So‘z divan – yozgan Sobir Rustamxonli

Sobir Rustamxonli Xalq shoiri Tom ma’noda so‘zga muhlis, so‘zga puflab, o‘z sha’nini himoya qiluvchi taniqli shoir-publisist, jurnalist Tapdig‘ Alibeyli allaqachon umr kitobining 65-sahifasini nihoyasiga yetkazmoqda. Shunday pallada yoshligimdan tanigan dugonam haqida fikr bildirishni ma’naviy burchim deb bilaman. Uning ichki dunyosi juda boy. Bu sezgir va hissiy. U kuchli bo'lishni yaxshi ko'radi. U tanlagan e'tiqodi va yo'liga sodiqdir. Uning publitsistikada, she’riyatda o‘z imzosi bor. Shu boisdan ham u bir she’rida Xudoning alomati deb atalmish narsani ta’kidlaydi: Bir so'z demayman, so'zning kelishi, meniki so'z parvonasi. She’r – qalb, istak, Xudoning Kalomidagi alomatidir Ozarbayjon adabiyotida so‘z mas’uliyatini anglagan, uni milliy xotira xizmatiga qo‘ygan shoirlardan biri Tapdig Alibeylidir. Uning ijodi nafaqat o'qiladi - his qilinadi, tajriba qilinadi va fikrda iz qoldiradi. Tapdig domla ham ilohiy adolatni bosh mezon qilib olgan shoirlardandir. Uning ijodi bilan birga hayoti ham shu tamoyilga asoslanadi Bu dunyo moliga xasisni unut, Insoniyat. Noqislik, yovuz odam qo'lga tushar ekan, O'sha yuksak nomdan arzonlikka tushar Odam Atoning bolalari birinchisiga sodiqmi? Ochko‘zlik havosi insoniyatni bo‘g‘moqda. Jannat bog'ida mevaning ta'mi Agar siz uni olib tashlamasangiz, siz ahmoqsiz. Xudoning nuri abadiy qalbdadir. Farishtalar sajda qilganlarida, shayton Xudoga qarshi gunoh qildi Bu misralarda domla Tapdig‘ insonni o‘z-o‘zini kamol toptirishga, qalbini jilovlashga, ilohiy adolatni anglashga chaqiradi. Uning so‘zlari insonni o‘ziga qaytaradi, o‘zligini eslatadi, falsafiy teranligi bilan hayotning mazmun-mohiyatini ko‘rsatadi. Bu oyatlar insonni o'ziga hisobot berishga majbur qiladi va uni o'z-o'zini anglashga yo'naltiradi. Tapdiq ustoz adolatli va komil hayot sari yetaklaydi, insonni ma’nan tarbiyalaydi, tarbiyalaydi. Tapdig Alibeylini boshqalardan ajratib turadigan eng muhim jihati shundaki, unda chinakam shoirga xos xislatlar mavjud. U juda muloyim, mehribon, sadoqatli, xushmuomala, vatanparvar, axloqiy pokiza shaxs. Barcha go‘zal xususiyatlar Tapdig‘ Alibəyli shaxsida mujassam bo‘lib, uni ko‘pchilik uchun haqiqiy o‘rnak qiladi. Uning qalamiga mansub she’rlar nafaqat she’riyat boyligini, balki o‘ziga xos ruhni ham olib yuradi. Ustoz shaxsining eng go‘zal xususiyatlaridan biri uning soddaligi va kamtarligidir. U o‘zining soddaligi, samimiyligi, mehribonligi bilan do‘stlari, hamkasblari orasida katta obro‘-e’tibor qozongan. She’rlarini o‘qib, publitsistikasi bilan tanishar ekansiz, haqiqatga sig‘inadigan, haqiqatni qadrlaydigan, o‘z mas’uliyatini tushunadigan, mehnat bilan ezilgan, yorug‘ chehrasi jonlangan so‘z sohibi qiyofasi. Alibeylinning o‘zi ham, uning so‘zlari ham nurli, nurli ekanini aniqladik. Uning ijodi bilan tanishar ekansiz, she’riyati