi” kabi ocherklarida yozuvchi o‘zining badiiy-falsafiy tafakkurini o‘quvchilar bilan baham ko‘radi. Adabiy portretlar turkumida Iso Ismoilzoda “60-yillar she’riyatining novator nafasi” sifatida baholanadi, Ingilab esa Issog‘iyni “zamonaviy ozarbayjon she’riyatini uratda saqlagan” imzolardan biri sifatida baholaydi. Tofig‘ Maliklining polemika madaniyati, filologik uchrashuvlar haqidagi fikrlarini uning ijodiy namunalari asosida tahlil qilgan Manzare Sadigovana asarlarida “inson-jamiyat-zamon” munosabatlari, asarlardagi global o‘zgarishlarni idrok etish yoritilgan Umuman olganda, Sudaba Agabalayevaning keyingi yillarda yozgan adabiy-tanqidiy maqolalari, ocherklari va publitsistik maqolalari jamlangan “Karvon yo‘li, yolg‘iz yo‘lchi” kitobidagi bitiklar bilan “Zamonning gunohi nima...” kitobidagi bitiklar o‘rtasida ko‘plab o‘zaro bog‘liqlik bor. Maqolalarning har biri mazmun-mohiyatiga chuqur kirib borishi, mavzu yuzasidan mustaqil fikr bildira olishi, yuksak tahlil madaniyati, shuningdek, o‘ziga xos individual uslub va ravon fikrlash, ravon va ravon til bilan ajralib turadi. Muallif “badiiy obrazlar, ritorik savollar va falsafiy umumlashmalardan foydalanib, o‘quvchini o‘ziga xos ma’naviy muloqotga chorlaydi”. “Insonning o‘z orbitasidan chiqib ketishi”ni zamonaviy davrning eng katta muammosi deb bilgan tanqidchining asarlarida globallashuv davrida xalq taqdiri, milliy-ma’naviy qadriyatlarni himoya qilish, shaxsning o‘zini o‘zi yo‘qotishdan qo‘rqish kabi mavzular yoritilgan. Darhaqiqat, “Vaqt nima aybi...” kitobida “Zamon va inson” o‘rtasidagi ziddiyatga munaqqidning o‘ziga xos qarashi Tanqidchi-publisist Sudaba Agabalayevaning “Yuzma-yuz” kitobi uchinchi kitobidir. Monografiyada Mirvarid Dilbaziyning 70 yildan ortiq davom etgan ijodiy yo‘li, adabiy faoliyati, ozarbayjon she’riyatiga olib kelgan yangiliklari, o‘ziga xos uslubi, umuman, ilmiy tarjimai holi ilmiy nuqtai nazardan tahlil qilingan. Uning ijodidagi nafislik, ona qiyofasi yuksakligi va ozarbayjon ayoli ma’naviy olamining badiiy aks etishi chuqur o‘rganilib, shoiraning bolalar uchun yozgan qimmatli namunalari, bu asarlarning yosh avlod tarbiyasidagi o‘rni qayd etilgan “Hayot shunday yozuv...” falsafasi bilan ochilgan kitob Mirvarid Dilbaziyning “Portret chiziqlar”iga oydinlik kiritib, so‘z olamini tadqiq etadi. O‘quvchi shoiraning nasabnomasi haqida munavvar bo‘ladi: “U mashhur oilada, zodagonlar oilasida tug‘ilgan bo‘lsa-da, lekin bu shon-shuhrat soyasida yashash, ko‘ngli to‘q yashash nasib etmagan” 20-asr ozarbayjon zodagonlari, buyuk shaxslarning ta’qib va surgunlari, shuningdek, Dilbazog‘ullar oilasi uchun og‘ir va zigzagli yillar bilan esda qoladi. Sovet imperiyasining uzoqqa cho‘zilgan panjalari Dilbo‘g‘lini chetlab o‘tmadi: “Bu yerlarda ham siyosatning achchiq shamollari esardi, Mustafo og‘aning ikki o‘g‘li yangi tuzilishga rozi bo‘lmay, Turkiyaga ko‘chib o‘tdi, uyini maktab binosiga aylantirdi...” 