Nega oziq-ovqat narxi ko'tarilmoqda?

Rasmiy statistik ma’lumotlarga ko‘ra, joriy yilning birinchi choragida iste’mol bozorida narxlarning 5,7 foizga oshishi qayd etilgan. Oziq-ovqat mahsulotlari, alkogolli ichimliklar va tamaki mahsulotlarida yuqori inflyatsiya kuzatildi - 6,8 foiz. 2026-yil mart oyida oziq-ovqat mahsulotlari, alkogolli ichimliklar va tamaki mahsulotlari isteʼmol narxlari oʻtgan yilning mos oyiga nisbatan 6,5 foizga oshdi. O'tgan oyda oziq-ovqat mahsulotlari narxlari o'sishi tarkibiga e'tibor qaratsak, meva-sabzavot mahsulotlarida ko'proq inflyatsiya qayd etilgani ko'rinadi. Shunday qilib, meva-sabzavot mahsulotlarida narxlarning 3,6 va 3,2 foizga oshishi kuzatildi. Umuman olganda, mart oyida uzun guruch, non, tovuq go‘shti, yangi baliq, sut, pishloq, osh margarini, kungaboqar va makkajo‘xori moylari, limon, apelsin, mandarin, banan, olma, nok, kivi, yong‘oq, findiq, bodring, pomidor, shirin qalampir, qovoq, sabzi, kartoshka qimmatlashdi. Meva-sabzavot narxlarining ko'proq o'sishi qator mahsulotlarda import ulushining yuqoriligi bilan bog'liq. Eron urushi mart oyida import inflyatsiyasini yanada faollashtirdi BU MURAKKAL OMILLAR TA'SIRI NATIJASI Mutaxassislar oziq-ovqat mahsulotlari narxining oshishi masalasini bir necha asosiy yo‘nalishlarda izohlab, bu jarayon bir sabab bilan emas, balki murakkab omillar ta’sirida shakllanayotganini ta’kidlamoqda Iqtisodchilarning fikricha, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish, qayta ishlash va tashish uchun yoqilg‘i-energetika muhim ahamiyatga ega. Neft va gaz narxining oshishi mahsulot tannarxini oshiradi, bu esa yakuniy iste'mol bahosiga ta'sir qiladi. Transport xarajatlarining oshishi va etkazib berish zanjiridagi kechikishlar ham muhim rol o'ynaydi. Har bir qo‘shimcha xarajat mahsulot daladan bozorga o‘tishi bilan yakuniy narxga qo‘shiladi. Shu bilan birga, valyuta kurslarining o'zgarishi import qilinadigan mahsulotlar narxiga ham ta'sir qiladi. Agar mamlakat ba’zi oziq-ovqat mahsulotlarini import qilsa, milliy valyuta kursining pasayishi bu mahsulotlarning narxini oshiradi. Bu ichki bozorda narxlarning umumiy o'sishiga olib keladi. Boshqa tomondan, iqtisodchilar bozordagi zaif raqobat muhitini xavf deb hisoblashadi. Ularning fikricha, monopoliya yoki bozorning bir necha yetkazib beruvchilar qo‘lida to‘planishi narxlarning sun’iy ravishda oshishiga olib keladi NARXLAR OSHISHINI OLDINI OLISHNING ASOSIY YO‘LI – MILLIY ISHLAB CHIQARISHNI KO‘PTIRISH Iqtisodchi deputat Vugar Bayramovning fikricha, jahon bozorida kuzatilayotgan narxlar o‘sishi fonida mahalliy qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishni kengaytirish ustuvor vazifaga aylanib bormoqda. So‘nggi paytlarda ro‘y berayotgan global va mintaqaviy geosiyosiy keskinliklar narxlar oshishining oldini olishning asosiy yo‘li mahalliy ishlab chiqarish ekanligini yana bir bor tasdiqlamoqda. Shu tariqa import inflyatsiyasining ta’sirini minimallashtirish va iste’mol bozorida narx optimalligini saqlab qolish mumkin Iqtisodchi olim Eyyub Karimli fikricha, kunlik narxlarning shakllanishida bir qancha omillar o‘z rolini o‘ynaydi. Ayni paytda mamlakatimizning jahon savdosida asosiy mahsulotlari bug‘doy va bug‘doy mahsulotlari, shakar, o‘simlik moylari, qahva va choy hisoblanadi. Ushbu toifalardagi narxlar ba'zan o'zgaruvchan bo'ladi, ya'ni narxlarning tushishidan tashqari, bir necha oydan keyin narxlar oshishi mumkin. Shu munosabat bilan narxlarni barqarorlashtirish murakkab va uzoq muddatli jarayondir Iqtisodchining aytishicha, ichki bozor arzonlashishi uchun raqobat muhitini liberallashtirish katta ahamiyatga ega: "Shu bilan birga, ta'minot zanjirini diversifikatsiya qilish ham muhim. Bir davlatdan emas, bir necha davlatdan mahsulot olib kirish muammoni tubdan hal qilishi mumkin. Boshqa tomondan, ayrim hollarda inflyatsiya tadbirkorlarni narxlarning oshishiga turtki bo'lib, bozorda qo'shimcha marja olishga ham sabab bo'lmoqda. yanada qat'iy qoidalarni joriy qilish kerak." OZIQ-OVQAT IMPORT MONOPOLISTLARI BOZOR NARXLARINI TIKTA QILADI Iqtisodchi ekspert Natig Jafarlining fikricha, Ozarbayjonda oziq-ovqat narxining tushmasligi obyektiv va subyektiv sabablarga bog‘liq. Ob'ektiv sabab - bizda mahalliy ishlab chiqarish kam. Biz o'zimizni oziq-ovqat mahsulotlarining atigi 25 foizi bilan ta'minlaymiz, qolgani importga bog'liq. Subyektiv sabab Ozarbayjonning an'anaviy muammolari import monopoliyasidir. Chakana savdoda muammolar yo'q, minglab do'konlar, zanjirlar, muayyan raqobat mavjud. Ammo ulgurji narxlarni tartibga solish monopoliya bilan ko'proq bog'liq. An'anaga ko'ra, monopoliya muammosi hal qilinganidan beri, mamlakatga mahsulot olib kirishi mumkin bo'lgan ma'lum miqdordagi kompaniyalar mavjud bo'lib, ular ham savdolashish vositasidir. ular ichki bozorda narxni moslashtira oladi. Oziq-ovqat mahsulotlarini import qilish monopoliyalari ta'sirga ega bo'lib, ular bozordagi narx masalasini ma'lum darajada belgilaydi. Ba'zi chakana savdo tarmoqlari katta bozor ulushiga ega bo'lib, ular asosan zanjir do'konlari bo'lib, ular o'zlari xohlagan narxlarni belgilaydilar va sotadilar. Bu, albatta, ma'lum bir narxni pasaytirishga imkon bermaydi. Chunki ular monopol bozorlarda juda ko‘p ulushga ega. Shu munosabat bilan biz bu ta'sirlarni inkor eta olmaymiz. Asosiy muammolardan biri bu: "Mamlakatda ham soliq yuqori. Toʻgʻri, dunyoning baʼzi davlatlari bilan solishtirganda past, lekin umuman Ozarbayjonning xarid qobiliyatini hisobga oladigan boʻlsak, oziq-ovqat mahsulotlariga qoʻshilgan qiymat soligʻi 18 foiz boʻlishi mantiqqa toʻgʻri kelmaydi. Buni pasaytirish mumkin, bu esa narxlarning pasayishiga taʼsir etuvchi omilga aylanishi mumkin" MILLIY ISHLAB CHIQARISH JUDA KAM Iqtisodchi ekspert Akif Nasirlining aytishicha, mamlakatda mahalliy oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish juda past darajada. Ya’ni mahalliy ishlab chiqarish ichki talabni qondira olmayapti. Kichik miqdordagi qishloq xo'jaligi mahsulotlari mahalliy talabning atigi 50 foizini qondira oladi. Shuning uchun oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan talabni qondirish uchun qolgan qismini xorijdan olib kelishga majburmiz. Chet eldan import qimmat. O‘sha mahsulotning narxi xorijda qanchalik arzon bo‘lmasin, import va bojxona xarajatlari uni qimmatlashtiradi. Qolaversa, mamlakatimizda import jarayoni ham monopoliyaga aylangani sir emas. Boshqacha aytganda, Ozarbayjonda oziq-ovqat mahsulotlari va mevalarning qimmatlashishiga ikki omil sabab bo‘lmoqda EKIN MAYDATLARI HACIMIDA KASHAYDI Iqtisodchi-ekspert Rozi Abbasbeyli Ozarbayjonda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari narxi oshishiga mahsulot tannarxining yuqoriligi asosiy sabablardan biri, deb hisoblaydi: "Ma’lumki, mahsulot ishlab chiqarish oson emas. Ishlab chiqarish vositalari, ya’ni urug‘lik, o‘g‘itlar, pestitsidlar va hokazo. Asosiy maqsad xalqning oziq-ovqati uchun haq to‘lashdir. Bu yetishtirilayotgan ekinlarning narxi yetarli emas. kundan kunga kamayib bormoqda, strategik oziq-ovqat mahsulotlarini yetishtirish bilan bog'liq reklama dasturlari yetarlicha davlat tomonidan qo'llab-quvvatlanmayotganligi sababli, bu mahsulotlarni etishtirishga qiziqish yo'q Iqtisodchining ta’kidlashicha, bugungi kunda dehqon osonlik bilan hosilini olib kelib, poytaxtga sota olmaydi. Hatto o‘zi yetishtirgan hosilni Bokuga olib kelishga qiynaladi. Logistika xarajatlari juda qimmat: “Bugungi kunda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari yirik bozor zanjirlarida ko‘proq sotilmoqda. Yirik bozor zanjirlarida qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga e’tibor qaratsak, xorijdan olib kelinayotgan meva-sabzavot mahsulotlariga ustunlik berilayotganiga guvoh bo‘lamiz. Yoki bir nechta taniqli manzillardan olingan mahsulotlar sotiladi. Ozarbayjonda kartoshka yetishtirilsa ham, xorijdan nisbatan arzon narxda kartoshka olib kelib, yirik supermarketlarda sotadi va ko‘proq daromad oladi. Xalq hamyonbop mahsulotlarni afzal ko‘rgani uchun mahalliy mahsulotlar o‘rniga xorijiy mahsulotlarni xarid qiladi. chiqishni qiyinlashtiradi, balki kelajak uchun ekishga moyil bo'lishlariga to'sqinlik qiladi" Natijada oziq-ovqat mahsulotlari narxi oshishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash, mahalliy ishlab chiqarishni ko‘paytirish, samarali logistika tizimini yo‘lga qo‘yish, bozorda sog‘lom raqobatni ta’minlash muhim ahamiyatga ega ekanini ta’kidladilar