9 may - G'alaba soyasida taqdirlar

Bizning avlod urush so‘zi bilan maktab yillaridanoq tanish. O‘sib ulg‘ayganimiz sari to‘rt yilgacha davom etgan “Ulug‘ Vatan urushi” deb atalmish tarixga oid bilimlarimiz ortib bordi. Biz allaqachon baxtli sovet xalqi bo‘lsak-da, urush haqidagi filmlarni tomosha qilish, yozma asarlarni o‘qish, biz yashayotgan tuzilma biz ko‘rmagan qonli fojiani xotiramizga muhrlab qo‘ydi, bizni vatanparvar qilib tarbiyalay oldi. Ozarbayjon o‘g‘lonlari o‘ttiz yildan so‘ng o‘zlari ko‘rmagan o‘z ota-bobolari zaminini ularga qaytarib berishlari ham ana shu vatanparvarlik tuyg‘usini avloddan-avlodga o‘tkazganimizdir Bugun 9-may, garchi Ikkinchi jahon urushidagi g‘alabaga 81 yil to‘lgan bo‘lsa-da, bu tarix yashaydi, uni yashaganlar ham bo‘ladi 1941 yilning yoz fasli endigina boshlanganda hamma narsadan bexabar odamlarning orzulari, orzulari, qiladigan ishlari ko‘p edi. Qatag'on deb atalgan qiynoqlarga to'la davrni boshidan o'tkazgan odamlar qaysi din va millatga mansub bo'lishidan qat'i nazar, hayot allaqachon tugayapti, deb o'ylagan. Ammo Falek yozganlarini yozgan, chunki "Barbaros" ularning hayotida nafaqat harbiy operatsiya edi. Bu insoniyat xotirasiga kirgan buyuk qo'rquvning nomiga aylandi. Tanklarning sadolari yerni emas, xalqdagi tinchlikni buzdi. Osmondan yog'ayotgan bombalar uylarni vayron qilgan bo'lsa-da, eng katta vayronagarchilik odamlarning qalbida edi. O'sha kuni odamlar urush juda sovuq, juda och va eng dahshatli, juda shafqatsiz ekanligini tushunishdi Urush kelsa, birinchi bo‘lib odamlar o‘lmaydi... Yupat birinchi o‘ladi... Keyin iymon... Iyun oyining o‘sha mudhish kunida uyg‘ongan odamlar osmon ko‘k emasligini ko‘rdilar. Go'yo dunyo bir kechada qarigandek. Onalarning yuzlaridan tabassumlar o'chirildi, chunki urush birin-ketin eshiklarni taqillata boshladi. Kimdir varaqini yo‘qotib qo‘ymaslik uchun bitmagan kitobning o‘rtasiga nozik gul tashlab qo‘ydi, kimdir o‘zi bilmagan holda oxirgi marta uyining derazasidan tashqariga qaradi, kimdir “Tezda qaytaman” dedi va qaytib kelmadi. O'sha yillardagi odamlar uchun vaqt harflar bilan o'lchanishni boshladi. Agar xat kelgan bo'lsa, hayot davom etadi. Kelmasa, kutayotganlarda ayozli qish boshlanayotgandek edi Tarix kitoblarida urush haqida haqiqat yozilmagan... Eng haqiqatni yozganlar yillar davomida sandiqlarda saqlanayotgan xatlarni, sarg‘ayib ketgan suratlar, eshigi qoqilmagan uylarni yozgan. Va urush nafaqat xandaqlarda. Umrining oxirigacha derazaga qadalgan onaning nigohi urushning asl yuzi. O‘sha yillardagilar ko‘p gapirmas, og‘irini ichkarida ko‘tarib yurishardi, chunki bir umrdan ortiq umr yo‘qotgan Urush kuchayib borar ekan, bu frontda nafas olayotgan har bir kishining taqdiriga aylandi. O‘sha yillarda Boku oddiy shahar emas, urushning ko‘rinmas yuragi edi. Boku g'alaba nafas oladigan shaharga aylandi. Urush yillarida ishlab chiqarilgan neftning katta qismi Ozarbayjonga tegishli edi. Gitlerning "Kavkazga yurish" rejasining asosiy maqsadi Boku neftini nazorat qilish ishqidan tug'ilgan. O‘shanda hech kimning o‘ylamagan ediki, keyingi tarixchilar: “Boku nefti bo‘lmaganida, urushning borishi butunlay boshqacha bo‘lishi mumkin edi”. SSSR tarkibidagi 15 respublikadan biri bo‘lgan Ozarbayjondan 700 ming kishi Ikkinchi jahon urushida qatnashgan, shundan 300 ming nafari qaytmagan. Ozarbayjon aholisining o‘sha davrda hozirgidek ko‘p bo‘lmaganini inobatga olsak, bu raqam urush har bir eshikni taqillatganidan dalolatdir 1945 yilning shu kuni ko‘chalar g‘alaba quvonchiga to‘ldi. Ammo g‘alabaning ham o‘z qayg‘ulari bor. Chunki har bir quvonchning ortida so'zlab bo'lmaydigan bo'shliq bor. Odamlar xursand bo‘lishsa-da, o‘sha kuni ko‘p eshik ochilmadi, motamsaro onaxonlar ko‘z yoshlarini tiya olmadilar Urush o‘sha may kuni tugagan bo‘lsa-da, kechasi qo‘rquvdan uyg‘ongan odamlar xotirasida uzoq umr ko‘rdi. Va Va vaqt o'tadi ... Shaharlar o'sadi ... Odamlar o'zgaradi ... Lekin bir narsa o'zgarishsiz qoladi - urush har doim insonning eng jim joyini jarohatlaydi va o'zgarishsiz qoladi. Biz buni boshdan kechirdik va ko'rdik Ey odamlar, Alloh bizga bu dunyoni vayron qilish uchun bermagan. Keling, dunyomizni o'zgartirmaylik. Dunyo - biz saqlaydigan xotiralar, biz yo'qotgan odamlar, hali yashab o'tmagan ertangi kunlar va bolalar kulgisining kelajakdagi ovozi