Usmon Atasevan: “Teatr sevgi masalasidir...”

Ko‘plab film va seriallarda rol o‘ynagan turkiyalik aktyor va san’atkor Usmon Atasevan o‘zi yaratgan “Tiatro 2Bir” teatrining “Suniy ishq repetisiyasi” spektakli bilan o‘tgan oy yurtimizda mehmon bo‘lgan edi. Ozarbayjonga ilk bor tashrif buyurganini aytgan yosh ijodkor o‘z his-tuyg‘ulari va fikrlarini biz bilan o‘rtoqlashdi, savollarimizga samimiy javob berdi Suhbatga o‘tishdan oldin Usmon Atasevan haqida qisqacha ma’lumot berib o‘tamiz, u 1995-yilda Koniya shahrida tug‘ilgan, boshlang‘ich va o‘rta ta’limni shu yerda tamomlagan. Universitet yillarida liseyda boshlangan teatrga qiziqishi ortidan Bursa shahar teatri, Istanbul shahar teatri va Sadri Alishik madaniyat markazida tahsil oldi. Turli teatr va serial loyihalarida aktyor sifatida ishtirok etgan Atasevan 2023 yilda “Tiyatro 2Bir” filmini yaratdi Janob Usmon, Ozarbayjonga xush kelibsiz. Men birinchi navbatda Ozarbayjon haqidagi his-tuyg'ularingizni va fikrlaringizni eshitmoqchiman. Sizda Bokuga borish imkoni bo'lgandir Ha, men Bokuni juda chiroyli deb eshitgandim, lekin bunchalik kutmagandim. Bu men kutganimdan ham go'zal, jonliroq. Bu yerda ajoyib ruh bor. Shahar me’morchiligining saqlanib qolgani, musaffo ko‘chalari odamlarni maftun etadi Sizni Ozarbayjonga olib kelgan sabab san'at edi. Shu san’atga – teatrga mehringiz haqida ham gapirib o‘tmoqchiman. Bu sevgi qanday boshlangan va qanday davom etadi? Garchi bu stereotipga o‘xshasa-da, men teatrni bolalik va maktab yillarimdan yaxshi ko‘raman. Ammo kasbiy jihatdan men birinchi oliy ma’lumotimni teatrda olmaganman. Keyin teatr yo‘nalishi bo‘yicha magistrlik darajasini oldim. O‘shanda Turkiyadagi xususiy teatrlarda ishlaganman. Ko‘p spektakllarda rollar ijro etganman. Keyin biz o'z teatrimizni qurishga qaror qildik. Chunki Istanbuldagi hozirgi vaziyat bu sohada juda og'ir. Barcha rassomlar o'z hunarmandchiligini qandaydir tarzda davom ettirishga harakat qilishadi. O‘z san’atimizni tomoshabinlarga taqdim eta olish maqsadida bir qancha san’atkor do‘stlarimiz bilan birgalikda o‘z teatrimizni tashkil etdik. Ozarbayjonga kelishimga asosiy sabab bo‘lgan ozarbayjonlik aktyor do‘stim Nahid Abboszoda, aktrisa hamkasbimiz Xeyl va boshqa do‘stlarimiz o‘zimizning spektakllarimiz yaratishga qaror qildik. Mana, uch yildan beri teatrimizni saqlab qolishga, rivojlantirishga harakat qilmoqdamiz Ayniqsa, Bokuga teatr bilan kelganimiz diqqatga sazovor. Chunki Nohid bilan 10 yildan buyon do‘st bo‘lishimizga qaramay, men uni tug‘ilib o‘sgan Koniyaga, u esa meni Bokuga olib kela olmadi. Men ham Nahidni teatr sabablari bilan birinchi marta Konyaga olib bordim. Menimcha, bu tasodif juda yoqimli edi. Biz o'zimiz yoqtirgan ish bilan bandmiz va biz ko'rmoqchi bo'lgan joylarga tashrif buyurishimiz mumkin Turkiyadagi yosh ijodkorlar ko‘proq serial va filmlarga qiziqishmoqda. Lekin siz teatrni afzal ko'rishingizni tushundim Seriallar, kino, modellashtirish sohasi yoshlar uchun yanada jozibador. Chunki u yerda ham shon-shuhratga, ham pulga erishish ancha oson. Shuning uchun yoshlarning u yerga borishini tushunaman. Menga yoqadigan narsa bu obraz yaratish va uning qayerda ekanligi muhim emas. Men san'atning o'zini yaxshi ko'raman. Meni qayerda va qanday qilib unchalik qiziqtirmayman. Men kamera oldida, sahnada va ijtimoiy tarmoqlarda xuddi shunday qilishdan