30-yillarda Qozog‘istonga surgun qilingan oiladan Mirvaridning buvisi Sayalixonim o‘z vataniga qaytishga muvaffaq bo‘ldi. Sayolixonimning surgun yillarida aytgan so‘zlari shoir xotirasida abadiy saqlanib qolgan: “Mirvaridxonim xorijda yashamagan, Mirvaridxonimda hamisha musofir bo‘lgan” 20-asrning boshlarida lordlar va janoblarning taqdiri hammaga ma'lum. "Musibat kelsa, batmanna keladi", - masalan, doimiy yo'qotishlar bilan og'ir va shafqatsiz vaqtga duch kelgan qizning hayotiy kurashi. boshlanadi. “Mirvarid zamonga yuz tutadi” hayotning mashaqqatli va mashaqqatli kurashidan chiqib keladi. Orzular amalga oshadi. Yosh Mirvariyning orzulari ro‘yobga chiqqani “Ertakdan haqiqatga” nomli monografiyasida shunday deyiladi: “Yigirmanchi yillarda Posho og‘aning qizlari Narimon Narimanov tashabbusi bilan ochilgan Boku qizlar seminariyasida – Mehdi og‘a Vaqilovning qizi G‘iloviyovaning taklifi va g‘amxo‘rligi bilan 20-yillarda tahsil olishgan. Oltin medal bilan muallimlik qila boshladi...” Yosh Mirvarid Dilbaziy “Hurriyati” she’ri bilan adabiyotga kirib keldi, “Zamanla uz-uzi” monografiyasida shoiraning hayoti va ijodi, uning ijodi va ijodi haqida umumiy ma’lumot, “Hurriyati” haqida pichirladi. “zamon bilan yuzma-yuz” qolganlar Sudoba xonim qalamida jonlanib, sayqallanadi Aytish joizki, Sudaba Og‘abalayeva ijodi adabiyotshunoslar e’tiboridan chetda qolmagan. Ozarbayjonning taniqli adabiyotshunoslari, tanqidchilari, san’at do‘stlari turli davrlarda ijobiy fikr va maqolalar bildirgan, uning adabiyotshunoslik sohasidagi faoliyati yuksak baholangan. Akademik Nizomiy Ja’farovning “Respublika” gazetasida “Mo‘rt satrlar” sarlavhali maqolasida munaqqidning “Zamon nima aybi...” (2011) kitobi haqida so‘z yuritib, taniqli tanqidchi va adabiyotshunos Vogif Yusifli Sudaba Agabalayevaning ijodiy uslubi, adabiy faoliyati, adabiyotshunos Nargibalayevaning turli maqolalarida so‘z yuritdi. Agabalayevaning muharrir o‘rinbosari sifatidagi faoliyati, shuningdek, zamonaviy adabiy jarayonga qo‘shgan hissasi. Turli adabiy uchrashuvlarda o‘z munosabatini alohida ta’kidladi. Adib-publisist Manzare Sodiqova ijodiga bag‘ishlangan tahlillar doirasida “Zamonning gunohi nima...” asarida Sudaba xonimning tanqidiy pozitsiyasi, “inson-jamiyat-zamon” munosabati haqida o‘z fikrlarini bildirdi Akademik Nizomiy Jafarovning “Mo‘rt chiziqlar” maqolasi Sudaba xonim ijodi haqida yozilgan eng qimmatli maqolalardan biridir. Maqolada “Tanqidda xotin-qiz sezgirligi” mavzusiga to‘xtalar ekan, akademik Sudaba Agabalayeva uning tanqidiy