Urushning maqsadlari va Vashington-Tel-Aviv chizig'idagi chuqurlashib borayotgan yoriqlar

AQSh-Isroil Eron bilan urushida uch oy o'tdi. Oldini olish va bartaraf etish mumkin bo‘lmagan urushning qozoni yo‘q, u qoldirgan vayronalar nafaqat tomonlar, balki butun insoniyat uchun yillar davomida almashtirib bo‘lmaydigan katta yo‘qotishlarni olib keladi. Biz yashayotgan asrning charchagan, ziddiyatli va tartibsiz iqlimida insoniyat va institutlar siyosiy maqsadlaridan qat'i nazar, urush va u keltirib chiqaradigan vayronagarchiliklarga bardosh bera olmasligi aniq. Garchi bu siyosatning boshqa vositalar orqali davom etishi sifatida nazariya qilingan bo‘lsa-da, hech qanday urushda qonuniy asossiz yakuniy va mutlaq g‘alaba bo‘lmasligiga yaqin tariximizda ko‘p marotaba guvoh bo‘lganmiz. Va bugungi kunda har bir urushda bo'lgani kabi, Klauzevitsning "urush o'z-o'zidan maqsad emas, balki siyosiy maqsadlarga erishish vositasi" deb tarjima qilinishi mumkin bo'lgan eng ko'p iqtibos keltirgan iqtibosini bu bosqichda qaytadan so'roq qilish kerak. Chunki siz dunyodagi eng katta armiyaga ega bo'lsangiz ham, urush siz xohlagan siyosiy maqsadlarga erishish uchun mos vosita emasligini bu qadar ajoyib tarzda isbotlash mumkin emas edi. Bizning yonimizda kechayotgan urush bunga eng aniq misollardan biridir Eronni Eron garovi inqirozidan hozirgi kungacha bombardimon qilish narxi AQSh prezidenti Tramp ikkinchi marta prezidentlikka kelgan birinchi kundanoq AQShning Yaqin Sharqdagi geostrategik maqsadlari Isroil bilan hamohang ekanligiga va bunga erishishning yagona yo'li Eronga urush e'lon qilish ekaniga amin edi. Tramp qandaydir tarzda harbiy, razvedka va diplomatik xodimlari qo‘llab-quvvatlamagan urush variantidan foydalangan yoki foydalanishga majbur bo‘lgan. Ushbu qarorning sabablari va uning oqibatlari bugungi kunda keng muhokama qilindi va kelgusi davrda ham tobora kuchayib borayotgan muhokama qilinadi. Noyabr oyida bo'lib o'tadigan oraliq saylovlarning birinchi kun tartibi ichki siyosat emas, balki Eron urushiga bag'ishlangan muhokamalar bo'ladi. 1980-yillardagi garov inqirozidan keyingi yillarda Amerika siyosatida mashhur boʻlgan va Eron bilan bogʻliq barcha keskinlik va siyosiy mulohazalar ichida urush tarafdori boʻlgan qirgʻiy qismning targʻibot ramziga aylangan “Bomb Bomb Iran” qoʻshigʻiga javob berishning iqtisodiy, harbiy va siyosiy xarajatlari Trampni katta tanglikka soladi URUSHNING SIYOSIY MAQSADLARI VA TIZIMSIZ HAYVON Urushning dastlabki haftalaridanoq Tramp rejim ag‘darilmasligi bilan yuzma-yuz keldi. Avvaliga u Hormuz inqirozining davom etishi AQShga neft-dollar balansida ustunlik beradi deb o'ylagan bo'lsa-da, bir necha kun ichida uning ichki va xorijda yaratadigan iqtisodiy va siyosiy xarajatlari keskin oshib borishini angladi. Garchi u o'z ritorikasini deyarli bir zumda kuchaytirgan bo'lsa-da, u urushni diplomatik kelishuv bilan tugatishga va uni o'ziga tegishli bo'lgan "tarixiy yutuq" sifatida belgilashga juda ishtiyoqli edi. Livan jabhasidagi mojarolar toʻxtab, Vashingtondagi Isroil-Livan muzokaralari davom etishini istagan Trampning bu tashabbuslariga qarshi Isroilning teskari yoʻnalishdagi harakati oʻzi uchun alohida xarajat keltira boshlaganini koʻrdi. Boshqa tomondan, bu ajoyib imkoniyatdan foydalanib, Eronni mintaqada qaytadan deyarli harakat qila olmaydigan holatga keltirgan Isroilga tarixdagi eng katta yordamni bergan Tramp, bu safar o'z qo'llari bilan oziqlantirgan yirtqich hayvonni tiya olmay boshladi. Tel-Avivga "bir tomonlama harakat qilish" haqida ogohlantirildi TRUMP-NETANYAHU HAMYONINI OXIRASI BO'LDIMI? So'nggi kunlarda AQSh va Isroil o'rtasidagi yoriqlar chuqurlasha boshladi. Oxirgi kunlarda Amerika ma'muriyatining rasmiylariga asoslangan fon va sizdirilgan yangiliklarga ega bo'lgan nufuzli xabar kanallaridan biriga aylangan Axios'da bir kun oldin chop etilgan bir xabar maqolasi Vashington-Tel-Aviv liniyasidagi keskinlikni birinchi marta aniq ko'rsatdi. Xabarga ko‘ra, nihoyatda yuqori bosim ostida o‘tgan telefon suhbatida Tramp Netanyaxuning Livanga nisbatan agressiv munosabatini Eron bilan davom etayotgan muzokaralarni butunlay izdan chiqarish xavfini yaratib, jarayonni sabotaj qilishda aybladi. Tramp bu bilan to‘xtab qolmay, bir tomonlama harbiy hujumlarini davom ettirsa, genotsid Netanyaxuni ichki siyosatdagi korruptsiya va qonuniy jarayonlarga qarshi qo‘llab-quvvatlash va himoya qilish pozitsiyasini o‘zgartirishi mumkinligiga ishora qildi. Bu AQShning mintaqadagi geosiyosiy maqsadlari va strategiyasini xavf ostiga qo'yishi haqida ogohlantirdi. Tramp tomoni bergan rasmiy bayonotlarda uchrashuv “juda samarali bo‘lgani” ta’kidlangan bo‘lsa-da, bu unchalik ko‘rinmaydi. Ushbu uchrashuvdan so'ng, Tramp o'zining ijtimoiy tarmoqdagi akkauntida vositachilar orqali e'lon qildi: Uning “Hizbulloh” bilan kelishuvga erishilgani va Isroil qo‘shinlari Bayrutdan qaytarilgani kabi xabarlarni doimiy ravishda tarqatgani Netanyaxuga bergan ultimatumini tasdiqlaydi. Yig'ilishning genotsid Netanyaxu uchun qiyin bo'lganiga yana bir dalil Isroil matbuotidagi xabarlardir. Axios xabari rad etilgan bo‘lsa-da, Isroil OAVlarining xabar berishicha, uchrashuv yakunida Netanyaxu Trampga Livan chegaralarida Hizbulloh hujumlari bo‘lmasa, unga qarshi hujumlarini to‘xtatishga va’da bergan. Kelgusi kunlar bu yoriqni tasdiqlovchi yangi o'zgarishlar bilan homilador bo'lishi mumkin. Siyosiy maqsadlari va mushtarak manfaatlari borasida allaqachon ajralgan Tramp-Netanyaxu juftligi bu majburan valsni qancha davom etishini ko'ramiz... Muallif: Nur Özkan Erbay