zavqlanaman. Ammo baribir teatr yaxshiroq. Bu jonli san'at, siz tomoshabinlar bilan bevosita aloqadasiz. Shuning uchun teatr menga ko‘proq zavq bag‘ishlaydi Ba’zan teatr kinodan ko‘ra qiyinroq soha, deyishadi. Chunki bu yerda yashirinadigan joy yo‘q. Bu qiyinchilik sizni o'ziga jalb qilgan bo'lishi mumkinmi? Balki... Yuqorida aytganimdek, teatr jonli san’atdir. Kinoda endi ko'plab alternativalar mavjud. Biz uyda telefon, televizor yoki kompyuterda filmlarni bemalol tomosha qilishimiz mumkin. Ammo teatrda bunday muqobil yo‘q, bo‘lishi ham mumkin emas. Masalan, pandemiya davrida kinoteatrlarga bora olmagan bo‘lsak ham, uyda o‘zimiz xohlagan filmni tomosha qilib, uning yo‘qligini ham sezmay qoldik. Biroq pandemiya tugashi bilan Turkiyada teatrga odamlarning katta oqimi bo‘ldi. Bu ham juda normal holat. Axir, uning o'rniga biz qo'yish mumkin bo'lgan muqobil yo'q. Ustozlarimiz teatrni “Er Meydan” deb atashadi. Chunki bu yerda yashirinadigan joy yo‘q, xatoga yo‘l qo‘ysangiz, uni takrorlashga joy ham yo‘q. Siz teatr sahnasida odamsiz. Agar sizda xato bo'lsa, uni tomoshabinlar bilan baham ko'rishingiz mumkin. Teatr - bu jamoaviy san'at Turkiyadagi tomoshabinlar qanday? Ularning teatrga qiziqishi sizni qoniqtirdimi? Pandemiyadan keyin teatrga aql bovar qilmaydigan oqim bo'ldi, qiziqish ortdi. Har bir sohada bo‘lgani kabi bu yerda ham savdo-sotiq bor. Bu yerda salohiyatni ko‘rgan savdogarlar bu safar teatrga oqib kela boshladi. Mashhur rassomlar Serial va filmlarning ahvoli og‘ir bo‘lgani uchun ular yana teatrga yo‘naltirildi. Shu bois tomoshabinlarning teatr haqidagi ba’zi qarashlari o‘zgardi. Ba’zilar teatrga spektakl tomosha qilish uchun emas, balki mashhur san’atkorni ko‘rish uchun kelishadi. Bu, bir tomondan, odamlarni teatrga ko‘niktirish nuqtai nazaridan foydali bo‘lishi mumkin, biroq boshqa tomondan, asarning o‘zini ikkinchi o‘ringa qo‘yadi. Shu bois Turkiyadagi xususiy teatrlarda, ayniqsa Istanbulda aralash vaziyat hukm surmoqda. Shu nuqtai nazardan qaraganda, davlat teatrlari o‘z yo‘lini saranjom-sarishta davom ettirmoqda Turkiyada ham teatrni sevadigan, hattoki eng yosh teatrlar va san’atkorlarga ergashadigan olomon ham bor. Ular oz bo'lsa-da, ular mavjud va biz ularning mavjudligidan juda xursandmiz. Biz ularning sonini oshirishga harakat qilmoqdamiz Usmon janoblari, sizningcha, aktyorlik uchun iqtidor yoki bilim talabmi? Bu savolni berayotganim uchun Turkiyada serial va kino sektorida turli sohalardan, ayniqsa modellikdan bu san’at bo‘yicha yetarlicha ta’lim olmagan va sevib yurgan insonlar bor Menimcha, haqiqiy aktyor bo‘lish uchun ham iste’dod, ham bilim kerak. Iste'dod xom ashyo, ta'lim esa bu xom ashyoni qayta ishlovchi va taqdim etuvchi vositadir. Menimcha, yaxshi material uchun ikkalasi ham birga bo'lishi kerak. Ulardan biri bo'lmasa, material to'liq emas. Masalan, yoshlikda iste'dod ko'proq ajralib turishi mumkin, ammo bilim, tajriba va ta'lim yoshga qarab o'zini namoyon qiladi “Suniy ishq mashqi” spektakli bilan Boku mehmonisiz. Bu shou siz uchun nimani anglatadi? Nohid bilan 10 yildan buyon do‘st bo‘lsak-da, uch yildan beri bir uyda yashab, teatrimizni ham birga qurganmiz. Ammo biz u bilan anchadan beri birga o'ynamadik. Bu biz uchun zarurat edi. Ikkalamiz bir spektaklda rol o'ynashni va birga ishlashni juda xohlardik. Bir kuni Nohid drama yozdim, dedi. Keyin o‘sha asarni o‘qib chiqdim va menga juda qiziq tuyuldi. Ish juda dinamik va hayajonli. Shuning uchun biz ushbu spektaklni sahnalashtirishga qaror qildik. Lekin biz spektakl ham, uning sahna versiyasi ustida ham uzoq vaqt ishladik. 