asarlari quruq, sxematik tahlillardan yiroq ekanini, tanqidga ocherkist, ijodkor sifatida yondashishini ta’kidlab, “Sudaba o‘zi tanqid qilayotgan ob’ektni (asar yoki muallif) ayollik, ilmiy mantiq, sezgirlik, hissiyot” sifatida his etishini alohida ta’kidlaydi. uning yozuvlarida birlashtirilgan." Shuningdek, kitob tanqidchining o‘z vaqtida hisoboti ekani, “Zamon nima gunoh...” kitobidagi bitiklar o‘quvchini ma’naviy poklanishga chorlashini ta’kidlaydi Taniqli adabiyotshunos Voqif Yusifli Sudaba Agabalayevani zamonaviy adabiyotshunosligimizning “halol ovozlaridan biri” sifatida tavsiflaydi. Shu bilan birga, Südaba xonimning “Ozarbayjon” jurnalidagi faoliyati va Mirvarid Dilbaziy haqidagi monografiyasini yuksak baholab, u mumtoz meros va zamonaviy adabiy jarayon o‘rtasida mustahkam ko‘prik yaratganini alohida ta’kidlaydi S. Agabalayeva davriy matbuotda “So‘z vaqti: Fikret Go‘jan she’rlari axloqiy qadriyatlar kontekstida” (“525-gazeta”), “Mendan g‘amgin maktub yo‘q...”, Vagif Bayat Ödar ijodini tahlil qilgan “Ming qilichli qalam” (“525-gazeta”), “Adabiyotga bag‘ishlangan “Shadow”, I. Muso Yag‘ub haqida yozilgan “Sarhadpo‘zan”. “Yashamoqchi bo‘lganini yashashni istaydigan qo‘rquvlar – Ramiz Rovshan ijodi aksiosfera darajasida”, “Birinchi yuz yil – Mustafo Guliyev”, (“Adabiyot” gazetasi), “Hamma narsaga qaramay yashash” (“Ozarbayjon” jurnali), “Bu odam menga tanish” (“Yusif Samado‘g‘lining milliy ijodi muhitida”) maqola va reportajlari. zamonaviy adabiy muhit va tanqidchining roli. Uning adabiy-tanqidiy yoki insholariga qo‘ygan sarlavhalari bevosita u yozmoqchi bo‘lgan ijodkorni tanishtirishga xizmat qiladi. Atoqli ozarbayjon shoiri Muso Yagubga bag‘ishlangan maqolasida “Muso Yag‘ub, umrining yoqasi zamon qo‘lida, zamon bir oz oldinda, bir oz ortda – shunday ilohiy bir joyda turibdiki...” shoirning badiiy mahorati, adabiyotdagi o‘rni shunchalik konkretki,... “Bir oz oldinda, bir oz orqada – po‘rtanada”. o'quvchi ko'zi oldida tirik Sudaba Agabalayeva ijodi va izlanishlarida Rasul Rzo shaxsi alohida o‘rin tutadi. Muallif “Men uni bilaman” maqolasida Rasul Rzoni nafaqat yangicha shoir, balki ichki dunyosi, ma’naviy bardoshi bilan ham ta’riflaydi. hodisa sifatida tahlil qiladi. U shoir ijodiga o‘zgacha nuqtai nazarni taqdim etadi, shoir ijodini uning xarakteriga tenglashtiradi, she’rlaridagi o‘tkirlik va samimiylikni insonning ichki “men”i in’ikosi, ma’naviy yemirilish va qiyinchiliklarga qarshi turuvchi iroda timsoli sifatida qadrlaydi. Uning yangicha ruhi (erkin she’riyat va hokazo) odamlarga bo‘lgan katta mehridan kelib chiqqanligini ta’kidlaydi: – “Uni ko‘rmadim – bir asrdan beri bir shaharda yashadik, bilaman – “Bilaman” degan xulosa uning shon-shuhratidan emas, “Shoir