mavzuga boy va rang-barang ekaniga guvoh bo‘lasiz. Kichik bir maqolada mavzu, mazmun va shakl jihatdan boy ijodi haqida to‘liq tasavvur berish bilan cheklanadi. Shu bilan birga, Tapdig‘ Alibelini shoir sifatida qadrlash uchun uning so‘zga, so‘zning hikmatiga, qadriga bag‘ishlangan she’rlarini o‘qish kifoya, deb o‘ylayman Dunyoga sig'magan Xudoning bandasi ilohiy ishtiyoq bilan Kalomga panoh topdi. Mulk so'zining qudratli to'g'on paromi bir hovuch yurakda qanday to'plangan? Tabiatni so‘z bilan o‘zgartiruvchi Umid nurida parvona bo‘ladi. Shoir bo‘lish baxtiga muyassar bo‘lgan kishi bir so‘zdan keyin “divonga” aylanadi Darhaqiqat, uning she’rlarini o‘qir ekansiz, “bir so‘zga sho‘ng‘igan”lardan biri Tapdig‘ Alibəyli ekani ayon bo‘ladi. Agar shunday bo'lmaganida, quyidagi oyatlar paydo bo'lmagan bo'lar edi: Shoirlar qurilar dunyo so‘z divonida, “Divon”... Teri po‘stlanadi, lekin haqiqat ovozi jim emas, ko‘tariladi, hech qachon jim bo‘lmaydi! Tapdig Alibeyli uchun she’r faqat badiiy shakl emas. Uning uchun she’r vijdon ovozi, o‘zi tug‘ilgan yurtga ma’naviy burch va sadoqat ifodasidir. Bu borada uning ijodi nafaqat adabiy faoliyat, balki ziyolilik pozitsiyasining ifodasidir. Tapdig‘ Alibeliy ijodi olamida so‘z ildizdan uzilmagan. Bu so‘z xalq xotirasidan, qo‘l nafasidan, avlodlar saqlagan qadriyatlardan. 44 kunlik Vatan urushi Tapdig Alibeliy ijodida alohida o‘rin tutganligi ham shundan. Bu mavzu uning she’riyatida shunchaki voqea sifatida emas, balki milliy g‘urur, tarixiy adolat, ma’naviy tiklanish timsoli sifatida berilgan. Bu yo'nalishda nima yozgan shahidlar ulug‘ligini abadiylashtiradi, faxriylar qahramonligini ma’naviy xotiraga aylantiradi, xalq birligini she’riy tilda ifodalaydi. Bu she’rlarda g‘alaba nafaqat harbiy muvaffaqiyat – u milliy o‘zlikni tiklash, tarixiy xotirani tiklash, kelajak avlodlarga qoldiradigan ma’naviy meros sifatida namoyon bo‘ladi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, Tapdig‘ Alibeliy ijodi ham milliy g‘oyani she’riy ifodalash vositasiga aylanadi. Tapdig‘ Alibeylining ijodiga turli nuqtai nazardan, ayniqsa, vatanparvarlik, shahidlik va 44 kunlik Vatan urushi nuqtai nazaridan qarash juda muhim. Shoirning o'zi aytganidek: Qirq to'rt kunlik urush ovozi - Qahramonlik yilnomasi. Oxirgi bahor bahori Osmonda shahidlarning gul yuzida tabassum Uning “Kuz yuzida 44 kun yozdi” kitobi Zafar tariximizning ilk she’riy yilnomalaridan biri sifatida g‘ururga to‘la. Ishqdan vatanga, darddan umidga yo‘l o‘tgan on. Albatta, bu kitob uning ijodida alohida o‘rin tutadi. Tapdig‘ Alibeylining ijodi favvora. O‘sha buloqdan ichish qalbni poklaydi. Shoirning hayotga, so‘zga mehri hech qachon so‘nmasin. Ilhom hamisha gurillasin, qalami o'tkir bo'lsin. Shu yoshda tinmay mehnat qilayotgan Tapdig‘ Alibeliga 65 yoshdan to 100 yillik cho‘qqigacha bo‘lgan yo‘l omad tilayman!