2025 yilning yozida biz uni sahnaga tayyor deb qaror qildik. Asardagi uchinchi qahramon – ayol obrazni do‘stlarimiz orasidan tanlash o‘rniga kasting o‘tkazdik va Dilara Uzunni tanladik. Biz Dilarani tanimasdik, ilk bor shu kastingda tanishganmiz, spektaklni o‘ynaganimizdan so‘ng to‘g‘ri tanlov qilganimizni angladik Biz bu ko'rsatuvni katta muhabbat bilan tayyorladik. Tayyorgarlik jarayonida o‘zimizga bergan birinchi savolimiz bu asarni tomoshabin sifatida tomosha qilamizmi, bo‘ldi. Tomoshabin sifatida katta zavq bilan tomosha qilishim mumkin bo'lgan asar deb o'zim aytishim mumkin. Bu spektakl ham meni ilk bor Ozarbayjonga olib kelgan asar sifatida alohida. Buning uchun Nahid Abboszodaga yana bir bor minnatdorchilik bildiraman Sizningcha, bu spektaklni tomoshabin yakunida nima oladi? Aslida, spektakl bilan tomoshabinga qandaydir xabar yuborish muhim emas, deb boshidan o‘ylagandim. Xabar bo'lsin, juda yoqimli, lekin bunday shartga ehtiyoj yo'q. Komediya sifatida ushbu asar odamlarga 80 daqiqalik ajoyib zavq, kulgi va charchagan ish kunining oxirida hayajonni beradi. Kimdir kelib u yerda charchoqlaridan qutula olsa, 1 soat bo'lsa ham o'z dardi va muammolaridan uzoqlasha olsa, demak, maqsadimizga erishdik Qolaversa, bugungi kunda hamma narsa o'tkinchi. Boshqa hamma narsa kabi, biz his-tuyg'ularimizni juda yuzaki va o'tkinchi his qilamiz. Ayniqsa, bu asar insonlarga muhabbat kabi tuyg‘ularning o‘tkinchi bo‘lib, tez kechib bo‘lmasligini ko‘rsatadi. Bu mavzular ko'proq vaqt, tushunish va kuch talab qiladi Nima uchun bugun yoshlar teatrga kelishi kerak deb o‘ylaysiz? Kasb sifatida teatrni tanlashimning sababini ayta olmayman. Chunki teatr sevgi masalasidir. Insonda bu sohaga mehr va qiziqish bo‘lsa, u boshqa barcha muqobil yo‘llarni, unga ko‘proq moliyaviy imkoniyatlar va qulay sharoit va’da qilgan sohalarni ortda qoldirib, baribir teatrga keladi. Masalan, men bolaligimdan teatrga qiziqardim, lekin bunchalik sevib qolganimni bilmasdim. Shu bois teatrga kelgunimga qadar bir qancha turli sohalarda ishladim, huquqshunoslik fakultetida tahsil oldim. Lekin aytmang, teatr hamisha qalbim va ongimning bir tomonida qolgan, shuning uchun ham oxiri teatrga keldim va o‘zimni shu yerda topdim. Agar ular haqiqatan ham teatrni yaxshi ko'rsalar, teatr ularga albatta bir kun kelib ular xohlagan narsani beradi, shuning uchun uni tanlashdan qo'rqmang Tomoshabin sifatida ular nima uchun tanlashlari kerakligini tushuntira olaman. Hozirgi kunda hayot juda tez. Bizda bir zum to'xtab o'ylashga, turgan joyida qolishga imkonimiz yo'q. Uyda kino tomosha qilar ekanmiz, telefonda suhbatlashib, ijtimoiy tarmoqlarda “bemaqsad” qilamiz. Biz o'sha lahzani his qila olmaymiz. Teatr o'z tomoshabinlariga aynan shunday va'da beradi. O'sha paytda turgan joyda qolish uchun, tomosha qilayotganini his qilishni, undan zavqlanishni va'da qiladi. Ba'zan teatr odamlarga juda qadimiy, arxaik san'atdek tuyulishi mumkin, ammo unday emas. Teatr juda qadimiy san’at bo‘lsa-da, u tez-tez yangilanib turadi, taraqqiyotga intiladi, bugungi zamon bilan hamnafas bo‘ladi. Shu nuqtai nazardan, men doimo yoshlarga teatrni tavsiya qilaman