azob chekayotganlarga hamdard bo‘lib tug‘iladi”, degan fikrdan kelib chiqqan. “O‘ldim kuydim” g‘ilofidan qutulishni xayoliga ham keltirmaydigan “azob”ning dardi, oddiy o‘ylaymanki, u o‘zining muqaddimasini: “Odamlardan so‘rang, / Meni taniydilar” Uni tanigan kishilar xotirasida shoir Rasul Rzo “ertangiga hayot darchasini ochadi”, “o‘tganlar va kelganlarga yuzlanadi”. Xalq shoiri Rasul Razoni kim tanimasa, sevmasa... Albatta, uni hamma sevadi, lekin Sudoba xonimning taqdimotidan biz ham tanigan, ham bilmagan boshqa Rasul Razo dunyoga keladi. Odamlarni sevadigan, insonni qadrlaydigan, “ba’zan eng og‘ir”, goh mo‘rt shoir... “Bir yurakning ovozi insoniyat qalbida aks sado beradi: “Menga nima kerak? /Havoga to'lgan o'pka!/Yurak to'la shodlik! Sudaba Agabalayeva o‘zining “O‘zi xohlagandek yashashni istaydigan qo‘rquvlar – Romiz Rovshan ijodi aksiosfera darajasida” nomli maqolasida shoir ijodiga boshqa nuqtai nazardan yondashadi: “O‘qimaganman, o‘qishni ham istamasdim. /O'qish uchun yozmagan.../Menimcha, sukunat nima desa tinglash uchun yozgan. Dardda orzular qo‘shig‘i, sog‘inchda baxt kimyosi, o‘rindiqlarda sukunat algebrasi, kelajak fe’liga quloq solsinlar – istardi. U buni o'z dunyosidan bo'lganlarga ishonch bilan yozgan. Uni qanday bo‘lsa, shundayligicha bilishsin, deb yozgan edi: zamonsiz, o‘zgarmas va izchil...” Gap o‘qilgan va sevilgan, balki eng ko‘p o‘qilgan va sevilgan Ramiz Rovshan haqida ketmoqda. S.Agabalayevaning o‘zi “o‘qimagan” degan muallifning tahlili va taqdimotidan so‘ng, uning “aksiosfera miqyosidagi” ijodini o‘qib bo‘lmaydi. yiqilish – “o‘z-o‘zidan yiqilish”, eng dahshatli o‘lim – mehnatdan o‘lish, eng og‘ir jazo – unutish “Bu dunyoda yiqilib tushadigan buyuk ishlar bo‘ladi” deb yozgan shoir, tanqidchi ta’biri bilan aytganda, “bir oz xudbinlik bilan” bo‘lsa ham o‘z o‘rnini, mavqeini biladi Sudoba xonimning insho uslubidagi asarlari o‘quvchi bilan shivir-shivir, samimiy muloqot o‘rnatish uchun hisoblangandek. Milliy-ma’naviy xotiradan ildiz otgan bu bitiklarda falsafiy-psixologik teranlik sezilib, “Vaqt va inson omili: qizil chiziqdek o‘tadi. Muallif adabiy qahramonlarning ma’naviy olami va “men”ini sayqallashtirishni xush ko‘radi, ijodning inson ma’naviyatini uyg‘otuvchi qudratiga ishonadi”.“Vaqt nima bo‘ldi...” va “Vaqt bilan yuzma-yuz” kitoblari ana shunday yondashuvning yorqin namunasidir Sudaba Agabalayevaning “Karvon yo‘li, yolg‘iz yo‘lchi”, “Vaqt nima bo‘ldi”, “Zamanla uz-uzi” kitoblari, “Ozarbayjon” jurnalida chop etilgan maqolalari nafaqat jurnalistikamiz, balki zamonaviy ozarbayjon adabiyotshunosligiga ham o‘zgacha uslub madaniyatini olib kirmoqda. Sudaba Agabalayevaning yozganlari ko‘zga ko‘rinmas, teran. Omad tilaymiz! Filologiya fanlari doktori