Mintaqaviy xavfsizlik paradigmasi ekspertlar Rossiya bazalarining Markaziy Osiyodagi rolini shubha ostiga qo'ygani sababli o'zgarib bormoqda

Biz veb-sayt ish faoliyatini yaxshilash va foydalanuvchi tajribangizni yaxshilash uchun cookie-fayllardan foydalanamiz. Ko‘rib chiqishni davom ettirish orqali siz cookie-fayllardan foydalanishga rozilik bildirasiz Kun.uz Maxfiylik siyosati Xorijiy harbiy bazalarning Markaziy Osiyodagi amaliy foydaliligi mintaqaviy mudofaa ekspertlari orasida chuqur bahsli masala bo‘lib qolmoqda. “Geosiyosat” dasturining Kun.uz’dagi jonli efirida so‘zga chiqqan siyosatshunoslar Farhod Tolipov va Hamid Sodiq bugungi geosiyosiy sharoitda ham bu inshootlar qonuniy maqsadga xizmat qiladimi yoki yo‘qligi haqida o‘z baholari bilan o‘rtoqlashdi Muhokama asosan tinglovchilar soʻroviga bagʻishlangan boʻlib, Qirgʻizistondagi Rossiya aviatsiya inshootlari bilan bir qatorda Tojikistonda Rossiyaning 201-harbiy bazasi ham borligi haqida soʻz yuritildi Harbiy bazalar geosiyosiy bosim vositalari sifatida Farhod Tolipovga ko‘ra, hozirgi geosiyosiy muhit mintaqa bo‘ylab xorijiy harbiy infratuzilmani tubdan qayta baholashni talab qilmoqda. Uning ta'kidlashicha, ushbu aktivlarni bosqichma-bosqich yopish yoki hech bo'lmaganda funktsional qayta formatlash vaqti keldi Tolipov Qirg‘izistondagi aviabaza kabi inshootlarning real ekspluatatsion samaradorligi hali ham ancha pastligi to‘g‘risida keng tarqalgan ekspert konsensusiga asoslanib, ushbu ob’ektlarning amaliy samaradorligiga shubha bildirdi. Qolaversa, Kollektiv Xavfsizlik Shartnomasi Tashkiloti (ODKB) kabi ko'p tomonlama mintaqaviy xavfsizlik tuzilmalari doimiy ravishda o'zlari mo'ljallangan mustahkam mudofaa mexanizmlari sifatida ishlay olmadilar Siyosatshunosning ta'kidlashicha, har qanday jamoaviy mudofaa shartnomasining haqiqiy qiymati faqat keng ko'lamli inqiroz davrida sinovdan o'tkaziladi. O‘tgan 30-35 yil davomida Markaziy Osiyo tashqi davlat tomonidan tizimli, odatiy harbiy tajovuzga duchor bo‘lmadi. Afg'onistondan qurolli guruhlarning mahalliy bosqinlari sodir bo'lgan bo'lsa-da, milliy xavfsizlik kuchlari bu tahdidlarni mustaqil ravishda muvaffaqiyatli bartaraf etdi. Binobarin, chet el tomonidan boshqariladigan yirik harbiy markazlarga amaliy ehtiyoj deyarli yo'q edi Tolipov logistika kamchiliklaridan tashqari xorijiy qo‘shinlarni joylashtirishning yashirin geosiyosiy xarajatlarini ham ta’kidladi. Ham tarixiy pretsedent, ham siyosiy nazariya shuni ko'rsatadiki, xorijiy harbiy ob'ektlar har doim joylashtirilgan davlatning strategik manfaatlari uchun sohil bo'ylab harakat qiladi. Bu mavjudlik to'g'ridan-to'g'ri va bilvosita ta'sir kanallarini yaratadi, ular ko'pincha mezbon davlatning suveren qaror qabul qilish jarayonlariga nozik bosim sifatida namoyon bo'ladi Suhbat chog‘ida strategik muxtoriyat tomon sezilarli siljish borligi ta’kidlandi, bu Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining o‘tgan yilning noyabrida Toshkentda bo‘lib o‘tgan yettinchi maslahat uchrashuvida qayd etilgan. Sammit ikki muhim natija berdi: keng qamrovli mintaqaviy xavfsizlik konsepsiyasi va mintaqaviy tahdidlar katalogi Garchi bu hujjatlar maxfiy boʻlib qolsa-da, jamoatchilik nazoratidan himoyalangan boʻlsa-da – Tolipov bu cheklov mustaqil ilmiy tahlilga toʻsqinlik qilayotgani uchun tanqid qilgan – ularning qabul qilinishi aniq signaldir. Markaziy Osiyo davlatlari tashqi vasiyliksiz ichki va tashqi tahdidlarni boshqarish uchun mustaqil “mintaqaviy xavfsizlik arxitekturasini” yaratishga faol harakat qilmoqda Ushbu traektoriya o'tgan mintaqaviy tashabbuslarni aks ettiradi. 1997 yilda Markaziy Osiyo davlatlari Turkmanistonning qat'iy betarafligiga qaramay, mintaqani yadro qurolidan xoli hudud deb e'lon qilishdi. Tahlilchilarning fikricha, ushbu tarixiy saboqni oddiy kuchlarga nisbatan qo‘llash mantiqiy keyingi qadamga olib kelishi mumkin: Markaziy Osiyoni xorijiy harbiy bazalardan butunlay xoli hududga aylantirish Hamid Sodiq bu fikrni kengaytirib, Afgʻonistondan Tojikistonga kelayotgan harbiy tahdid uzoq vaqtdan beri tashqi ishtirokchilar tomonidan muntazam ravishda boʻrttirilganini taʼkidladi. Xalqaro e'tibor Afg'onistondagi beqarorlikka qat'iy qaratilgan bo'lsa-da, Qirg'iziston va Tojikiston o'rtasidagi takroriy va halokatli chegara to'qnashuvlari kabi boshqa joylarda xavfsizlikning haqiqiy buzilishi sodir bo'ldi. Xorijiy bazalarning ushbu ichki mojarolarning oldini olish yoki bartaraf eta olmasligi tahdidlarni dastlabki baholashning noto'g'riligini ta'kidlaydi Ekspertning ta'kidlashicha, 201-diviziya kabi xorijiy bo'linmalar, agar mahalliy rejimlar ularni siyosiy omon qolish uchun zarur deb hisoblasa, davom etishi mumkin, ular endi mintaqaning kengroq kollektiv mudofaa ehtiyojlariga mos kelmaydi. Strategik nuqtai nazardan, ushbu kuchlarni tuzilgan, shartlarga asoslangan holda olib chiqib ketish tobora ishonchli bo'lib bormoqda Bu o'zgarish mintaqada ishonchli, mahalliy diplomatik vositachining kuchayishi bilan yanada ta'minlanadi. O‘zbekiston bu rolga muvaffaqiyatli qadam qo‘ydi, qo‘shnilar o‘rtasidagi ikki tomonlama kelishmovchiliklarni qat’iy tenglik va o‘zaro hurmat asosida hal etishga harakat qildi. Eng muhimi, tashqi qudratli davlatlardan farqli o‘laroq, Toshkentning vositachilik harakatlari geosiyosiy ta’sir yoki tranzaksiyaviy siyosiy bosim yukini ko‘tarmaydi Toʻliq tahliliy muhokamani Geosiyosatkunuz YouTube kanalida tomosha qiling Materiallarni istalgan shaklda ko‘paytirish, ko‘paytirish va tarqatishga faqat nashriyotning yozma ruxsati bilan yo‘l qo‘yiladi.KUN.UZ. Sertifikat: No 0987 Berilgan sana: 22.06.2015 yil Taʼsischisi: “WEB EXPERT” MChJ Tahririyat manzili: 100043, Toshkent sh., Chilonzor tumani, Novza koʻchasi, 1-Charx Kamolon 12-uy Ⓣ – maqola va materiallardagi ushbu belgi ularning reklama huquqi asosida eʼlon qilinishini bildiradi